एवं उक्तः स महर्षिः, नरश्रेष्ठं प्रशस्य, तदा तुष्टमुदितं जनकं शीघ्रं विससर्ज। ततः मिथिलाधिपतिः वैदेहः स्वगुरुजनबान्धवैः सहितः तं मुनिवरं प्रदक्षिणं कृत्वा शीघ्रं प्रस्थितः। धर्मात्मा विश्वामित्रः रामलक्ष्मणयुतः महात्मभिः पूजितः स्वमाश्रमं प्रतिजगाम। प्रभाते तु शुचिदिने, राजा स्वकृत्यानि सम्पन्न्य, महात्मानं विश्वामित्रं रघूनां च कुमारौ समाह्वयत्। तं धर्मात्मा राजा विधिवत् पूजयित्वा, रघुपुत्राभ्यां महात्मभ्यां वाक्यमुवाच— "भवान् स्वागतम्! किं करवाणि ते, भगवन्? आज्ञापय, आज्ञाकारी तेऽहम्।" इति उक्ते महात्मना जनकेन, धर्मात्मा वाक्यकुशलो मुनिः प्रत्युवाच— "एते दशरथात्मजौ प्रसिद्धौ क्षत्रियौ, तव समीपे स्थितं धनुः द्रष्टुम् इच्छतः। तदेतद् धनुः, कामानुग्राहिणौ, राजकुमाराभ्यां दर्शय; तदनन्तरं तौ यथेष्टं गन्तुम् अर्हतः।" एवमुक्ते, जनकः महर्षये प्रत्युवाच— "कस्मात् कारणात् एतद् धनुः अस्माकं समीपे स्थितम्, शृणु। निमेः ज्येष्ठः देवदत्तः नाम राजा, स महात्मा, अस्य धनुषः न्यासं कृतवान्। प्राचीनकाले, दक्षयज्ञविनाशे, महाबलः शिवः क्रुद्धः धनुः सज्जीकृत्य देवान् व्यधुनोत्, ततोऽब्रवीत्— 'यूयं देवा, यज्ञभागकामाः, मम भागं न दत्तवन्तः; अतोऽहं एतेन धनुषा वः दिव्यानि प्रियाङ्गानि विनाशयिष्यामि।' तदा सर्वे देवा संतप्ताः, भगवंतं प्रसादयामासुः; स च तैः तुष्टः अभवत्। प्रसन्नः स भगवान् एतत् दिव्यं धनुः तेषां दत्तवान्। ततः अस्माकं पूर्वजेन न्यासरूपेण स्थापितम्। अहं क्षेत्रे कर्षणं कुर्वन्, भूमेः कर्षणसमये, सीता नाम कन्यां लब्धवान्। भूमिसंभवां तां कन्यां स्वपुत्रवत् पालयामि। या मम तनया, योन्युत्पन्ना न, सा वीर्यशुल्का स्थापिताऽभवत्। पृथिव्याः उत्पन्ना या कन्या, सा मम पुत्री इव वर्धिता। ततः, भवान्, सर्वे राजानः वीर्यशुल्कां मम पुत्रीं याचमानाः आगतः। अहं च तान् एवं अवोचम्— 'वीर्येण विना कन्यां न दास्यामि।' ततः सर्वे राजानः मिथिलां समागताः, स्ववीर्यं प्रदर्शयितुम् इच्छन्तः, तेषां परीक्षणाय शिवधनुः आनीयम्। किन्तु, तद् धनुः केचन न स्प्रष्टुं शक्ताः, नोत्थापयितुं; तेषां बलं दुर्बलं दृष्ट्वा, राजानः तिरस्कृताः। तदा क्रुद्धाः सर्वे राजानः मिथिलां परिवव्रुः, आत्मबलस्य संदेहेन, लज्जिताः। तैः कोपसमन्वितैः नगरी पीडिता; संवत्सरं यावत्, सर्वे साधनानि क्षीणानि। तदा, महर्षे, अहं दुःखितः, सर्वान् देवान् तपसा तुष्ट्वा, तैः परमसन्तुष्टैः चतुरङ्गबलं लब्धम्। तदा पराजिताः राजानः निहताः, दिशः प्राद्रवन्त। एषा सा दीप्तिमती शिवधनुः, येषां बलं संशये पतितम्, तेषां दुष्कृतिनां मंत्रीभिः सहितानां। अहं तु रामलक्ष्मणयोः एतद् धनुः दर्शयिष्यामि; यदि रामः तद् सज्जीकर्तुं शक्तः, तर्हि सीतां दशरथात्मजाय दास्यामि।" एवं श्रुत्वा जनकवाक्यम्, महर्षिः विश्वामित्रः राजानं उवाच— "रामाय धनुः दर्शय।" ततः जनकः मन्त्रिणः आज्ञापयत्— "गन्धमाल्यैः अभ्यर्चितं तद् दिव्यं धनुः आनयत।" आज्ञया मन्त्रिणः नगरं प्रविश्य, तद् धनुः महाबलैः अग्रे स्थाप्य, निर्जग्मुः। पञ्चशतबलवन्तः पुरुषाः, तदष्टचक्रसंयुक्तं लोहमयं पेटिकां महता प्रयत्नेन चलितवन्तः। ततः तां सुविमितां पेटिकां, यत्र धनुः स्थितम्, मन्त्रिणः जनकं प्रति प्राहुः— "एतत् उत्तमं धनुः, सर्वैः राजभिः पूजितम्; हे मिथिलाधिप, इच्छसि चेत् पश्य।" तद्वचनं श्रुत्वा जनकः अञ्जलिं कृत्वा, महात्मानं विश्वामित्रं रामलक्ष्मणौ च उवाच— "ब्राह्मण, एतद् उत्तमं धनुः जनकैः पूजितम्, महाबलिभिः राजभिः अपि न सज्जीकृतम्। न देवानां नासुराणां न राक्षसानां, न गन्धर्वयक्षकिन्नरमहोरगाणाम् अपि, एतत् धनुः सज्जीकर्तुं सामर्थ्यम्।