ततः सारथिः भीमगर्जितरथं शीघ्रता निगृह्य, भीतया हृदया, रणभूमौ नृपतेः पतितं बलविहीनं दृष्ट्वा त्वरितं निष्क्रान्तः। अथ रावणः महतीं मोहावृतिं प्राप्य, परमक्रुद्धः, मृत्युवेगेन प्रेरितः, रोषारुणलोचनः, स्वसारथिं वचनमब्रवीत्— "त्वं दुर्बलः, शक्तिहीनः, निःपौरुषः, भीरुः, लघुसत्त्वः, निःशक्तिश्च दृश्यसे। मम मायया परित्यक्तः, शस्त्रैश्च निहतः इव, स्वमतिना वर्तसे, मामवज्ञाय, मूढ! किमर्थं मम शत्रोः पुरतः मम इच्छां न विचार्य, मामवमान्य, त्वं रथमपाकृष्टवान्? अद्य त्वया, पाप, मया दीर्घकालार्जिता कीर्तिः, वीर्यं, तेजः, विश्वासश्च विनाशितम्। शत्रोः संमुखे, यस्य कीर्तिः बलवता कर्मभिश्च प्रख्याता, मम युद्धोत्सुकस्य पश्यतः, त्वं मां कातरं कृतवान्। यदि त्वं न मोहात् एतत्कृतवान्, दुष्टबुद्धे, तर्हि मे संशयः सत्यम्— परपक्षेण क्रीतः। मित्रेण हितकामेन न कर्तव्यं कर्मेदृशं, शत्रुभिः तु युक्तम्— त्वया तदेव कृतम्। शीघ्रं रथं प्रत्यावर्तय शत्रोः प्रस्थितस्य पूर्वं, यदि त्वया मया सह कदाचित् वासो वा मम गुणस्मरणं कृतम्। एवं दुरुक्तैः अबुद्धिना रावणेन उक्तः, स सारथिः, प्राज्ञः, हितैषी, रावणं हितमधुरं वाक्यमुवाच— "नाहं भीतः, न मोहितः, न च शत्रुणा भ्रष्टः, न प्रमत्तः, न निःस्नेहः, न च धर्मविस्मृतः। किं तु तव हितकाम्यया, कीर्तेः रक्षणाय, सौम्येन चेतसा, त्वदर्थं अप्रियं कर्म कृतम्। महाबाहो, अस्मिन्कर्मणि मामल्पं वा नीचं वा न मन्यथाः, अहं तव हिते स्थितः। शृणु, यथाहं युद्धे रथं प्रत्यावर्तितवान्, तस्य कारणं वक्ष्यामि— यथा नदी वेगेन प्रत्याहृता स्यात्। महत्याः युद्धक्लेशस्य श्रमं त्वयि पश्यामि, न तु वीर्ये स्थैर्ये वा किंचिद्विपर्ययं वेद्मि। मम रथस्य अश्वाः रथभारपरिश्रान्ताः, भग्नाः, विषण्णाः, दग्धाः चोष्णेन, वर्षार्ताः धेनव इव। अस्माकं बहूनि निमित्तानि दृष्टानि, तेषु उत्पन्नेषु न शुभानि पश्यामि। देशकाललक्षणचेष्टाः, विषादहर्षक्लमाः, सारथेः बलाबलञ्च विज्ञेयम्। भूमेः उच्चावचं समं विषमं च, युद्धकालः, रिपोः प्रवृत्तिः च निरीक्ष्यताम्। समीपगमनं प्रतिगमनं, स्थितिः प्रत्यावर्तनं च, सर्वं सारथिना ज्ञेयम्। तव विश्रान्त्यर्थं, अश्वानां च, मम एषः परिश्रमविरामः कृतः, यथोचितं मया। न मम इच्छया रथः प्रत्याहृतः, आर्य, त्वत्स्नेहात् मया कृतमिदम्। यथाज्ञापयसि, रिपुघातिन्, तत्करिष्यामि, कृतकृत्यबुद्ध्या।" एवं सारथिवचनेन तुष्टः रावणः तमनेकधा स्तुत्वा, युद्धोत्सुकः, वचनमुवाच— "सारथे, शीघ्रं रथं राघवस्य समीपं नय; रावणः रिपून् विजित्य एव प्रत्यागमिष्यति।" एवं उक्त्वा, राक्षसाधिपः रावणः सारथये एकं उत्तमं हस्ताभरणं ददौ; रावणवचनं श्रुत्वा सारथिः रथं प्रत्यावर्तयत्। ततः रावणाज्ञया प्रेरितः सारथिः शीघ्रं अश्वान् प्रावर्तयत्; तेन महती राक्षसेन्द्रस्य रथः क्षणेनैव रणमूर्धनि रामस्य पुरतः स्थितः। ततः रावणं युद्धक्लान्तं चिन्तायुक्तं च तिष्ठन्तं समक्षं दृष्ट्वा, देवाः समागताः युद्धदर्शनाय। तस्मिन्नेव काले पूज्यः अगस्त्यः राममुपसृत्य वाक्यमुवाच— "राम, राम, महाबाहो, शृणु पुरातनं रहस्यं, येन त्वं संग्रामे सर्वान् शत्रून् विजेष्यसि। आदित्यहृदयं नाम परमं पुण्यं, सर्वशत्रुनाशनं, विजयप्रदं; सदा पठस्व, अक्षयं परममङ्गलम्। स सर्वेषाम् मङ्गलानां उत्तमः, सर्वपापप्रणाशनः, चिन्ताशोकविनाशकः, आयुषः परमवर्धकः। प्रभातमुदितं सूर्यं, देवादिदैत्यैः पूजितं, तेजस्विनं विवस्वन्तं, लोकनाथं नमस्कुरु। स देवतानां आत्मा, तेजस्वी, प्रभाकरः; सवितृभिः लोकान्, देवासुरगणांश्च रश्मिभिः पालयति। स ब्रह्मा, विष्णुः, शिवः, स्कन्दः, प्रजापतिः, महेन्द्रः, कुबेरः, कालः, यमः, सोमः, वरुणः च। स पितरः, वसवः, साध्याः, अश्विनौ, मरुतः, मनुः, वायुः, अग्निः, भूतानि, प्राणः, ऋतुकर्ता, प्रभाकरः। स आदित्यः, सविता, सूर्यः, खचरः, पूषा, तेजस्वी, भानुः, हिरण्यगर्भः, सुवर्णबीजः, दिनकरः।