तदा तस्य सैन्यस्य सर्वतो भीमस्वना दुर्निवार्येन निर्घोषेण मेघरहिते गगने वज्राणि पतितानि। दिशः सर्वाः सर्वान्तरदिशश्च तमसा संवृताः, महता रजःप्रवर्षेण गगनं दुरवलोक्यमभवत्। शतशः क्रूरनादिनः काकपक्षिणः संक्रन्दमानाः तस्य रथमधिरूढाः, भीषणं शब्दमकुर्वन्। अश्वानां पार्श्वतः स्फुलिङ्गाः स्रवन्, नेत्राभ्यां च निरन्तरं जलधारा प्रवहन्त्यः, अग्निश्चापोऽपि तत्रैव समुत्पन्नः। एवं तत्र बहवो भीमाः प्रजागराः उत्पाताः द्रष्टव्याः, येन रावणस्य विनाशस्य संकेताः जाताः। रामस्य तु सर्वत्र शुभाः सौम्याश्च निमित्तानि प्रकटितानि, येन जयस्य घोषणा जाता। राघवः तानि जयशुभानि निमित्तानि दृष्ट्वा महता हर्षेण तुष्टिम् अवाप, रावणं च हतमेव मनसाऽचिन्तयत्। सः राघवः, निमित्तशास्त्रकुशलः, तानि स्वस्य युद्धनिमित्तानि दृष्ट्वा परमं हर्षं प्राप्य, गाढं संतोषं च अनुभूय, युद्धेऽधिकं पराक्रममादर्शयत्। शृणु अधुना श्रीमद्वाल्मीकीयरामायणे युद्धकाण्डे सप्तोत्तरशततमः सर्गः। ततः तयोः रामरावणयोः मध्ये अतिभीषणा द्वन्द्वयुद्धम् आरब्धम्, यत् सर्वलोकान् भयङ्करमभवत्। तदा महाबलिनां राक्षससैन्यस्य, तथा महावीर्यवान् वानरसैन्यस्य, शस्त्रधराणां, स्थिरतया स्थित्वा, युद्धं पश्यन्ति स्म। तौ नरराक्षसश्रेष्ठौ रामरावणौ युद्धरतौ दृष्ट्वा, सर्वे जनाः विचेतसः सञ्जाता, परमाश्चर्येण चाकुलिताः। ते शस्त्राणि सज्जीकृत्य, विस्मयेन मनांसि आकृष्टानि कृत्वा, युद्धमवलोकयन्ति, परस्परं न प्रहारयन्ति। सेनाः, विस्तीर्णनेत्राः, राक्षसेषु रावणं, वानरेषु राघवं, अद्भुतदर्शनवत् पश्यन्ति स्म। तत्र तानि निमित्तानि दृष्ट्वा राघवः च रावणश्च, क्रोधेन दृढनिश्चयौ, निर्भयं युद्धं अकुरुताम्। काकुत्स्थः जयाय युद्धं कृत्वा, रावणः तु मृत्यवे, उभौ सर्वं बलं धैर्यं च प्रदर्शयामासतुः। अथ कोपसमन्वितः दशग्रीवः शरान् धनुषि स्थाप्य, राघवस्य रथध्वजं लक्ष्यम् कृत्वा ससर्ज। ते शराः लक्ष्यम् अप्राप्य, इन्द्रस्य रथध्वजं स्पृशन्तः, रथाङ्गं ताडयित्वा भूमौ पतिताः। ततः रामः अपि क्रोधबलसमन्वितः, प्रत्युपकारेण मनसि स्थितः, धनुषि शरं सज्जीकृत्य, रावणस्य ध्वजं लक्ष्यम् कृत्वा, तेजस्विना तीक्ष्णेन शरेण, महाविषधरसरुपेण, ससर्ज। स तेजस्वी रामः शरं रावणस्य ध्वजे ससर्ज, स शरः तं ध्वजं छित्त्वा भूमौ पतितः। एवं रावणस्य रथध्वजः छिन्नः भूमौ निपतितः; तं ध्वजं नष्टं दृष्ट्वा महाबलिः रावणः— कोपसमन्वितः सन्तप्तः ज्वलन्निव बभूव; क्रोधेन संक्षुब्धः, शरवर्षं पातयामास। रावणः दीप्तैः शरैः रामस्य अश्वान् ताडयामास, किन्तु ते दिव्यान्यश्वाः न कम्पिताः, न च व्यथिताः। स्थिरचित्ताः, कमलनालैः स्पृष्टा इव, तिष्ठन्ति स्म; अश्वेषु न व्यतिक्रमः दृष्ट्वा, रावणः— पुनः कोपितः, अन्यं शरवर्षं, साथः मुसलैः, परिघैः, चक्रैः, मुद्गरैः च ससर्ज। गिरिशृङ्गाणि, वृक्षान्, शूलानि, परश्वधानि च अपि ससर्ज; तदस्त्रवर्षं मायया निर्मितं, सहस्रशः पातयामास, तस्य हृदयं न विश्रान्तम्। तदस्त्रवर्षं युद्धे महद्भयंकरं, घोरं, भीषणनिनादं च अभवत्। राघवस्य रथं वानरसैन्यं च सर्वतः शरैः संवृत्य, गगनं सघनं कृतम्। दशग्रीवः रावणः, अविचलितः, सर्वबलं प्रयुज्य, रामस्य युद्धप्रयत्नं दृष्ट्वा, शस्त्राणि मुमोच। काकुत्स्थः, हास्यमिव कुर्वन्, तीक्ष्णान् शरान् धनुषि स्थाप्य, शतानि सहस्राणि च शराणि मुमोच। तद्विलोक्य रावणः स्वशरैः गगनं पूरयामास; तयोः द्वयोः उज्ज्वलः शरवर्षः प्रववृते। गगनं शरैः बद्धमिव, द्वितीयं ज्वलनमिव दृश्यते स्म; न कश्चिदपि शरः निष्फलः, न च कश्चिदपि लक्ष्यव्यतिक्रान्तः। शराः परस्परं घर्षन्तः भूमौ पतन्ति स्म, रामरावणौ तथा शस्त्रवर्षे युद्धम् अकुरुताम्। निरन्तरं युद्धं कुर्वन्तौ, दक्षिणवामं गच्छन्तौ, तौ भीषणैः शरैः गगनं श्वासरहितमिव अकुरुताम्। रामः रावणस्य अश्वान् ताडयामास, रावणः रामस्य अश्वान् ताडयामास; उभौ परस्परस्य क्रियायाः अनुकरणं कृत्वा, परस्परं प्रहारयामासतुः। एवं तौ उभौ महाक्रोधसमन्वितौ, परमं युद्धम् अकुरुताम्; क्षणमात्रं तद्विग्रहः घोरः रोमाञ्चजनकः च अभवत्। रामरावणौ तत्र युद्धभूमौ एवं युद्धरतौ, सर्वे प्राणी विस्मयेन तान् पश्यन्ति स्म, हृदयेषु आश्चर्यं संजातम्। परस्परं प्रहारयन्तौ, तौ उत्तमयोरथयोः स्थितौ, परस्परं कोपेन दग्धौ, अन्योन्यं प्रति वेगेन अभ्यधावताम्। अन्योन्यवधाय प्रवृत्तौ, विकृतदर्शनौ, वृतव्यूहगतौ, अग्रे पृष्ठे च सञ्चरन्तौ, भीषणरूपौ बभूवतुः।