ततः तस्मिन्नेव काले, यथाकथितं, अस्माकं पूर्वजेन महात्मना तद् धनुः विश्वसनीयतया निक्षिप्तम्। अहं यदा क्षेत्रं कर्षन्नासं, तदा भूम्याः कर्षणरज्जुषु सीता नाम्ना प्रसिद्धा कन्या भूमिकन्दात् उत्पन्ना मया दृष्टा। अहं क्षेत्रं शुद्धयन् तां कन्यां प्राप्तवान्, सा भूमिसंभविनी कन्या मम पुत्रीव वर्धिता। मम पुत्री योषित् गर्भसम्भवा नाभूत्, सा भूमिसंभविनी मम वीर्यशुल्काय स्थापिता। तां भूमिसंभविनीं कन्यां सर्वे भूमिपालाः प्राप्तुम् इच्छन्तः मम नगरं आगच्छन्। तदा अहं सर्वेभ्यः राज्ञः इदं उक्तवान्—"वीर्यशुल्कात् अन्यथा मम पुत्री न दास्ये"। ततः सर्वे राज्ञः मिथिलां आगच्छन्, स्ववीर्यं प्रदर्शयितुम् इच्छन्तः, तेषां परीक्षाय शिवधनुः समुपनयितम्। तद् धनुः न कश्चित् ग्राहितुं नोत्थापयितुं शशाक; तेषां बलहीनत्वं दृष्ट्वा, राज्ञः तिरस्कृताः। तदनन्तरं ते राज्ञः, स्ववीर्ये सन्देहं कृत्वा, मिथिलां परिवेष्टितवन्तः, लज्जिताः क्रुद्धाः च। तदा ते मिथिलां महद् रोषेण पीडितवन्तः; संवत्सरं यावत् तेषां सर्वे साधनानि क्षीणानि अभवन्। ततः अहं महद् दुःखेन समन्वितः, सर्वान् देवतान् तपसा संतुष्टवान्। देवाः परमानन्देन चतुर्विधं सैन्यं दत्तवन्तः; ततः पराजिताः राज्ञः हताः, सर्वतः पलायितवन्तः। एते शक्तिहीनाः, सन्देहवीर्याः, मन्त्रिणः सह, दुष्टाः—एतत् तेजस्वि धनुः, तद् यथार्यः। अहं एतत् धनुः रामाय लक्ष्मणाय दर्शयिष्यामि; यदि रामः एतत् धनुः संधातुं शक्नोति, तदा गर्भसम्भवा सीता दशरथस्य पुत्राय दास्यामि। शृणु इदानीं वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे सप्तषष्टितमं सर्गं। जनकस्य वचनं श्रुत्वा महर्षिः विश्वामित्रः राजानम् उक्तवान्—"रामाय धनुः दर्शय"। ततः जनकः मन्त्रिणः आज्ञापयत्—"गन्धमाल्यैः अभिषिक्तं दिव्यं धनुः आनयन्तु"। जनकस्य आज्ञया मन्त्रिणः नगरं प्रविश्य, धनुः पुरः स्थाप्य, महाबलिनः निष्पतितवन्तः। पञ्चशतं महाबलिनः, आठचक्रिकां ताम् लोहपेटिकां यत्नेन सञ्चालयन्ति। तां सुप्रयुक्तां लोहपेटिकां, यत्र धनुः स्थितम्, मन्त्रिणः इव सुराः जनकं प्रति उक्तवन्तः—"राजन्, एष धनुः सर्वैः राज्ञः पूजितम्; मिथिलाधिप, इच्छसि चेत् पश्य"। तेषां वचनं श्रुत्वा, जनकः अञ्जलिं कृत्वा विश्वामित्रं रामं लक्ष्मणं च समुपादिशत्—"ब्राह्मण, एतत् उत्तमं धनुः जनकैः पूजितम्, बलिनः राज्ञः तद् न संधातुं शक्ताः। न देवाः, न असुराः, न राक्षसाः, न गन्धर्वश्रेष्ठाः, न यक्षाः, न किन्नराः, न महानागाः—मानुषाणां किं पुनः संधाने, उत्थाने, मोडने, ग्राहणे?" "एतत् उत्तमं धनुः समुपनीतम्, महर्षे, एतत् द्वौ कुमारौ दर्शय।" जनकस्य वचनं श्रुत्वा, विश्वामित्रः रामं प्रति उक्तवान्—"वत्स राम, धनुः पश्य"। ऋषेः आज्ञया रामः यत्र धनुः तत्र गतः; पेटिकां उद्घाट्य, धनुः दृष्ट्वा, उवाच—"एतत् उत्तमं दिव्यं धनुः हस्तेन स्पर्शयिष्यामि; उत्थाप्य, संधातुं च यतिष्ये"। राजा "तथास्तु" इति प्रत्युवाच, ऋषिः अपि उक्तवान्; ततः स रामः, ऋषेः वचनेन, मध्ये धनुः सहजं गृहीत्वा। सहस्राणि जनाः पश्यन्तः, रघुवंशस्य वर्धनः रामः, धर्मात्मा, जलस्य सहजतया धनुः संधाय। संधाय पूर्णं मोडयन्, स उत्तमपुरुषः, कीर्तिमान्, धनुः मध्ये अभिनत्। ततः महान् शब्दः उत्पन्नः, वज्रनिस्वनवत्; भूमिः प्रचण्डं कम्पितवती, शैलभेदवत्। लोकाः तस्मिन् शब्दे विस्मिताः, पतिताः; ऋषिः, राजा, रघुपुत्रौ तु स्थितवन्तः। जनाः चेतनां प्राप्ताः, राजा भयशून्यः, अञ्जलिं कृत्वा, वाक्यकुशलं ऋषिं प्रति उवाच—"भगवन्, रामस्य बलं दृष्ट्वा, दशरथस्य पुत्रस्य, अद्भुतं, अकल्पनीयं, अतिसम्भाव्यं च। मम पुत्री सीता, दशरथस्य पुत्रं पतिं प्राप्त्वा, जनककुलस्य कीर्तिं वर्धयिष्यति। कौशिक, मम व्रतम् पूर्णम्—'सीता वीर्यशुल्का'। मम प्रियतमा पुत्री रामाय दास्ये।" "तव अनुमत्याः, ब्राह्मण, मम मन्त्रिणः शीघ्रं यान्तु, कौशिक, शुभं ते, आयोध्यां त्वरितरथैः। ते राजानं मम नगरे आनयन्तु, सन्मानपूर्वकं, वीर्यशुल्कया दत्तायाः पुत्र्याः सम्पूर्णं निवेदयन्तु।