ततः विश्वामित्रः भगवतः साक्षात् ओंकारस्य वषट्कारस्य च, वेदानां च स्वयमेव तं स्वीकर्तुम् इच्छन्, स्वयम् एव क्षत्रवेदविदां ब्रह्मवेदविदां च अग्रगण्यः भवितुम् अभ्यर्थयत्। तदा वसिष्ठः ब्रह्मणः सुतः, देवतानां मध्ये एषः मम विषये एवमस्तु इति घोषयतु—यदि एषा परमाभिलाषिता सिद्धिः मम लभ्यते, तर्हि सर्वे देवश्रेष्ठाः प्रस्थितुम् अर्हन्ति इति। तदा देवैः संतुष्टः वसिष्ठः, ऋषिसत्तमः, स्नेहेन ब्रह्मर्षिणा सह मैत्रीं कृत्वा, 'एवमस्तु' इत्युक्त्वा तम् अनुमन्यत। सः उवाच—'त्वं खलु ब्रह्मर्षिः, न संशयः। सर्वं ते सम्पन्नम्' इति। एवं उक्त्वा सर्वे देवाः यथागतं प्रस्थिताः। विश्वामित्रः धर्मात्मा, परमं ब्राह्मणत्वं प्राप्य, ब्रह्मर्षिं वसिष्ठं, ऋषिसत्तमं, ससन्मानम् अर्चयत्। स्वमभिलाषं पूर्णम् कृत्वा, सः महात्मा तपसा स्थित्वा, पृथिवीं समन्तात् विचचार। एवं राम, महात्मना ब्राह्मणत्वं प्राप्तम्। एषः, ऋषिश्रेष्ठ, रामः—एषः तपः स्वरूपम्, एषः परमं धर्मः, नित्यं स्थितः, एषः वीर्यस्य परमं शरणम्। इति कथयित्वा, महर्षिः शतानन्दः तत्र रामलक्ष्मणयोः सन्निधौ वाक्यं समाप्तवान्। ततः जनकः, अञ्जलिं कृत्वा, कौशिकसुतं प्रति सस्नेहम् उवाच—'धन्योऽहम्, भाग्यशाली च, ऋषिश्रेष्ठ, यस्य आगमनेन मम यज्ञे त्वम् उपस्थितः।' 'त्वं, हे कौशिक, काकुत्स्थवंशसमेतः मम यज्ञं समागतः; त्वया दृष्टमात्रेण, ब्राह्मण, अहं शुद्धः अभवम्, महर्षे।' 'बहूनि नानाविधानि गुणानि त्वां दृष्ट्वा मयि आगतानि; ब्राह्मण, तव महत्तपः विस्तार्य कीर्तितम्।' 'रामात् महात्मनः, सभायाः च प्रविश्य, बहवः तव गुणाः श्रुताः।' 'अनन्तं तव तपः, अनन्तं तव वीर्यं, अनन्ताः च तव गुणाः, कौशिकसुत, सदा।' 'एताभिः अद्भुतकथाभिः मम तृप्तिः न अस्ति, प्रभो; किं तु, ऋषिश्रेष्ठ, कृत्यानां समयः समीपं याति, सूर्यस्य यथावर्तते।' 'श्वः प्रातः, भगवन्, पुनः मां द्रष्टुम् अर्हसि; ऋषिसत्तम, स्वागतमस्तु, मम अनुमतिं दातुम् अर्हसि।' एवं उक्तः, सः महर्षिः पुरुषसत्तमं प्रशस्य, तदा संतुष्टं जनकं शीघ्रं विससर्ज। ततो मिथिलाधिपः वैदेहः, ऋषिश्रेष्ठं प्रदक्षिणीकृत्य, आचार्यैः बान्धवैः च सह शीघ्रं प्रस्थितः। विश्वामित्रः धर्मात्मा, रामलक्ष्मणयोः सहितः, महात्मभिः पूजितः, स्वं वासं प्रतिनिवृत्तः। इदानीं श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे बालकाण्डे षट्षष्टितमः सर्गः कथ्यते। प्रभाते शुचिदिवसे, राजा स्वकृत्यानि कृत्वा, महात्मानं विश्वामित्रं राघवाभ्यां सहितं आहूय। तं शास्त्रविधिना सत्कार्य पूजयित्वा, धर्मात्मा राजा तदा रघुसुतान् प्रति उवाच। 'स्वागतम्, आर्य; किं ते करवानि, निष्प्रतिघ, आज्ञापय, आज्ञापनीयोऽस्मि ते।' इति जनकेन उक्तः, महात्मा मुनिः, वाक्यकुशलः, प्रत्युवाच। 'एते द्वौ दशरथस्य पुत्रौ, कीर्तिमन्तौ क्षत्रियौ; तौ तव समीपे स्थितं धनुः द्रष्टुम् इच्छतः।' 'एतयोः कामार्थं, आर्य, एतत् धनुः दर्शय; ततः दृष्ट्वा, इच्छया यथाकामं प्रस्थितुम् अर्हतः।' इति मुनिना उक्तः, जनकः प्रत्युवाच—'कस्मात् एतत् धनुः अत्र स्थितम्, तद् श्रोतुम् अर्हसि।' 'देवरातः, निमेः ज्येष्ठः, स राजा, एतत् धनुः महात्मनः हस्ते न्यस्तम् लब्धवान्। पुरा दक्षयज्ञविनाशे, महाबलः तद् धनुः संनद्ध्य, क्रुद्धः देवान् विदार्य, इदं वचनम् उवाच—'युष्माभिः, देवाः, स्वांशकामिनः, मम भागः न दत्तः; तस्मात् एतेषां दिव्यानां प्रियाङ्गानां विनाशं करिष्यामि।' तदा सर्वे देवाः, संतप्ताः, भगवतः शर्वस्य प्रसादं याचन्ते स्म; स च तैः संतुष्टः अभवत्। ततः सर्वेभ्यः तैः महात्मभ्यः तद् रत्नमयं धनुः दत्तम्, तद् महात्मनः शर्वस्य। ततः, विश्वास्य, अस्माकं पूर्वजस्य हस्ते न्यस्तम्। अहं क्षेत्रं कर्षन्, सीता भूमेः उत्पन्ना दृष्टा। क्षेत्रे मम कर्षणकाले, सा भूमिजा सीता नाम्ना प्रसिद्धा, स्वयम् एव मम कन्या अभवत्। मम कन्या, अनुत्पन्नगर्भा, वीर्यशुल्के प्रतिष्ठिता; सा भूमिजा, मम सुतरूपेण वर्धिता। तां कन्यां प्राप्तुम्, ऋषिश्रेष्ठ, सर्वे भूमिपालाः आगताः; सर्वे नृपाः मम कन्यां लब्धुम् इच्छन्तः। 'वीर्यशुल्कात् अन्यथा कन्यां न दास्यामि' इति मया निश्चितम्। तदा सर्वे नृपाः, मुनिश्रेष्ठ, मिथिलां आगत्य, स्वबलं प्रदर्शयितुम् इच्छन्तः, तेषां कृते शर्वधनुः आनीतम्। ते तद् धनुः न शेकुः उद्धर्तुम् अपि; बलाभावं दृष्ट्वा, मुनिवर, तान् नृपान् प्रत्याख्यातवान्। ततोऽन्योन्यं वीर्ये सन्दिग्धाः, क्रुद्धाः सर्वे नृपाः मिथिलां परिवव्रुः, आत्मनः अवमानं ज्ञात्वा, नृपश्रेष्ठ।