तदा रावणस्य महाशूलः रामबाणान् दग्धवान्, यथा अग्निः पतङ्गान् भक्षयति। तस्य रामस्य बाणाः आकाशे भस्मीकृताः, शूलेन संस्पृष्टाः चूर्णीकृताश्च दृष्ट्वा, राघवः क्रोधेन समाक्रान्तः। ततः रघुकुलशिरोमणिः राघवः, मातलिना आनीतम् इन्द्रपूजितं शूलं परमक्रोधेन गृहीत्वा, तं महाशूलं महाबलात् उत्पाट्य, घंटानिनादसदृशं शब्दं कुर्वन्, स्वप्रभया दीप्तमानम्, युगान्ते धूमकेतुवत् आकाशे प्रज्वलितं चकार। स तु शूलः राक्षसराजस्य त्रिशूलं अभिमुखं क्षिप्तः, तेन शूलेन त्रिशूलं भग्नं, तेजोहीनं भूमौ पतितम्। ततः रामः वज्रसन्निभैः तीक्ष्णैः शीघ्रगमिभिः बाणैः रावणस्य रथस्य शीघ्रगामिनः अश्वान् विव pierced. तस्मिन्नेव क्षणे राघवः, सम्पूर्णचेतसा, रावणं वक्षसि तीक्ष्णैः बाणैः विद्ध्वा, ललाटे त्रिभिः शरैः ताडितवान्। सर्वाङ्गैः बाणैः विद्धः, रक्तप्रवाहैः सिक्तः, राक्षसराजः सेनायाम् अवभासमानः, पुष्पितः अशोकतरुः इव विराजमानः स्थितः। रामबाणैः सुष्ठु विदारितशरीरः, रजनीचराधिपः, रक्तसिक्ताङ्गः, सेनायां क्लान्तः, तस्मिन्नेव क्षणे महतीं कोपावस्थां प्राप्तः। शृणु भूयः—श्रीवाल्मीकि रामायणे युद्धकाण्डे एकशतत्रितीयः सर्गः प्रवर्तते। तदा काकुत्स्थक्रोधपीडितः रावणः, स्वबलपराक्रममदेन महाक्रोधेन आक्रान्तः। तस्य नेत्रे क्रोधात् दीप्ते, महाबलः रावणः धनुः उद्धृत्य, परमयुद्धे राघवमभिमुखं तीव्रमभ्यधावत्। स रावणः सहस्रशः बाणधाराभिः, यथा मेघः दिवः वारिधाराभिः, राघवम् इव सरसि पूरयामास। तु काकुत्स्थः, युद्धे धनुषः मुक्तैः शरजालेन संवृतोऽपि, अचलः पर्वत इव स्थितः। स युद्धे स्थित्वा, स्वबाणैः शरवृष्टिं प्रतिवार्य, सूर्यरश्मीनिव गृहीत्वा, वीर्यं नापहृतम्। रजनीचरः ततः क्रुद्धः, शीघ्रकर्मा, राघवं महात्मानं सहस्रशः बाणैः वक्षसि ताडितवान्। लक्ष्मणस्य ज्येष्ठः भ्राता, युद्धे रक्तदिग्धशरीरः, वनान्ते पुष्पितः किंशुकवृक्ष इव बभौ। बाणघातैः प्रेरितः काकुत्स्थः, महाबलपराक्रमः, स्वशरान् आदत्त, युगान्तसूर्यसङ्काशान्। तदा रामरावणौ, उभौ महाक्रोधसमुत्थितौ, युद्धभूमौ शरान्धकारे परस्परं न पश्यताम्। ततः दशरथात्मजः रामः, क्रोधसमन्वितः, युद्धमध्ये हसन् तीक्ष्णानि वचनानि रावणं प्रति उवाच— "त्वया, अधम राक्षस, जनस्थानात् मम भार्या अज्ञानात्, दैन्यात् च हृता, अतः त्वं न वीर्यवान्। सीतां, मया परित्यक्तां, दुःखार्तां, महावने वसन्तीं, त्वं बलात् अपाहरः, वीरत्वं चात्मनि मन्यसे। निर्बलानां स्त्रीणां, परदाराभिगमनस्य, अधर्मस्य, कर्ता त्वं, स्वं वीरत्वं मन्यसे। मर्यादालङ्घनकर्तृ, निर्लज्ज, चपलाचार, गर्वात् मृत्युम् आमन्त्र्य, वीरत्वं मन्यसे। भ्रातृसंपदया, सहायेन, त्वया महद् कार्यं कृतम्, यशस्वि, प्रशंसितम्। अद्य तव गर्वसमारब्धस्य तस्य कर्मणः, निषिद्धस्य, अहितस्य, महान् परिणामं प्राप्नुहि। पापकृत्त्वं, वीरत्वं मन्यसे, सीतापहारं चौरवत् अकर्तव्यं कृतवान्। यदि मम सन्निधौ, त्वया बलात् सीता बलात्कृता स्यात्, तदा खरं भ्रातरं मम बाणैः निहतम् अपश्यः। सौभाग्येन, मूढ, अद्य मम दृष्टिपथं प्राप्तः; अद्य त्वां तीक्ष्णैः बाणैः यमालयं प्रेषयिष्यामि। अद्य मम बाणैः छिन्नं तव शिरः, ज्वलद् कुण्डलमालिनं, मांसभक्षिभिः रणरेणुषु नीतं पश्य। यदा भूमौ पतिष्यसि, रावण, तदा व्याघ्राः, तव शरव्रणोद्भूतं रक्तं पिबन्तु। अद्य मम बाणैः निहतः, पतितः, पक्षिणः तव अन्त्राणि निष्कृष्य, गरुडाः सर्पानिव, खादन्तु।" एवं उक्त्वा, रामः, रिपुहन्ता, समीपस्थितं राक्षसराजं बाणवृष्ट्या अभिवर्षत्। तस्य रामस्य बलं, वीर्यं, रणोत्साहः च द्विगुणीकृतः; आयुधबलम् अपि रिपुविनाशकाङ्क्षया वर्धितम्। सर्वाणि आयुधानि तस्य समक्षं प्रकटितानि; स च हृष्टः, अधिकतरं शीघ्रकर्मा जातः। शुभलक्षणानि आत्मनि ज्ञात्वा, राक्षसान्तकः रामः, रावणं अधिकतरं पीडयामास। वानरैः शिलावृष्ट्या, राघवस्य बाणवृष्ट्या च, दशग्रीवः हृदयेन कम्पितः। न स शस्त्राणि धर्तुं, न धनुः संधातुं शक्तः; अन्तर्बलम् अपि नष्टम्, प्रतिरोधं कर्तुं अशक्तः। तेन त्वरितप्रेषिताः बाणाः, विविधानि शस्त्राणि च, केवलं वधार्थं प्रयुक्तानि; मृत्युर्देवः तत्र आगतः। रथसारथिः, स्वस्वामिनं तादृशं दृष्ट्वा, शान्तचित्तः, विमूढः न, शनैः शनैः रथं रणभूमेः अपाक्रामयत्।