ततः कामम् अभिप्राप्य स महात्मा तपसा स्थितः समग्रां पृथिवीं विचचार। एवं स ब्राह्मणत्वम् अवाप्तवान्, हे राम, महात्मा सः। एष एव, हे मुनिश्रेष्ठ, रामः; एष एव तपःस्वरूपः; एष एव नित्यं परमं धर्मः; एष एव शौर्यस्य परमं शरणम्। एवं उक्त्वा स महातेजाः मुनिः तत्रैव तुष्णीं बभूव; शतानन्दस्य वचः रामलक्ष्मणयोर् उपस्थितयोः श्रुत्वा— जनकः कृताञ्जलिः कुशिकात्मानं प्रति उवाच— "धन्योऽस्मि, कृतार्थोऽस्मि, हे मुनिश्रेष्ठ, यस्य सन्निधिना—। हे कौशिक, त्वं काकुत्स्थवंशसमेतः मम यज्ञं समुपागतः; तव दर्शनमात्रेण, हे ब्राह्मण, पावितोऽस्मि, हे महर्षे। त्वां दृष्ट्वा, बहूनि नानाविधानि गुणानि मयि आगतानि; तव महत्तपः विस्तारतः श्रुतम्। हे महाभाग, रामात् महात्मनः, सभायाः च, सभागृहं प्रविश्य, तव बहवः गुणाः श्रुताः। तव तपः अनन्तम्, तव बलम् अनन्तम्, तव गुणाः अपि अनन्ताः, हे कुशिकात्मन्, सदा। एतानि अद्भुतानि आख्यानानि श्रुत्वा मम तृप्तिः नास्ति, हे प्रभो; किन्तु, हे मुनिश्रेष्ठ, कर्तव्यकालः संप्राप्तः, यथा सूर्यः स्वमण्डलम् अभिमुखः। श्वः प्रातः, हे महाभाग, पुनः मां द्रष्टुम् अर्हसि; हे श्रुतिसागर, स्वागतं ते—अनुज्ञातुम् अर्हसि।" एवं उक्तः महायशाः मुनिः पुरुषश्रेष्ठम् अभिपूज्य जनकं तदा तुष्टं प्रहृष्टं च शीघ्रं विसर्जयामास। ततो मिथिलाधिपः वैदेहः, मुनिश्रेष्ठं प्रति एवं उक्त्वा, स्वगुरुजनबन्धुभिः सह तम् प्रदक्षिणं कृत्वा शीघ्रं जगाम। धर्मात्मा विश्वामित्रः अपि, रामलक्ष्मणयोः सह, स्वं निवासम् अगच्छत्, महात्मभिः पूजितः। इति श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डे षट्षष्टितमः सर्गः श्रूयताम्। अथ प्रातःकाले शुचौ दिने राजा स्वकृत्यम् अनुष्ठाय महात्मानं विश्वामित्रं रघुवंशनन्दनाभ्यां सह आह्वयामास। तं विधिवत् सत्कार्य पूजयित्वा धर्मात्मा राजा ततः रघुसुताभ्यां महात्मभ्याम् उवाच— "स्वागतम्, भगवन्! किं ते करणीं? आज्ञापयस्व, त्वया आज्ञेयः अहम्।" एवं जनकेन महात्मना उक्तः धर्मात्मा मुनिः वाक्यकुशलः प्रत्युवाच— "एते दशरथस्य पुत्रौ, कीर्तिमन्तौ क्षत्रियौ; तौ तव समीपे स्थितं धनुः द्रष्टुम् इच्छतः। तद् एतत् सिद्धकामाभ्यां राजपुत्राभ्यां दर्शय; धनुः दृष्ट्वा, यथाकामं गन्तुम् अर्हतः।" एवं उक्तः जनकः महर्षये प्रत्युवाच— "कस्मात् एतत् धनुः अत्र स्थितम्, तद् श्रोतुम् अर्हसि। देवदत्तः निमेः ज्येष्ठः राजा एतत् महात्मने हस्ते न्यस्तम् अप्रमेयम्। किल, प्राचीनकाले दक्षयज्ञविनाशे, महाबलः ईदृशं धनुः संधाय, क्रुद्धः देवान् भग्नवान्, एवं चोक्तवान्— 'युष्माभिः, हे देवाः, स्वभागार्थं मम भागः न दत्तः; तस्मात् एतया धनुषा वः दिव्यानि प्रियाणि अङ्गानि विनाशयिष्यामि।'" ततः सर्वे देवाः सन्तप्ताः, हे मुनिश्रेष्ठ, देवराजं प्रशमयितुं प्रयत्नं चक्रुः, तदा भवः तैः तुष्टः। तैः सर्वैः महात्मभिः तुष्टः स तद् धनुः, महात्मनः देवराजस्य रत्नमिव, दत्तवान्। तत् धनुः अस्माकं पूर्वपितरि महात्मनि निक्षिप्तम्। अहं क्षेत्रं कर्षन्, तदा सीता भूमिकन्या हलादुत्थिता मम कन्या जाताभूत्। सा भूमिसंभवा, गर्भनिरपेक्षया, मम दुहितृत्वेन प्रतिष्ठिता। मम कन्या, योषिद्गर्भनिष्पन्ना न सती, वीर्यशुल्कत्वेन स्थापिताभूत्; सा भूमिसंभवा मम आत्मजा इव वृद्धिं गताऽभूत्। राजानः, हे मुनिश्रेष्ठ, तां वरयितुं समागता; सर्वे भूमिपालाः मम कन्यां प्रार्थयन्ति। 'वीर्यशुल्कात् अन्या न दास्यामि,' इति मया उक्तम्। ततः सर्वे राजानः, हे मुनिश्रेष्ठ, मिथिलाम् आगच्छन्, स्वबलं परीक्षितुम् इच्छन्तः, तेषां परीक्षार्थं शिवधनुः आनीतम्। तद् धनुः न केनचित् ग्रहीतुं शक्यं, नापि उत्थापयितुं; तेषां बलाभावं दृष्ट्वा, हे महर्षे, राजानः पराजिताः, इति विद्धि। तदा क्रुद्धाः सर्वे राजानः मिथिलां पर्यवारयन्, आत्मबलम् संशयित्वा, तिरस्कृताः इव। ते कोपसमन्विताः मिथिलायाः नगरम् अभ्यपीडयन्; संवत्सरं पूर्णम् अतीत्य, सर्वे तेषां साधनानि क्षीणानि। तदा, हे मुनिश्रेष्ठ, अहम् अत्यन्तं संतप्तः अभवम्; तदा सर्वदेवतागणान् तपसा तुष्टवान्। देवा अत्यन्तं तुष्टाः, चतुरङ्गबलम् अददुः; ततः पराजितराजानः निहत्य, सर्वतः पलायिताः। ये शक्तिहीनाः, संशयबलाः, तेषां मन्त्रिभिः सह, दुष्कृतिनः—हे मुनिश्रेष्ठ, एतत् धनुः परमतेजस्वि। अहम् एनम् रामलक्ष्मणाभ्यां दर्शयिष्यामि; यदि रामः एतत् धनुः संधातुं शक्नोति, हे मुने, तदा गर्भनिरपेक्षां सीतां दशरथात्मने दास्यामि।