देवानां प्रसन्नतया तदा वसिष्ठः श्रुतिसम्पन्नानां श्रेष्ठः ब्रह्मर्षिणा सह मैत्रीं कृतवान्, 'एवमस्तु' इति च प्राह। स ब्रह्मर्षिः त्वं नूनं, न संशयः; सर्वं ते सम्पूर्णम् इति उक्त्वा सर्वे देवाः यथा आगताः तथा निर्जग्मुः। धर्मात्मा विश्वामित्रः परमं ब्राह्मण्यं प्राप्त्वा ब्रह्मर्षिं वसिष्ठं श्रुतिसम्पन्नानां श्रेष्ठं सन्मानं अकरोत्। कामं सम्पाद्य, तपस्यासक्तः, पृथिवीं सर्वां विचचार। एवं, हे राम, महात्मा सः ब्राह्मण्यं प्राप्तवान्। एष रामः, हे श्रेष्ठ तपस्विन्, एष तपः मूर्तिमान्; एष धर्मः परमः, नित्यः; एष वीर्यस्य परमं आश्रयः। इत्युक्त्वा महर्षिः मौनं स्थितवान्; शतानन्दस्य वचनं रामलक्ष्मणयोः उपस्थितयोः श्रुत्वा—जनकः कुटिलपाणिः कौशिकपुत्रं प्राह—'धन्यः अस्मि, सौभाग्यशाली अस्मि, हे श्रेष्ठ तपस्विन्, यस्य सन्निधाने—'। 'त्वं, हे कौशिक, रामवंशजेन सह मम यज्ञं आगतः; तव दर्शनात्, हे ब्राह्मण, तव साक्षात्, हे महर्षे, अहं शुद्धः। बहूनि विविधानि गुणानि मम तव दर्शनात् प्राप्तानि; तव महत्तपः विस्तारतः कीर्तितम्। रामात् महात्मनः, सभायाः च, सभागृहं प्रविश्य, तव अनेकानि गुणानि श्रुतानि। तव तपः अप्रमेयम्, तव बलम् अप्रमेयम्, तव गुणाः अपि अप्रमेयाः, हे कौशिकपुत्र, सदा। एतैः अद्भुतकथाभिः मम तृप्तिः अनन्ता, हे प्रभो; किन्तु, हे श्रेष्ठ तपस्विन्, कृत्यकालः समीपं आगच्छति सूर्यस्य मण्डलं प्रति। श्वः प्रभाते, हे महर्षे, पुनः माम् अपश्यः; हे श्रेष्ठ श्रुतिसम्पन्न, स्वागतम्—अनुज्ञां दातुम् अर्हसि।' एवं उक्तः महर्षिः पुरुषश्रेष्ठं प्रशंस्य, तदा प्रसन्नं तुष्टं जनकं शीघ्रं विससर्ज। तथा श्रेष्ठ तपस्विनं उक्त्वा मिथिलाधिपः वैदेहः, स्वगुरुजनबन्धुभिः सह, तं प्रदक्षिणं कृतवान्। विश्वामित्रः धर्मात्मा रामलक्ष्मणाभ्यां सह स्वगृहं प्रत्यागच्छत्, महात्मभिः सम्मानितः। इदानीं वाल्मीकिरामायणे बालकाण्डे षष्ठ्युत्तरषष्टितमः सर्गः श्रूयताम्। ततो विशुद्धे दिवसे प्रभाते राजा कृत्यं कृत्वा महात्मानं विश्वामित्रं रघुवंशीयौ च आह्वयत्। विधिविधानं पूजनं कृत्वा धर्मात्मा राजा ततः रघुपुत्रयोः प्रति उवाच—'स्वागतं ते, भगवन्! किं ते कार्यम्, हे निष्कलुष? आज्ञापय, अहं आज्ञेयः।' एवं जनकेन महात्मना उक्तः धर्मात्मा महर्षिः वाक्यविशारदः प्रत्युवाच। 'एतौ दशरथस्य पुत्रौ, प्रसिद्धौ क्षत्रियौ; तौ तव उत्तमं धनुः द्रष्टुम् इच्छतः। तद् धनुः, हे सौभाग्यवत्, राजकुमाराभ्यां दर्शय; तद् दृष्ट्वा तौ इच्छानुसारं गन्तुं शक्नुतः।' एवं उक्तः जनकः महर्षिं प्रत्युवाच—'कस्मात् एतत् धनुः अत्र वर्तते इति श्रोतुम् अर्हसि।' देवरतः निमेः ज्येष्ठः राजा, हे भगवन्, एतत् धनुः महात्मनः हस्ते प्रतिपन्नम्। काले कदाचित् दक्षयज्ञविनाशे महाबलः धनुः संनद्ध्य देवान् क्रुद्धः विदार्य, इदं वचनं अब्रवीत्—'युवं, हे देवाः, स्वभागार्थम् मम भागं न दत्तवन्तः; अतः अहं एतेन धनुषा वः दिव्याङ्गानि विनाशयिष्यामि।' ततः सर्वे देवाः, हे श्रेष्ठ तपस्विन्, त्रस्ताः, देवराजं शमयितुं प्रयत्नं कृतवन्तः; भवः तैः प्रसन्नः अभवत्। प्रसन्नः तैः सर्वैः महात्मभिः, तान् एतत् रत्नरूपं धनुः दत्तवान्, यत् महात्मनः देवेशस्य। ततः विश्वासितं तद् धनुः अस्माकं पूर्वजस्य, प्रसिद्धस्य, समर्पितम्। यदा अहं क्षेत्रं कर्षन्, भूमिकन्या सीता भूम्याः उत्पन्ना। क्षेत्रशोधनकाले, भूमिकन्या सीता नाम्ना प्रसिद्धा, सा भूम्याः उत्पन्ना मम कन्या अभवत्। मम कन्या, योनीनिष्पन्ना न, वीर्यशुल्के स्थापिता; भूम्याः उत्पन्ना, मम कन्या रूपेण वृद्धा। राजानः, हे श्रेष्ठ तपस्विन्, तां कन्यां प्राप्तुम् आगताः; सर्वे पृथिव्याः अधिपतयः मम कन्यां प्राप्तुम् इच्छन्ति। 'हे भगवन्, वीर्यशुल्कात् अन्यथा मम कन्या न दत्तव्या' इति उक्त्वा सर्वे राजानः, हे श्रेष्ठ तपस्विन्, मिथिलां आगताः। तत्र, बलप्रदर्शनम् इच्छन्तः, यत्र परीक्षार्थम्, शिवधनुः आनीतम्। तद् धनुः न ग्रहीतुं शक्नुवन्, नापि उत्थापयितुं; तेषां बलम् अल्पम् दृष्ट्वा, हे महर्षे, राजानः अस्वीकृताः—एतत् ज्ञातव्यम्। ततः, हे तपस्विन्, सर्वे राजानः, स्वबलम् संशयित्वा, मिथिलां घेरयामासुः, अपमानिताः इति मन्यन्तः। कोपवशात्, ते मिथिलां पीडयामासुः; संवत्सरात् सर्वे साधनानि क्षीणानि। तदा, हे श्रेष्ठ तपस्विन्, अहं महद् दुःखम् अनुभूय, सर्वान् देवगणान् तपसा प्रसादयामास।