जनकः धर्मात्मा राजा विधिवत् मन्त्रपूतैः कर्मभिः महर्षिं पूजयित्वा, ततः रघुवंशसुतान् महात्मनः समुपविष्टान् सादरं संबोधितवान्। सः कृताञ्जलिः महर्षये सत्कारपूर्वकम् उवाच— "स्वागतम्, भगवन्! अहं किं ते करवानि? आदेशय, अहं तव आज्ञाकारी।" एवमुक्तः महात्मना जनकेन, धर्मज्ञः वाक्यकुशलः महर्षिः प्रत्युवाच— "एते दशरथस्य पुत्रौ, कीर्तिमन्तौ क्षत्रियौ, तव समीपे स्थितं परमं धनुः द्रष्टुम् इच्छतः। एषा तव कृपा भवतु, राजपुत्राभ्यां तद् धनुः दर्शय; तौ तद् दृष्ट्वा यथेष्टं गन्तुम् अर्हतः।" तदा जनकः महर्षिं प्रत्युवाच— "शृणु, भगवन्, किमर्थं एतद् धनुः अत्र स्थितम्। निमेः ज्येष्ठः देवदत्तः राजर्षिः तद् धनुः महात्मने प्रत्ययार्पितम् अलभत। किल, प्राचीनकाले दक्षयज्ञविनाशे महाबलः शंकरः तद् धनुः सज्जीकृत्य, कोपेन देवान् विदार्य, इदं वचनम् उवाच— 'युष्माकं हविषां यज्ञभागे मम भागो न दत्तः, अतः एतेन धनुषा वः दिव्यानि प्रियाणि चाङ्गानि विनाशयामि।' तदा सर्वे देवाः संतप्ताः, भगवन्, त्राहि त्राहि इति शरण्यं त्र्यम्बकं शमयितुम् प्रयत्नं कृतवन्तः। तैः प्रसन्नः भवः तद् दिव्यं धनुः, महात्मनां मध्ये रत्नं, तेषां दत्तवान्। ततः अस्माकं पूर्वजस्य, कीर्तिमतः, हस्ते प्रत्ययं कृत्वा तद् धनुः समर्पितम्। अहं च क्षेत्रं कर्षन्, भूमेः कुड्यां विमोचयन्, तत्र सीता नाम्ना ख्यातां कन्यां लब्धवान्; सा भूमिजा मम पुत्रीव वर्धिता। या या योन्युत्पन्ना नाभूत्, सा मम कन्या वीर्यशुल्का प्रतिष्ठिता; भूमिसंभवा या कन्या, सा मम आत्मजा इव वर्धिता। तस्याः कन्यायाः प्राप्त्यर्थम्, क्षत्रियाः सर्वे राजानः, हे महर्षे, आगताः; पृथिव्याः सर्वे नृपतयः मम पुत्र्याः कामनया आगच्छन्। तदा मया उक्तम्— 'वीर्यशुल्कात् अन्यथा कन्यां न दास्यामि।' ततः सर्वे राजानः मिथिलां समागत्य, स्ववीर्यं परीक्षितुम् इच्छन्तः, शंकरधनुः समानीय समर्पितम्। ते राजानः तद् धनुः न स्प्रष्टुं नोत्थातुं शक्ताः; तेषां वीर्यं न्यूनम् इति ज्ञात्वा, ते पराजिताः। ततः क्रुद्धाः सर्वे नृपाः, स्ववीर्ये संशयं कृत्वा, मिथिलां परिवृत्य, आत्मानं अवमानिताः मन्यमानाः, नगरं पीडयामासुः। एकवर्षपर्यन्तं तेषां कोपेन नगरं पीडितम्; समये पूर्णे, तेषां सर्वं बलं क्षयं गतं। तदा अहं दुःखार्तः, देवगणान् तपसा तुष्ट्वा, ते परमसन्तुष्टाः समुपेत्य, चतुरङ्गबलं मे दत्तवन्तः। ततः सर्वे हताः राजानः, दुर्बलाः, मंत्रीभिः सहिताः, दुष्कृतिनः, दिशः दिशः पलायिताः। एषः महातेजाः धनुः, हे महर्षे, स एव। अहं तद् रामलक्ष्मणाभ्यां दर्शयिष्यामि; यदि रामः तद् धनुः सज्जीकर्तुं शक्नोति, अहं सीतां, या अयोनिजा, दशरथात्मजाय दास्यामि।" एवमुक्ते, महर्षिः विश्वामित्रः जनकवचनं श्रुत्वा उवाच— "राजन्, रामाय धनुः दर्शय।" ततः जनकः मन्त्रिभ्यः आदेशं दत्तवान्— "इदम् दिव्यं धनुः, सुरभिगन्धमाल्ययुक्तं, आनयत।" राज्ञः आज्ञया मन्त्रिणः नगरं प्रविश्य, तद् धनुः, महाबलिनां पञ्चशतसहस्रैः संयुक्ताः, अष्टचक्रयुक्ते पिटके स्थापितम्, बहुश्रमात् समानीय, जनकस्य पुरतः स्थापयामासुः। ते मन्त्रिणः, तद् लोहपिटकं धनुः यत्र स्थितम्, आदाय, इव देवाः, जनकं प्राञ्जलयः ऊचुः— "राजन्, एषः परमं धनुः, सर्वैः नृपतिभिः पूजितः; यदि इच्छसि, पश्य।" राजा तेषां वचनं श्रुत्वा, प्राञ्जलिः, महात्मानं विश्वामित्रं रामलक्ष्मणौ च इदम् उवाच— "ब्राह्मण, एषः उत्तमं धनुः जनकैः पूजितः, महाबलिभिः नृपतिभिः अपि तदा न सज्जीकृतः। देवगणाः, असुराः, राक्षसाः, गन्धर्वयक्षकिन्नरमहोरगाश्च अपि, कः नाम मानुषः तद् धनुः सज्जीकर्तुं, ज्यानिबद्धुं, विक्षिप्तुं, उत्थातुं वा समर्थः? एषः धनुः आगतः, हे महर्षे; एतयोः राजपुत्रयोः दर्शय।" एवमुक्ते जनकेन, विश्वामित्रः रामं उवाच— "वत्स, राम, धनुः पश्य।" मुनिवचनात् रामः यत्र धनुः स्थितम्, तत्र गतः; पिटकं उद्घाट्य, धनुः निरीक्ष्य, इदं वचनम् अब्रवीत्— "एतद् परमं दिव्यं धनुः अहं हस्तेन स्प्रष्टुम् इच्छामि; उत्थाप्य सज्जीकर्तुं प्रयत्नं करिष्यामि।