देवानां राज्यं तस्मै समर्प्यताम्, यच्च मनसि तस्य तद् दत्तव्यं इति। ततः सर्वे देवगणाः पितामहस्य नेतृत्वे महात्मनं विश्वामित्रं मधुरैः वाक्यैः अभ्युवादन्— “ब्राह्मर्षे! स्वागतम् ते। तव तपसा वयं तुष्टाः।” “तव घोरैः तपोभिः कौशिक, ब्राह्मणत्वं प्राप्तम्। ब्रह्मन्! अहं मरुद्भिः सह दीर्घायुः ते ददामि।” “शुभं ते, सौभाग्यं ते, यथेष्टं गच्छ।” इति पितामहस्य वचनं सर्वैः दिवौकसैः उक्तं श्रुत्वा महर्षिः हर्षेण प्रणम्य उवाच— “यदि ब्राह्मणत्वं दीर्घायुः च मया प्राप्तम्, तर्हि ओंकारः, वषट्-कारः, वेदाः च मां वरण्तु। क्षत्रवेदविदां अग्रणी, ब्रह्मवेदविदां च अग्रणी भवानि।” “एषा मम परमेष्टिः यदि पूर्णा, तर्हि ब्रह्मपुत्रः वसिष्ठः देवेषु मम एतत् उद्घोषयतु; ततः उत्तमाः देवाः यथेष्टं गच्छन्तु।” देवैः तुष्टः वसिष्ठः, श्रेष्ठः पाठकः, ब्राह्मर्षिणा सख्यम् कृत्वा, “एवं भवतु” इति उवाच। “त्वं ब्राह्मर्षिः, न संशयः। सर्वं सिद्धम् ते।” इति उक्त्वा सर्वे देवाः यथा आगताः तथा निर्जग्मुः। विश्वामित्रः धर्मात्मा, ब्राह्मर्षित्वं प्राप्त्वा, ब्राह्मर्षिं वसिष्ठं आदरात् पूजयामास। कामं प्राप्त्वा, तपसि स्थितः, पृथिवीं सर्वां विचचार। एवं राम, महात्मा ब्राह्मणत्वं प्राप्तवान्। एषः, विप्रश्रेष्ठ, रामः; एषः तपोमूर्तिः; एषः परमं धर्मः, नित्यः; एषः शौर्यस्य परमाश्रयः। एवं उक्त्वा महात्मा शतानन्दः विरामम् अगच्छत्। रामलक्ष्मणयोः सन्निधौ शतानन्दस्य वचनं श्रुत्वा जनकः कृताञ्जलिः कौशिकपुत्रं उवाच— “धन्योऽस्मि, भाग्यवान् अस्मि, ऋषिश्रेष्ठ, यस्य सन्निधाने—” “त्वं कौशिक, ककुत्स्थवंशसमेतः मम यज्ञं आगतः। त्वया, ब्राह्मण, दृष्टमात्रेण, महर्षे, शुद्धः अस्मि।” “बहूनि, विविधानि गुणानि मम दृष्ट्वा प्राप्तानि; ब्राह्मण, तव महत् तपः विस्तारतः कीर्तितम्।” “रामात् महात्मनः, सभायाः च, प्रविश्य, तव बहवः गुणाः श्रुताः।” “तव तपः, तव बलम्, तव गुणाः, कौशिकपुत्र, अनन्ताः एव।” “एतेषां अद्भुतानां कथानां तुष्टिः मे नास्ति अन्तः, प्रभो; किन्तु, ऋषिश्रेष्ठ, कृत्यानां समयः सूर्यस्य सञ्चरणे निकटः।” “श्वः प्रभाते, महात्मन्, पुनः मां पश्य; पाठकश्रेष्ठ, स्वागतम् ते—अनुज्ञां दत्तुम् अर्हसि।” एवं उक्तः महर्षिः नरश्रेष्ठं स्तुत्वा, तुष्टः जनकं शीघ्रं विससर्ज। एवं विप्रश्रेष्ठे जनकः मिथिलाधिपः वैदेहः तं, गुरुसम्बन्धिभिः सह, प्रदक्षिणं कृत्वा निर्जग्मा। विश्वामित्रः धर्मात्मा रामलक्ष्मणाभ्यां सहितः स्वं निवासं प्रतिपेदे, महात्मभिः पूजितः। अथ शृणु वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे ष्ष्ठ्युत्तरसर्गः। ततः प्रभाते, दिवसे विशुद्धे, राजा कृत्यं कृत्वा, महात्मानं विश्वामित्रं रघुवंशीयाभ्यां सह आह्वयत्। विधिविधानं पूजां कृत्वा, धर्मात्मा राजा रघुपुत्राभ्यां प्रति उवाच— “भगवन्, स्वागतम् ते! किं ते करवाणि, दोषरहित? आज्ञापय, त्वया आज्ञेयः अस्मि।” एवं जनकेन महात्मना उक्तः धर्मात्मा ऋषिः वाच्यविशारदः प्रत्युवाच— “एतौ दशरथस्य पुत्रौ, कीर्तिमन्तौ क्षत्रियौ; ते तव उत्तमं धनुः द्रष्टुम् इच्छतः।” “एतत् धनुः, शुभं ते, राजपुत्रयोः कामपूरयोः दर्शय; धनुः दृष्ट्वा, यथेष्टं गच्छेयुः।” एवं उक्तः जनकः महर्षिं प्रत्युवाच— “शृणु, कस्य हेतोः एतत् धनुः अत्र अस्ति।” देवरतः, निमेः ज्येष्ठः, राजा, भगवन्, एतत् धनुः विश्वासरूपेण महात्मनः हस्ते समर्पितम्। पुरा, दक्षयज्ञविनाशे, महाबलः धनुः संकर्ष्य, कोपात् देवान् भङ्क्त्वा, इदं वचनम् उवाच। “युष्माभिः, देवाः, भागार्थम् मम भागः न दत्तः; तस्मात् एतेन धनुषा, वयं तव दिव्याङ्गानि विनाशयिष्यामि।” तदा, सर्वे देवाः, विषण्णाः, ऋषिश्रेष्ठ, देवेशं शान्त्यर्थम् उपेयुः; भवः तैः तुष्टः अभवत्। सर्वैः महात्मभिः तुष्टः, तान् एतत् धनुः, देवेशस्य रत्नरूपम्, दत्तवान्। ततः, विश्वासरूपेण, अस्माकं पूर्वजस्य, कीर्तिमन्तः, समर्पितम्। अहं क्षेत्रं कर्षन्, सा सीता भूम्याः उत्पन्ना। क्षेत्रं शुद्ध्यन्, भूम्याः उत्पन्ना, सीता नाम्ना प्रसिद्धा, मम कन्या अभवत्। मम कन्या, योनि-निष्पन्ना न, वीर्यशुल्का स्थापितम्; सा भूम्याः उत्पन्ना, मम कन्या रूपेण वर्धिता। राज्ञः, ऋषिश्रेष्ठ, कन्यां प्राप्तुम् अभिलषन्ति; सर्वे पृथिव्याः अधिपतयः मम कन्यां प्राप्तुम् इच्छन्ति।