रामस्य महात्मनः सभायाः च प्रविश्य, तव बहु गुणाः श्रुताः मया, हे महाभाग! तव तपः अपरिमितम्, तव बलम् अपरिमितम्, तव गुणाः अपि अपरिमिताः, हे कौशिकसुत! अहं तव अद्भुतानां कथानां श्रवणेन तृप्तिम् अन्तं न गच्छामि, हे प्रभो; किन्तु, हे श्रेष्ठ तपस्विन्, कर्तव्यकालः समीपं गच्छति सूर्यस्य मण्डलाभिमुखे। श्वः प्रभाते, हे महाभाग, पुनः माम् दर्शनाय आगच्छ; हे श्रेष्ठ पाठक, स्वागतम्—मम अनुज्ञाम् दत्तुम् अर्हसि। एवं उक्तः स महर्षिः, पुरुषश्रेष्ठं प्रशस्य, जनकं तस्मिन्नेव प्रसन्नं सन्तुष्टं शीघ्रं विससर्ज। ततः जनकः, तं महर्षिं समभाष्य, गुरुभिः स्वजनैः सह तं प्रदक्षिणं कृत्वा शीघ्रं निवर्तितः। ततो विश्वामित्रः धर्मात्मा रामलक्ष्मणाभ्यां सह स्वगृहं प्रत्यगच्छत्, महात्मभिः पूजितः। इदानीं वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे षष्ठ्युत्तरषष्टितमः सर्गः श्रोतुं अर्हति। प्रभाते, दिवसे शुद्धे, राजा कर्तव्यं कृत्वा, महात्मानं विश्वामित्रं रघुपुत्राभ्यां सह आमन्त्रयामास। वेदविधिनाः सत्कारैः तं पूज्य, धर्मात्मा राजा रघुनन्दनाभ्यां समभाषत्—"भगवन्, स्वागतम्! किं ते करणीं? आज्ञापय, त्वया आज्ञाप्यः अस्मि।" एवं जनकेन उक्तः महात्मा विश्वामित्रः धर्मात्मा सुसंविद्धवाक् प्रत्युवाच—"एते दशरथस्य पुत्रौ, कीर्तिमन्तौ क्षत्रियौ; तव उत्तमं धनुः द्रष्टुं इच्छतः।" "एतत् धनुः तव राजकुमाराभ्यां दर्शय, शुभमस्तु; धनुः दृष्ट्वा, इच्छितं गन्तुं शक्नुवन्ति।" एवं उक्तः जनकः महर्षिं प्रत्युवाच—"कस्मात् एतत् धनुः अत्र स्थितम्, तत् श्रोतुम् अर्हसि।" "देवरातः, निमेः ज्येष्ठः प्रसिद्धः, तं महात्मनं हस्ते विश्वासं कृत्वा, एतत् धनुः प्राप्तम्।" "पुरा, दक्षयज्ञविनाशे, महाबलः तं धनुः संधाय, देवेषु क्रुद्धः, तान् भग्नवान्, ततो वचनम् उवाच—'यूयं देवाः, भागार्थं माम् अंशं न दत्त्वा, एतेन धनुषा दिव्याङ्गानि नष्टानि करिष्यामि।'" "ततः सर्वे देवाः, विषण्णाः, भगवन् देवेशं शमयितुम् प्रयत्नं कृतवन्तः, भवः तैः प्रसन्नः अभवत्।" "सर्वेषां महात्मनां तुष्टः, तेषां धनुः रत्नरूपं दत्त्वा, महात्मनः देवेशस्य धनुः।" "ततः, विश्वासरूपेण, अस्माकं पूर्वजस्य हस्ते न्यस्तम्; अहं क्षेत्रं कर्षन्, भूम्याः कुमारी उत्पन्ना।" "क्षेत्रं विशोधयन्, सीता नाम्ना प्रसिद्धा सा भूमिजा कन्या मम पुत्री अभवत्।" "मम पुत्री, योन्युत्पन्ना न, वीर्यशुल्के स्थापिताः; सा भूमिजा कन्या, मम पुत्री रूपेण वृद्धा।" "राजानः, हे महर्षे, तां कन्यां प्राप्तुम् आगच्छन्; सर्वे भूमिपालाः मम पुत्र्याः अभिलाषिणः।" "हे भगवन्, वीर्यशुल्कं विना कन्यां न ददामि।" ततो सर्वे राजानः, हे महर्षे, "मिथिलां आगत्य, बलपरिक्षां इच्छन्तः, शिवधनुः आगमितम्।" "तत् धनुः न स्प्रष्टुं, न उत्थापयितुं शक्नुवन्ति; बलस्य अभावं दृष्ट्वा, हे महर्षे," "राजानः अपहृताः—एतत् विद्धि, हे तपस्विन्; ततो, महाक्रोधेन, हे महर्षे," "सर्वे राजानः, स्वबलस्य शङ्किताः, मिथिलां घेरयामासुः, अपमानिताः, हे राजश्रेष्ठ।" "महाक्रोधेन, नगरं मिथिलां पीडयामासुः; संवत्सरं यावत्, सर्वे संसाधनानि क्षीणानि।" "ततः, हे महर्षे, अहं अत्यन्तं शोकितः, ततो सर्वे देवगणान् तपसा संतुष्टुम् अर्हम्।" "देवाः, परमसन्तोषेण, चतुरङ्गबलं दत्त्वा; ततो राजानः पराजिताः, हताः, दिशः पलायिताः।" "ते निर्बलाः, स्वबलस्य शङ्किताः, मन्त्रिभिः सह, दुष्टाः—हे महर्षे, एषा सा दिव्यतेजस्विनी धनुः।" "हे स्थिरबुद्धे, रामलक्ष्मणयोः एतत् धनुः दर्शयामि; यदि रामः धनुः संधातुं शक्नोति, तदा भूमिजां सीतां दशरथपुत्राय दास्यामि।" इदानीं वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे सप्तषष्टितमः सर्गः श्रोतुं अर्हति। जनकवचनं श्रुत्वा, महर्षिः विश्वामित्रः राजानम् उवाच—"रामाय धनुः दर्शय।" ततः जनकः मन्त्रिणः आदिशत्—"दिव्यं धनुः, सुरभिगन्धपुष्पैः अलङ्कृतम्, आनय।" जनकस्य आज्ञया मन्त्रिणः नगरम् प्रविश्य, धनुः पुरतः स्थापयित्वा, बलवन्तः बहिर्जग्मुः। पञ्चशतं बलवन्तः जनाः, संयुक्ताः, तं अष्टचक्रं लोहमयं पुष्टं पेटिकां कष्टेन चलितवन्तः। तं सुविचित्रं लोहमयं पेटिकां गृहीत्वा, यत्र धनुः स्थितम्, मन्त्रिणः देवोपमाः जनकं उवाचुः।