ततः काकुत्स्थस्य कोपेन संतप्तः स रावणः, युद्धविक्रममदेन गर्वितः, महता रोषेण समाविष्टः। तस्य नेत्रे क्रोधात् ज्वलमानौ, स महाबलः रावणः धनुषं संधाय, परममास्मिन्युद्धे राघवं तीव्रतरं समभिद्रवत्। सहस्रशः शरधाराभिः, मेघ इव दिवः प्रावृषि वृष्टिं सिञ्चन्, रावणः राघवमशरैः सरोवरमिव पूरयामास। युद्धे धनुषो विसृष्टैः शरजालेन संवृतोऽपि स काकुत्स्थः, महागिरिरिव न चलितः, स्थिरः तस्थौ। स युद्धे स्थित्वा, स्वशरैः शरवृष्टिं प्रतिवार्य, सूर्यकिरणानिव प्रतिगृह्य, वीर्यं नापाकरोत्। ततः निशाचरः रावणः, शीघ्रकर्मा क्रुद्धश्च, सहस्रशः शरैः महात्मानं राघवं वक्षसि विव्याध। लक्ष्मणाग्रजः राघवः, युद्धे रक्तरञ्जितशरीरः, वनमध्ये पुष्पितः महाकिंशुक इव बभौ। शरघातैः प्रचोदितः काकुत्स्थः, महावीर्यसम्पन्नः, स्वशरानादत्त, ये प्रलयान्ते सूर्यसङ्काशाः बभुः। तदा रामरावणौ, उभौ क्रोधसंरक्तौ, शरान्धकारे युद्धभूमौ परस्परं न पश्यतुः। ततो दशरथात्मजः रामः, कोपसंयुक्तः, हसन्निव रावणं युद्धमध्ये तीक्ष्णं वचनमुवाच। "यन्मम भार्या जनस्थानात् त्वया, अधम राक्षस, अज्ञानात् चापलात् च हृता, तेन त्वं न बलवानसि। त्वं वैदेहीं बलात् हृत्वा, मया त्यक्तां दुःखितां च, महावने वसन्तीं, स्वयमात्मानं वीर्यवान् मन्यसे। अन्यस्य भार्यां रक्षसां च दुर्बलानां च स्त्रीणां, रक्षः पापं कृतवानसि, तद्वीर्यं मन्यसे। मर्यादाभङ्गी, लज्जाहीनः, चञ्चलाचरितः, मदान्धः, मृत्युमाहूतवानसि, तदपि वीर्यं मन्यसे। भ्रातृसम्पद्वीर्येण त्वया महदात्मनः कृतं कर्म, यत् प्रशंसितं कीर्तितं च। अधुना तस्य तव मदात्कृतस्य, निन्दितस्य, हानिकरस्य कर्मणः महत् फलमुपस्मर। पापकर्मन्, त्वं स्वयमात्मानं वीर्यवानं मन्यसे, न च लज्जसे, सीताहरणं चोरवत् कृतवानसि। यदि मम सन्निधौ, त्वया बलात् सीता लङ्घिता स्यात्, तदा खरं भ्रातरं मम शरेण निहतं पश्येः। सौभाग्येन अद्य मम दृष्टिपथमागतः, मूढबुद्धे, अद्य शरैः त्वां यमसादनं प्रेषयिष्यामि। अद्य शिरस्तव मम शरैः छिन्नं, दीप्यमानकुण्डलयुक्तं, मांसभक्षिभिः रुधिररजसि नीतं विकीर्णं च भविष्यति। पतिते त्वयि भूमौ, रावण, गृध्राः तव रुधिरं शरव्रणोत्थं पिबन्तु। अद्य मम शरैः हतं त्वां, पक्षिणः तव उदरं निष्कृष्य, गरुडाः इव सर्पं, खादन्तु।" एवं उक्त्वा, रामः शत्रुसूदनः, समीपस्थितं राक्षसराजं शरवृष्ट्या ववर्ष। तस्य रामस्य बलं, वीर्यं, युद्धोत्साहश्च द्विगुणीकृतः, आयुधबलं च शत्रुनाशकाम्यया वर्धितम्। सर्वाण्यस्त्राणि तस्मै स्फुटितानि, हृष्टः स महाबलः शीघ्रतरः बभूव। तानि शुभलक्षणानि आत्मनि समवेक्ष्य, राक्षसान्तकः रामः रावणं समभिद्रवत्। कपिभिः शिलावर्षेण, राघवस्य च शरैः, दशग्रीवः अन्तःकम्पितहृदयः बभूव। यदा न स शस्त्रं धारयितुं न धनुषि च संधातुं शक्तः, तदा तस्य अन्तरात्मा विप्रलभ्य, प्रतिरोधं न शक्तवान्। तेन विसृष्टाश्चापात् शराः, विविधानि चास्त्राणि, तानि सर्वाणि मृत्युकाले संप्राप्ते, मरणायैव निपातितानि। तदा सारथिः स्वामिनं तादृशं दृष्ट्वा, शान्तचित्तः, न विस्मितः, शनैः शनैः रथं युद्धात् अपासारयत्। स सारथिः, भीतः, घोरगर्जितरथं शीघ्रतया संयम्य, पतितं क्षीणबलं राजानं दृष्ट्वा, रणभूमेः निष्क्रम्य गतः। एवं शतम् चतुश्चत्वारिंशदुत्तरशततमः सर्गः आरभ्यते। तत्र रावणः, महामोहितः, अतिवेगक्रुद्धः, मृत्युवेगेन प्रेरितः, क्रोधात् रक्तलोचनः, सारथिमिदं वचनमुवाच। "त्वं दुर्बलः, निर्बलः, न पुंस्कलः, भीरुः, लघुसत्त्वः, निःशक्तश्च दृश्यसे। मान्तरित इव, अस्त्रैः त्यक्तः, मम अवज्ञाय स्वबुद्ध्यैव प्रवर्तसे, मूढ। किमर्थं मामवज्ञाय, मम इच्छां न पश्यन्, मम रथं रिपोः पुरतः आपासारयः। अद्य त्वया, नीच, मम चिरार्जितं यशः, वीर्यं, तेजः, विश्वासश्च नष्टम्। शत्रुसंमुखे, यस्य वीर्यं प्रख्यातं, कर्म च कीर्तितम्, मम युध्यतो दृष्ट्वा, त्वं मां कापुरुषं कृतवान्। यदि मोहात् न कृतं तव, दुष्टबुद्धे, तर्हि मे संशयः सत्यः, परपक्षेण क्रीतः असि। मित्रस्य हितकामस्य नायं धर्मः, शत्रूणां तु, यदेतदकर्त्सि।" इत्येवं तयोः रामरावणयोः परमयुद्धे, कोप, वीर्य, धर्म, निन्दा, तथा मृत्युकालेन प्रेरितानि कृत्यानि समुपवर्णितानि।