यथा शास्त्रप्रणीतैः विधिभिः महर्षिभिः निर्दिष्टं, राक्षसैः तत्र यज्ञाय समाहितं पशुं समर्पितम्। तदनन्तरं, राक्षसाः दुःखसन्तप्तहृदयाः राज्ञः रावणस्य कृते स्नेहसुगन्धितं दर्भासनं आस्तीर्य, तं च सुवासितैः माल्यैः च अलङ्कृतवन्तः। विभीषणः स्वसखिभिः सह, अश्रुपूर्णमुखैः, तत्र विविधानि वस्त्राणि शुष्कधान्यसम्पूर्णानि च समर्प्य, विधिपूर्वकं स्नात्वा, शीतवस्त्रधारी कृत्वा, अग्नौ तिलान् कुशसंयुक्तान् समर्पितवान्। ततः तिलान् जलसंयुक्तान् विधिवत् समर्प्य, तत्र उपस्थिताः स्त्रियः पुनः पुनः सान्त्वनं दत्त्वा, ताः नगरं गन्तुं आदेशितवान्। स्त्रियः राजगृहं प्रविश्य, विभीषणः राक्षसाधिपः रामं समीपं गत्वा विनयेन स्थितवान्। रामः स्वसेनया, सुग्रीवेन लक्ष्मणेन च सह, शत्रुं हत्वा हर्षं प्राप्नोत्, यथा इन्द्रः वृत्रवधेन हृष्टः। ततः रामः धनुः शरांश्च, महेन्द्रदत्तं महान् कवचं च विमुक्त्वा, शत्रुजयात् क्रोधं विसृज्य, स्वमृदुलस्वभावं पुनः प्राप्तवान्। एवं कृतं युद्धकाण्डस्य शतद्वादशसर्गः श्रूयताम् श्रीवाल्मीकिरामायणे। रावणवधं दृष्ट्वा, देवाः गन्धर्वाः दानवाः च स्वस्व विमानैः गत्वा, शुभकथाः कथयन्तः प्रसन्नाः। रावणस्य घोरमृत्युः, राघवस्य वीर्यं, वानराणां उत्तमं युद्धं, सुग्रीवस्य मन्त्रं च चर्चयन्तः। हनुमत्-लक्ष्मणयोः स्नेहबलं, सीतायाः पातिव्रत्यं, हनुमतः प्रवीणता च वर्णयन्तः, त एव हृष्टाः यथागतं निर्गताः। तस्मिन्नेव काले, राघवः इन्द्रदत्तं दिव्यं रथं, मयूरसमानप्रभं, उपसृत्य, मातलिं सम्मान्य, मातलिः राघवस्य अनुमतिः प्राप्त्वा, दिव्यं रथं आरोह्य स्वर्गं गतः। मातलौ स्वर्गं गते, उत्तमः सारथिः राघवः परमसन्तोषेण सुग्रीवं आलिङ्ग्य, ततः लक्ष्मणेन अभिवादितः। वानरगणैः सम्मानितः, सेनागृहम् आगत्य, समीपस्थितान् वानरान् सम्बोधितवान्। सः सुमित्रं धर्मात्मानं दीप्ततेजसं लक्ष्मणं संबोधितवान् – "सौम्य, विभीषणं लङ्कायां अभिषिक्तः कुरु। सः भक्तः, विश्वसनीयः, पूर्वं च सेवां कृतवान्। मम परमं अभिलाषः, रावणस्य भ्रातुः अभिषेकं द्रष्टुम् इच्छामि।" एवं महात्मना राघवेण उक्तः, सौमित्रिः हृष्टः "एवमस्तु" इति उत्तरं दत्त्वा, सुवर्णपात्रं गृहीत्वा, हनुमान् मनोजवः तद्वस्त्रं वानरप्रमुखाणां हस्ते न्यवेदयत्। ततः महाबलिनः वानराः समुद्रात् वारि आनयितुं समागताः। शीघ्रं जलं आनयित्वा, एकं पात्रं सर्वोत्तमासनं स्थापयामासुः। तत् पात्रेण सौमित्रिः राक्षससमूहे रामाज्ञया विभीषणं लङ्कायां अभिषिक्तवान्। मन्त्रदृष्टविधिना, मित्रसमूहपरिवृतः, सर्वे राक्षसाः वानराः च तं अभिषिक्तवन्तः। अतुलं हर्षं प्राप्य, केवलं रामं स्तुतवन्तः; तस्य मन्त्रिणः, तस्य भक्तराक्षसाः च हृष्टाः। विभीषणं राक्षसाधिपतिं लङ्कायां अभिषिक्तं दृष्ट्वा, राघवः लक्ष्मणेन सह परमं हर्षं प्राप्नोत्। रामदत्तं राज्यं प्राप्त्वा, विभीषणः नगरवासिनः सान्त्वयित्वा, रामं उपसृत्य स्थितवान्। लङ्कानिवासिनः रात्रिचराः राक्षसाः हर्षेण तस्मै दधि, अक्षतं, मधुराणि, पुष्पाणि च समर्पितवन्तः। सः महाबलिः तानि सर्वाणि शुभानि रामाय लक्ष्मणाय च अर्पितवान्। विभीषणं कार्यसिद्धं, अभिलषितं कार्यं कृतं दृष्ट्वा, रामः तानि सर्वाणि दानानि यथाभिलषितं स्वीकार्य, हनुमन्तं वानरं, हस्ते अञ्जलिं कृत्वा, पर्वतसमबलं, समीपस्थितं संबोधितवान्। "महान् विभीषणः अनुमतिं प्राप्त्वा, लङ्कानगरं प्रविश्य, सीतायै मम कुशलं निवेदय। वाचस्पतिः त्वं वैदेह्यै मम, सुग्रीवस्य, लक्ष्मणस्य च कुशलं, रावणस्य च युद्धे वधं निवेदय। वानराधिप, इदं सुखदं वार्तां वैदेह्यै निवेद्य, कार्यं कृत्वा पुनः आगन्तव्यम्।" एवं शतत्रयोदशसर्गः श्रूयताम्। हनुमान् वायुपुत्रः विभीषणेन सम्मानितः, लङ्कानगरं प्रविश्य, तस्य अनुमतिं प्राप्त्वा, वृक्षवनं गतः। तत्र प्रवेश्य, सीतां दुःखार्तां, चन्द्रहीनां रोहिणीमिव, राक्षसीभिः परिवृतां, वृक्षस्य मूलस्थां, हनुमान् शान्तः समीपं गत्वा, नमस्कृत्य, प्रणम्य, अभिवादितवान्।