रामः स्वस्य रथकौशलसमुत्थानानां नानाविधानां युक्तिं प्रदर्शयन् रावणं समन्तात् पीडयामास, रावणश्च तद्वद्रामं पीडयामास। तौ च शीघ्रवेगसमन्वितौ बलसम्पन्नौ परस्परं समागत्य निवृत्त्य च, उत्तमानि रथानि समारुह्य, परस्परं बाणवर्षं सृष्टवन्तौ। युद्धभूमौ मेघसमूहवत् सञ्चरन्तौ, नानाविधानि युद्धचेष्टितानि दर्शयन्तौ, परस्परं समासाद्य रथयुगानि समं स्थापयित्वा, अश्वमुखानि च आभिमुख्यानि कृत्वा स्थितवन्तौ। तस्मिन्नेव क्षणे तयोः पताकाः परस्परं स्पृष्टवन्त्यः, ततः रामः तीक्ष्णान् बाणान् रावणस्य प्रति चिक्षेप। स चतुर्भिः दीप्तिमद्भिर्बाणैः रावणस्य चत्वारोऽश्वान् प्रत्यनयत्। अश्वानां निवृत्त्या कोपितः दशग्रीवः तीक्ष्णान् बाणान् राघवस्य प्रति ससर्ज। रावणेन बलवद्विद्धोऽपि राघवः न किंचित् विकारमाप, न च व्यामुह्यत; पुनः स बाणान् निर्गर्जिताशनिस्वनानिव ससर्ज। दशग्रीवः शक्रसारथिं लक्ष्यीकृत्य, मातलिं त्वरया बाणैः शरीरं प्रति विव्याध। तैः बाणैः विद्धोऽपि मातलिः न किञ्चित् भ्रमं न च वेदनां समरेऽन्वभवत्; तेन प्रहारेण नात्मनः, किं तु राघवः कोपितः शत्रुम् बाणवर्षेण निवर्तयामास—विंशत्याः, त्रिंशत्या, षष्ट्या, शतशः, सहस्रशश्च। धनुष्मान् राघवो वीर्यसम्पन्नः शत्रोरथं शतशो बाणैः सम्प्रत्ययः; रावणश्च कोपसंरक्तः, रथस्थः राक्षसेश्वरः, गदाभिः परिघैश्च रामं समरे सम्पीडयामास। तदा पुनः भीषणं लोमहर्षणं च युद्धमुत्पन्नम्। गदापरिघलोष्टीनां निनदेन, पर्णिनां बाणानां वातेन, सप्तसिन्धवः कम्पिताः। समुद्रे कम्पिते, अधोऽधस्तात् निवसन्तो दानवाः सह सहस्रैः नागैः क्लिश्यमानाः। सम्पूर्णा पृथिवी पर्वतवनोपवनेन साकं कम्पिता, सूर्यः तेजो न दधार, वायुः च न प्रववौ। तदा सर्वे देवाः सह गन्धर्वैः सिद्धैर्महर्षिभिः, किन्नरमहानागैश्च, चिन्तया समाक्रान्ताः। "गोब्राह्मणेभ्यः शुभं भूयात्, लोकाः शाश्वतं स्थेयुः; राघवः रणे रावणं राक्षसेश्वरं जयतु," इति श्लोकान् उच्चारयन्तः देवाः मुनिगणाश्च तद् भीषणं लोमहर्षणं च रामरावणयोर्युद्धं दृष्टवन्तः। गन्धर्वाप्सरसां गणाः तदद्भुतमपरम्यं युद्धं दृष्ट्वा, आकाशं नभस्सदृशं, समुद्रं च समुद्रवत् पश्यन्ति स्म। एवं वदन्तः रामरावणयोर्युद्धं पश्यन्ति स्म, यथा रामरावणयोर्युद्धमेव। ततः कोपसंयुक्तः महाबाहुः रामः रघुवंशस्य कीर्तिवर्धनः, धनुषि विषधरसमं बाणं संधाय। स तेन बाणेन रावणस्य दीप्तकुण्डलयुक्तं शिरः छित्त्वा भूमौ पातयामास, तच्छिरः त्रिषु लोकेषु दृश्यते स्म। तस्य रावणस्य पुनः तद्वत् शिरः उत्पन्नम्, तत् अपि शीघ्रं रामेण निपातितम्। द्वितीयं शिरः अपि रामबाणैः समरे छिन्नम्, छिन्नमात्रे पुनरपि जातम्। तत् अपि रामस्य वज्रसन्निभैः बाणैः निपातितम्; एवं शतानि शिरसां समरशोभनानि छिन्नानि। तथापि रावणस्य नान्तो दृष्टः, न च जीवितविनाशस्य कश्चिद् लक्षणं प्राप्तम्। तदा कौसल्यानन्दनः, सर्वास्त्रविद्, वीरः राघवः, नानाबाणसम्पन्नः चिन्तयामास—एभिरेव बाणैः मारीचो हतः, खरदूषणौ च। विराधः क्रौञ्चारण्ये, कबन्धः दण्डके, सालवनानि पर्वतानि च, वालिः च, क्षुब्धः सागरः अपि एभिरेव बाणैः विनाशिताः। मम सर्वे बाणाः समरे व्यर्था नासन्; किं कारणं यत् रावणस्य तेजः क्षीणं सति अपि, ते निष्फलाः भवन्ति? एवं चिन्तयन्, युधि अप्रमत्तः राघवः रावणस्य उरसि बाणवर्षं ववर्ष। रावणश्च, रथस्थः राक्षसेश्वरः, कोपितः, गदाभिः परिघैश्च रामं समरे पुनः सम्पीडयामास। तदा महद् युद्धम् आरब्धम्, भीषणं लोमहर्षणं च, आकाशे, भूमौ, पुनः पर्वताग्रे च। तत् महद् युद्धम् अखिलरात्रिं प्रवृत्तम्, देवैः, दानवैः, यक्षैः, पिशाचैः, नागैः, राक्षसैश्च दृष्टम्। न रात्रिः, न दिवसः, न क्षणः, न मुहूर्तः—रामरावणयोर्युद्धे विरामः कश्चन जातः। तदा न कस्यचित् जयलक्षणं दृष्ट्वा, दशरथात्मजस्य राक्षसराजस्य च युद्धे, देवानां सारथिः महात्मा मातलिः शीघ्रम् उत्सुकः रामं वाक्यम् उवाच। एवं श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे युद्धकाण्डे एकशताष्टमे सर्गे श्लोकः श्रोतव्यः। ततः मातलिः तस्मिन्मुहूर्ते राघवं प्रबोधितवान्, इवाज्ञात्वा, "वीर, किमर्थं तं अनुवर्तसे?" इति उक्त्वा। "एषः कालः देवैः निर्दिष्टः, तस्मिन् विनाशाय पौराणमस्त्रं मोचय," इति मातलिना स्मारितः रामः दीप्तिमन्तं बाणं, सर्पस्य शब्दं कुर्वन्तं, धनुषि संधाय।