हनूमता सीतां प्रति क्रोधपूर्णं वचः प्रवदता, "जङ्घाभिः जानुभिश्च दन्तच्छेदनैः कर्णनासिकच्छेदनेन च, केशानां निष्कर्षेण च ताः राक्षस्यः दण्डयिष्यामि," इति उक्तम्। "ये तव अहितं कृतवन्तः, तान् बहुविधैः ताडनैः हत्वा नाशयिष्यामि," इति पुनरपि प्रतिजज्ञे। "ये पूर्वं त्वां त्रासयन्ति स्म, ताः घोराः राक्षस्यः दारुणैः दण्डैः नाशयिष्यामि," इत्येवं करुणायाः, दीनप्रियायाश्च सीतायाः समीपे हनूमानुवाच। ततः विचिन्त्य मनसा सीता, ये राजाज्ञया पराधीनाः कार्यं कृतवन्तः, तेषां विषये हनूमन्तं प्रत्युवाच। "कः सेवकानां दासीनां वा दोषेण प्रवृत्तानां कोपं कुर्यात्, हे कपिश्रेष्ठ, यः पूर्वकृतदोषैः भाग्यवशात् प्रवर्तते? एष सर्वः दुःखभाग्यः मम एव कृतकर्मणः फलम्; सर्वे जनाः स्वकर्मफलमेव भुञ्जते। अतः, बलवान् त्वं, एवं न वद," इति। "नूनं मम एषा स्थितिः विधिना निश्चितैव; अहं रावणस्य दासी सती, दुर्बला चात्र तिष्ठामि।" "राक्षस्यः रावणस्याज्ञया मां त्रासयन्ति; स हतः चेत्, हे वातात्मज, ताः मां न त्रासयिष्यन्ति।" इति उक्त्वा, "व्याघ्रसमीपे धर्मपूर्णं प्राचीनं श्लोकं जाम्बवान्न गीतम् अस्ति—तद् शृणु।" इति। "पापैः कृतं पापं नान्यः ग्रहीतुं अर्हति; प्रतिज्ञां पालनीयाम्, साधवः सदाचारैः भूष्यन्ते।" "दुष्टाः स्युः साधवो वा, मृत्युपात्राः अपि वा, महात्मनां दयैव कर्तव्या; न कोऽपि पूर्णतः निर्दोषः। ये लोकविनाशे रताः, क्रूराः, पापकर्माणः, तेषु अपि न किञ्चिदनुचितं कर्तव्यम्।" इत्येवं सीतया उक्ते, वाक्यकुशलः हनूमान् रामपत्नीं सीतां प्रत्युवाच। "धर्मपत्नी त्वं रामस्य योग्यैव; आज्ञापय माम्, देवी, यत्र राघवः तत्र गच्छामि।" इति हनूमता उक्ते, वैदेही जनकात्मजा उवाच—"दासवत्सलम्, पतिं मम द्रष्टुमिच्छामि।" तस्याः वचनं श्रुत्वा, हनूमान् पवनसुतः मैथिलीं प्रहृष्टां कृत्वा, प्राज्ञं वचनमुवाच—"अद्य त्वं रामं, पूर्णचन्द्राननं लक्ष्मणेन सह, शत्रुनाशिनं, देवेष्विवेन्द्रसमानं द्रक्ष्यसि।" इति। एवं दीप्तां सीतां, श्रीवत्सलां, हनूमान् राघवस्य समीपं जगाम। ततः कपिश्रेष्ठः हनूमान्, जनकात्मन्याः प्रत्युत्तरं सम्यगनुक्रमेण देवसदृशाय राघवाय निवेदयामास। शृणुत, श्रीमतो वाल्मीकेः रामायणे युद्धकाण्डे शतचतुर्दशाधिकशततमः सर्गः। ततः स बुद्धिमान् कपिः रामं कमललोचनं धनुर्धरश्रेष्ठं प्रणम्य वाक्यमुवाच—"यस्यार्थेयं क्रिया कृताः, यस्य चायं फलं, सा मैथिली दुःखार्ता त्वया द्रष्टव्या।" इति। "सा दुःखातुरा अश्रुपूर्णलोचना, तव विजयश्रवणात् त्वां द्रष्टुमिच्छति।" "मया पूर्वं प्रतिश्रुत्य, विश्रब्धया तया, अश्रुपूर्णलोचना पतिं द्रष्टुमिच्छति।" इति हनूमता उक्ते, धर्मपालकः रामः त्वरया चिन्तायुक्तः, अश्रुपूर्णलोचनः, तत्रागमत्। स गम्भीरं निश्वस्य, भूमिं निरीक्ष्य, मेघसन्निभं विभीषणं प्रति वाक्यमुवाच—"स्नाप्य शिरसा, दिव्यैः लेपैः अलङ्कृतां, शोभनाभरणधारिणीं, शीघ्रं सीतां आनय।" इति। रामवचनात्, विभीषणः शीघ्रं अन्तःपुरं प्रविश्य, स्त्रीभिः सहितां सीतां शीघ्रयामास। ततः विभीषणः, राक्षसेन्द्रः, विनीतः, महात्मानं सीतां दृष्ट्वा, प्रणम्य, कराभ्यां शिरसि कृत्वा, उवाच—"वैदेहि, दिव्यैः लेपैः अलङ्कृतां, शोभनाभरणधारिणीं, सुखेन, पतिं द्रष्टुं, पालकीमारोह।" एवं विभीषेण उक्ता, वैदेही प्रत्युवाच—"राक्षसेन्द्र, अहं स्नानं विना पतिं द्रष्टुमिच्छामि।" तस्याः वचनं श्रुत्वा, विभीषणः प्रत्युवाच—"यथा रामेण उक्तं, तथा कर्तव्यम्।" तस्य वचः श्रुत्वा, मैथिली पतिसत्यानुगता, धर्मज्ञा, प्रत्युवाच—"एवमस्तु।" ततः स्नातशिरा सीता, विधिवद् अलङ्कृता, दिव्याभरणवस्त्रधारिणी, शोभनपालक्यां स्थित्वा, रक्षोभिः परिवृता, विभीषणेन नीताऽभवत्। स विभीषणः, रामं ध्यानसमास्थितं महात्मानं समीपं गत्वा, नम्रः प्रहृष्टः, सीतायाः आगमनं न्यवेदयत्। दीर्घकालं राक्षसगृहे स्थितां सीतां आगतम् श्रुत्वा, रामः शत्रुनाशनः, कोपं हर्षं शोकं च अन्वभवत्। ततो राघवः, पालक्यां आगतां सीतां चिन्तयन्, न प्रमुदितः, विभीषणं प्रति वाक्यमुवाच—"हे सौम्य राक्षसेन्द्र, मम विजयाय सदा प्रवृत्त, शीघ्रं वैदेहीं मम समीपं आनय।" इति। राघवस्य वचनं श्रुत्वा, धर्मवित् विभीषणः, शीघ्रं क्षेत्रं शोधनाय आज्ञापयत्।