एवं ब्रुवति महर्षये जनकः प्रत्युवाच – "एतस्य धनुषः कारणं श्रोतुमर्हसि।" तदा जनकः महर्षये प्रहर्षमयेन स्वरः आह – "निमेः ज्येष्ठः देवदत्तः नाम प्रसिद्धः, स राजा महात्मा, अस्य धनुषः संरक्षणं प्राप्तवान्।" पूर्वं तु दक्षयज्ञविनाशे महाबलः शिवः धनुः संधाय, क्रोधेन देवतान् विहतवान्, ततो वाक्यमिदं उवाच – "युष्माभिः, देवाः, यज्ञभागः प्रार्थितः, मम भागः न दत्तः। अतः अहं धनुषा भवतः दिव्याङ्गानि नाशयिष्यामि।" तदनन्तरं, सर्वे देवाः, दुःखिताः, भगवतः शिवस्य प्रसादाय यत्नं कृतवन्तः। तदा शिवः तेषां प्रसन्नः अभवत्। प्रसन्नः सः महात्मभ्यः तेषां देवतानां धनुषं दत्तवान्, यत् महात्मनः भगवतः शिवस्य धनुः। अनन्तरं, तद् धनुः अस्माकं पूर्वजस्य, प्रसिद्धस्य, संरक्षणार्थं दत्तम्। अहं क्षेत्रं कर्षन्, भूम्याः कन्दुकात् सीता उत्पन्ना। क्षेत्रं शुद्धयन्, भूम्याः सीतां अदर्शम्, या भूमिजा, सा मम पुत्री अभवत्। मम पुत्री, योनि-निष्पन्ना न, वीर्यस्य पुरस्काररूपेण स्थापिताः। या भूम्याः उत्पन्ना, सा मम पुत्री अभवत्। ततः, राजानः, मुनिश्रेष्ठ, सीतायाः प्राप्त्यर्थं आगतः – सर्वे भूमिपालाः मम पुत्र्याः कामनां कृतवन्तः। "मुनिश्रेष्ठ, वीर्येण एव मम पुत्री दातव्या," इति मम वचनं। ततः, सर्वे राजानः, मुनिश्रेष्ठ, मिथिलां आगतः, वीर्यपरीक्षाय धनुः आगतम्। ते धनुषं गृहीतुं न शेकुः, उत्थापयितुं अपि न शेकुः। तेषां बलं न्यूनं दृष्ट्वा, मुनिश्रेष्ठ, राजानः तिरस्कृताः अभवन्। तदनन्तरं, क्रोधेन, मुनिश्रेष्ठ, सर्वे राजानः मिथिलां परिवेष्टितवन्तः, अपमानिताः इति मन्यन्ते। ते महाक्रोधेन मिथिलां क्लेशयन्तः, संवत्सरं पूर्णं व्यतीतं, तेषां सर्वं बलं क्षीणम्। तदा, मुनिश्रेष्ठ, अहं दुःखितः अभवम्; ततो देवतानां सम्पूर्णं गणं तपसा संतुष्टवान्। देवाः परमसन्तोषेण चतुरङ्गबलं दत्तवन्तः; तदा पराजिताः राजानः हतान्, दिशः सर्वत्र पलायितवन्तः। ये सामर्थ्यहीनाः, संशयबलाः, मन्त्रिणः सह, दुष्टाः – मुनिश्रेष्ठ, एष धनुः परमतेजस्वी अस्ति। धृतराष्ट्र, रामलक्ष्मणयोः धनुः दर्शयिष्यामि; यदि रामः धनुषं संधातुं शक्नोति, मुनिश्रेष्ठ, भूमिजां सीतां दाशरथ्ये दास्यामि। शृणु, वाल्मीकि-रामायणस्य बालकाण्डे सप्तषष्टितमः सर्गः। जनकवचनं श्रुत्वा, महर्षिः विश्वामित्रः राजानं उवाच – "रामाय धनुः दर्शय।" तदा जनकः मन्त्रिणः आज्ञापयत् – "सुगन्धमाल्यैः अभिषिक्तं दिव्यं धनुः आनयत।" जनकस्य आज्ञया मन्त्रिणः नगरं प्रविष्टवन्तः; धनुः पुरतः स्थापयित्वा, वीर्यवन्तः निर्गतवन्तः। पञ्चशतं बलिनः पुरुषाः, संयुक्त्य, अष्टचक्रे लोहे कष्ठे धनुष्कोष्ठं कष्टेन चलितवन्तः। ततः, मन्त्रिणः, उत्तमं लोहेन निर्मितं कोशं गृहीत्वा, राजानं जनकं देववत् उवाचुः – "राजन्, एतत् उत्तमं धनुः, सर्वैः राजभिः पूजितम्; मिथिलेश्वर, इच्छसि चेत् पश्य।" तेषां वचनं श्रुत्वा, जनकः अञ्जलिं कृत्वा, महात्मनं विश्वामित्रं, रामं, लक्ष्मणं च संबोधितवान्। "ब्राह्मण, एतत् उत्तमं धनुः, जनकैः महाबलैः पूजितम्; तेषां तदा संधानं न शाक्यम्।" "न देवासुरराक्षसाः, न गन्धर्वयक्षकिन्नराः, न महानागाः –" "मानुषाणां किं संधानस्य, किं तन्तु-योजनस्य, किं धनुषः वक्रणस्य, किं उत्थापनस्य?" "एतत् उत्तमं धनुः आगतम्, मुनिश्रेष्ठ; एतत् धनुः एतयोः युवयोः दर्शय।" जनकवचनं श्रुत्वा, विश्वामित्रः रामं उवाच – "राम, धनुः पश्य।" ऋषेः आज्ञया रामः धनुषः समीपं गतः; कोशं उद्घाट्य, धनुः वीक्ष्य, वाक्यं उवाच – "एतत् उत्तमं दिव्यं धनुः हस्तेन स्पर्शयिष्यामि; उत्थापयिष्यामि, संधातुं यतिष्ये च।" राजा "एवं भवतु" इति प्रत्युवाच, ऋषिः अपि वदति; ततः, रामः, ऋषेः वचनं श्रुत्वा, धनुषं मध्यात् सहजेन गृहीत्वा। सहस्रं पुरुषाः पश्यन्तः, रामः, रघुकुलस्य आनन्दः, धर्मात्मा, जलस्य सहजतया धनुषं संधाय। संधाय, पूर्णं आकर्ष्य, सः महापुरुषः, कीर्तिमान्, धनुषं मध्यात् चिच्छेद। महान् शब्दः उत्पन्नः, वज्रनिर्घोषसमः; भूमिः भीषणं कम्पितवती, पर्वतस्य विदारणमिव। सर्वे जनाः तं शब्दं श्रुत्वा मूर्च्छिताः, ऋषिः, राजा, रघुवंशस्य द्वौ पुत्रौ च, तु न। इति एषा कथा, जनकस्य धनुषः, भूमिजा सीता, रामस्य वीर्य, सर्वेषां समक्षं, श्रद्धया कथिता।