तस्याः पतिव्रतायाः रावणपत्नीः मंदोदरी दुःखाकुला पतितं पतिं समीक्ष्य विलपन्ती इदं कथयति। तव मदमत्तानि विलोलितानि नेत्रे, पानगृहेषु विचरन्ति, नानाविधमालाभूषितं, मनोहरं, मधुरस्मितं, रम्यवचनं तव मुखं, हे नाथ, यदपूर्वं शोभायमानमासीद्, तदेव तु अद्य रामबाणैः विद्धं, रक्तरञ्जितं, शोणितधाराभिः स्रवमाणं न शोभते। तव मांसमज्जा विदारितं, रथधूलीकर्दमेन रूक्षं जातम्; अहो, ममान्त्यं दारुणं विधवाव्यसनं प्राप्तम्। अहं मूढा न कदापि अवेदिषं यत् मे पिता दानवराजः, पतिः राक्षसराजः, पुत्रः इन्द्रजित् इन्द्रजयः; अत एव अहं महतीं गर्वितां आसं। शत्रुवीर्यविनाशिनः, बलपराक्रमसम्पन्नाः, सर्वतो निर्भयाः इति अहं निश्चितवती। एवं युष्माकं बलं, हे राक्षसश्रेष्ठ, ममाश्रयम् आसीत्। किं तर्हि एषा अप्रतीता मानुषात् उत्पन्ना भीः, या मया न कदापि चिन्तिता? नीलमणिसदृशः, महाशैलसमुच्छ्रायः, कङ्कणकुण्डलवैडूर्यरत्नमुक्ताहारमालाभिः विभूषितः, सुभगः, क्रीडायामतीव उत्कृष्टः, रणाङ्गणे तेजस्वीः, तव देहः विद्युत्स्निग्धमेखलाभिः मेघ इव शोभमानः, अद्य बहुभिः तीक्ष्णैः शरैः आवृतः। यः देहः स्पर्शदुष्करः आसीत्, सः अद्य शरभिन्नः, श्वशुनोपघातितमांसपिण्डवत्, आलिङ्गनाय अपि अशक्यः। गात्रेषु गभीरशरावेशः, सन्धिस्नायुविच्छेदः, भूमौ पतितः, कृष्णः, रक्तलेपनः, इन्द्रवज्राहत इव, पर्वत इव विखण्डितः, अहो, एतत् स्वप्नो वा, यथार्थं वा, यत् त्वं रामेण निहतः। मृत्योरपि मृत्युर्भवान्, कथं मृत्युवशं प्राप्तः? त्रैलोक्यसमृद्ध्युपभोक्ता, त्रैलोक्यभीषणः, लोकपालविजयी, शिवद्रुतः, दर्पविनाशकः, प्रतापप्रदर्शकः, जगद्व्यतिकरः, साधूनां भेदकः, शत्रुसन्निधौ उत्साहेन वाक्यदर्शकः, स्वजनरक्षिता, दुष्कृतिनां हन्ता, दानवयक्षनेतॄणां सहस्रसंहारकः, निवातकवचविजयी, यज्ञविघातकः, स्वजनसंरक्षकः, धर्मविप्लवकर्ता, रणमायाकारी, देवासुरमानुष्यकन्याहरणकर्ता, शत्रुस्त्रीशोकदायकः, स्वजननायकः, लङ्काद्वीपपालकः, घोरकर्मकर्ता, सुखकामदः, रथिनां प्रमुखः—एवं महाबलिनं त्वां रामेण निपातितं दृष्ट्वा। अहं तव हता अपि, देहं धारयन्ती स्थितास्मि, सुखशय्यायां शयानां त्वां, हे राक्षसराज, इदानीं भूमौ धूलिना आवृतं शयानं पश्यामि, यदा मम पुत्रः इन्द्रजित् लक्ष्मणेन रणाङ्गणे निहतः। तदा त्वमपि घोरतरेण आहतः, अद्य च इह पतितः; अहं बन्धुहीना, त्वद्विहीना, नाथविहीना जाता। सुखकामविहीना, अनन्तकालं शोकं वहिष्यामि, दीर्घदुःखमार्गे प्रविष्टा, हे नृप, अद्य दुष्करपथगामिनी। मामपि शोकसंतप्तां नय; त्वद्विना न जीविष्यामि; किं मां दुःखितां विहाय गन्तुमिच्छसि? किं मां विलपन्तीं, कृशां, दुःखार्तां, न भाषसे? नूनं न त्वया क्रुद्धः, यन्मां विमुक्तवस्त्रां, अलङ्कृतां, अत्र पश्यसि। नगरद्वारात् निर्गम्य, पद्भ्यां आगता अहम्, हे नाथ; प्रियतमानां दारान् विमुक्तवासांसि पश्य। कथं सर्वान् सखीन् बहिः स्थितान् दृष्ट्वा न रोषं याति? एषा तव सखी, अनाथा, विलपन्ती। न त्वया सांत्वना दीयते, नापि मूल्यते; हे नृप, बहवः कुलवध्वः त्वया विधवाः कृताः। पतिसंयुक्ताः, धर्मनिष्ठाः, ज्येष्ठसेवायाम् उत्सुकाः, शोकपीडिताः, शप्ताः, पराधीनाः जाता। त्वया कृतदोषाः ताः त्वां शप्तवत्यः, तस्य शापस्य फलमिदानीं प्राप्तम्। त्वां प्रति यः शब्दः, हे नृप, सः सत्य एव। न हि कारणं विना पतिव्रतानां नेत्रजलम् भूमौ पतति। कथं त्वं, हे नृप, तेजसा लोकान् विजिग्ये? तव वीर्येण गर्वितः, एषः स्त्रीहरणकृतः लघुकृत्यः कृतः, यत् मृगवेषेण रामं काननात् अपाकृष्य, जानकी हृता, लक्ष्मणश्च पृथक् कृतः। कदापि त्वयि रणाङ्गणे कातर्यम् अहं न स्मरामि। नूनं विपर्ययेन तव कालः परिपक्वः, यः भूतभविष्यवर्त्तमानविज्ञः। मैथिलीं हृतां दृष्ट्वा, चिन्तयन् दीर्घनिःश्वासं कृत्वा, मम सत्यवचनं बन्धुना उक्तं स्मरामि। अधुना राक्षसश्रेष्ठानां विनाशः प्राप्तः, कामक्रोधसमुत्थितेन विपत्त्या। यत् त्वया कृतं, तेन तव प्रयोजनं समाप्तं, महतीनाशं जनयित्वा राक्षसकुलं अनाथं कृतम्। त्वं मया न शोचनीयः, यशःशौर्यसम्पन्नः; स्त्रीभावात् तु करुणा मम चित्ते जायते। त्वं स्वकर्मफलमप्राप्तः, शुभं वा अशुभं वा; अहं तु त्वद्विनाशेन संतप्ता, आत्मनं शोचामि।