एवं महात्मना जनकेन समाभाषितः धर्मात्मा महर्षिः वाक्यविशारदः तं प्रत्युवाच। स उवाच—"एते द्वौ दशरथस्य पुत्रौ, कीर्तिमन्तौ क्षत्रियश्रेष्ठौ; तौ भवता संनिहितं तदद्भुतं धनुः द्रष्टुमिच्छतः। तौ कामगमिनौ राजपुत्रौ स्वस्ति, एतत् धनुः दर्शय, यथेष्टं ततोऽनु तौ गन्तुमर्हतः।" एवं उक्ते महर्षिणा जनकः प्रत्युवाच—"शृणु भगवन्, किमर्थं एतद्धनुः अत्र स्थितम्। देवव्रतो नाम निमेः ज्येष्ठः राजा, स महात्मा एतद्धनुः निक्षिप्तवान्। किल प्राचीनकाले दक्षयज्ञविनाशे तदा महाबलवान् शिवः क्रुद्धः तद् धनुः संविधाय, देवांश्च भित्त्वा, इदं वचनमुवाच—'युष्माकं भागकामिनां मध्ये मां भागं न दत्तवन्तः, तस्मात् एतेषां दिव्यानां शरीराणां नाशं करिष्यामि।' ततो देवाः सर्वे संत्रस्ताः, भगवन्, त्र्यम्बकं प्रशमयितुम् उपगम्य, तं तुष्टुवुः। तेन तैः तुष्टः भवः तत् महद् धनुः, देवधनुः, सर्वेषां दत्तवान्। ततः तत् धनुः अस्माकं पूर्वजस्य निक्षिप्तम्। अहं च क्षेत्रं कर्षन् भूमिकन्याम् उदपद्यत्। क्षेत्रे मम कर्षणकाले सा सीता नाम्ना प्रसिद्धा कन्या भूमेरुत्थिता, सा मम पुत्री वर्धिता। सा मम आत्मजा, योषिद्गर्भसम्भवा न, वीर्यशुल्का स्थापिताभूत्। भूमिसंभवा सा मम कन्या वर्धिता। "राजानः सर्वे, भगवन्, तां कन्यां प्रार्थयन्तः, पृथिव्याः सर्वे नृपतयः मम आत्मजां लब्धुमिच्छन्ति। अहं तु वदामि—'वीर्यशुल्कां कन्यां दास्यामि, अन्यथा न।' ततो मिथिलां समागत्य राजानः स्वबलं द्रष्टुमिच्छन्तः, तेषां परीक्षणार्थं तद् शिवधनुः आनीतम्। किन्तु तद् धनुः न केनापि गृहीतुं शक्यम्, नापि उत्तोलयितुं। तेषां वीर्याभावं ज्ञात्वा, भगवन्, ते राजानः पराजिताः। ततः क्रोधवशात् सर्वे राजानः मिथिलां परिवव्रुः, आत्मनः अपमानं ज्ञात्वा। ते महान् कोपसमन्विताः मिथिलां पीडयामासुः। संवत्सरात् सर्वं द्रव्यं क्षीणम्। तदा अहं दुःखितः, भगवन्, सर्वान् देवान् तपसा तुष्टावम्। देवाः तुष्टाः चतुर्विधबलं मम दत्तवन्तः। ततो हतान् राजानः सर्वदिशः पलायितवन्तः। "एषा सा परमतेजस्विनी शिवधनुः, भगवन्, येषां वीर्ये संशयः, ये च दुष्टाः, तेषां मंत्रीभिः सहितानां। अहं रामलक्ष्मणाभ्यां एतद्धनुः दर्शयिष्यामि। यदि रामः एतद्धनुः संधातुं शक्नोति, तदा गर्भोद्भवा मम आत्मजा सीता दशरथसुताय दास्यते।" इदानीं श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे सप्तषष्टितमः सर्गः शृणु। जनकवचनं श्रुत्वा महर्षिः विश्वामित्रः राजानं उवाच—"रामाय धनुः दर्शय।" ततः जनकः मन्त्रिणः आज्ञापयामास—"गन्धमाल्यैः अभिषिक्तं तद्धिव्यं धनुः आनयत।" तदाज्ञया मन्त्रिणः नगरे प्रविश्य, तदष्टचक्रं महाकोष्ठं धनुः समारोप्य, बाहुभिः महाबलैः पञ्चशतानां पुरुषाणां प्रयत्नेन, तत् बहिरानयन्। मन्त्रिणः तं सुविनिर्मितं लोहकोष्ठं समादाय, येन धनुः स्थितम्, राजानं जनकं प्रोचुः—"इदम् उत्तमं धनुः, राजन्, सर्वैः नृपतिभिः पूजितम्; यदि इच्छसि, पश्य।" तेषां वचनं श्रुत्वा जनकः कृताञ्जलिः महात्मानं विश्वामित्रं रामलक्ष्मणौ च उवाच—"ब्राह्मण, इदमुत्तमं धनुः जनकैः पूजितम्, महाबलिभिः नृपतिभिः च, येन तदा संधानं न शक्यं कृतम्। न देवगणाः, नासुरा न राक्षसाः, न गन्धर्वयक्षकिन्नरमहोरगाः, केनापि तद् धनुः संधातुं, धनुः बन्धयितुं वा, उत्थापयितुं वा, शक्यम्। मानवेषु का कथा? एतद्धनुः, ऋषे, रामलक्ष्मणयोः दर्शय।" जनकस्य वचनं श्रुत्वा, विश्वामित्रः रामं उवाच—"वत्स राम, पश्य धनुः।" मुनिवचनात् रामः यत्र धनुः तिष्ठति तत्र गतः, कोश्ठं उद्घाट्य, धनुः निरीक्ष्य, उवाच—"इदं दिव्यं धनुः हस्तेन स्प्रक्ष्यामि; उत्थाप्य संधास्ये च।" तदा राजा "एवं भवतु" इति प्रत्युवाच, मुनिरपि तथैव उक्तवान्। ततः रामः, रघुवंशस्य विभूषणः, सर्वे जनाः पश्यन्तः, सहजं लाघवेन मध्ये गृहीत्वा, धनुः संधत्तुम् आरब्धवान्। सहस्रशः पुरुषाणां पश्यतां, धर्मात्मा रामः तद् धनुः जलमिव सरलतया संधत्ते स्म।