रामः शोकसम्भ्रान्तचित्तः, दुःखेन कम्पितया गिरा, लक्ष्मणं प्रति उवाच—“न मे जीवितं न सीता न जयः कश्चन अर्थः, त्वयि गतवति जीवितस्य किमर्थता?” इति। तस्य महात्मनः राघवस्य एवं विलपन्तस्य लक्ष्मणः प्राञ्जलिः प्रगल्भया वाचा प्रत्युवाच—“वीर्यवन्तं त्वां यः प्रतिज्ञां कृतवान्, स त्वं दुर्बलवद् एवं वक्तुं न अर्हसि। सत्यवादी महात्मानः मिथ्याप्रतिज्ञां न कुर्वन्ति; प्रतिज्ञापालनमेव महत्त्वस्य लक्षणम्। त्वं दोषरहितः, मयि निमित्ते शोकं न आपद्यस्व; अद्य प्रतिज्ञां रावणवधेन पूर्णय। शरपातवशं प्राप्तः शत्रुः जीवन्न न मोक्ष्यते, यथा सिंहस्य नर्दतः तीक्ष्णदंष्ट्रस्य महागजः। अहं त्वं इच्छामि यत् सः दुष्टबुद्धिः शीघ्रं विनश्येत, सूर्यस्य गमनं समाप्तं कृत्वा अस्तमानं प्राक्। यदि त्वं रणाङ्गणे रावणवधमिच्छसि, यदि प्रतिज्ञापूरणमिच्छसि, यदि राजकन्यां प्रार्थयसि, वीर, तत् मम वचनं शीघ्रं कुरु।” एवं लक्ष्मणस्य वाक्यानि श्रुत्वा राघवः, रिपुसैन्यविनाशकः, महाबलयुक्तः धनुः समादत्त। ततः सः रावणं मध्यसैन्ये घोरैः शरैः अवाकिरत्; राक्षसेन्द्रः रावणः अन्यं रथं समारुह्य, सूर्यं राहुरिव काकुत्स्थं समभ्यधावत्। दशग्रीवः स्वेन रथे स्थित्वा, वज्रसन्निभैः शरैः रामं ताडयामास, मेघः पर्वतमिव वर्षेण। रामः अपि, यत्नशीलः, दशग्रीवम् अग्निसमप्रभैः सुवर्णभूषितैः शरैः समन्तात् सम्प्रवर्षत्। देवगन्धर्वकिन्नराः ऊचुः—“न समं युद्धम्; रामः भूमौ स्थितः, राक्षसः रथे।” तदा देवेन्द्रः तेषां वचनं श्रुत्वा मातलिं आह्वय्य आज्ञापयत्—“त्वं शीघ्रं मम रथेन भूमौ स्थितं राघवं प्रति गच्छ; लोकेऽवतार्य, देवकार्यार्थं एतत् महद् कार्यं साधय।” इन्द्राज्ञया मातलिः दिव्यसारथिः, शिरसा प्रणम्य, उवाच—“गच्छाम्यहम्, इन्द्र, रश्मीं समादास्यामि।” ततः हरिताश्वयुक्तः सुवर्णमयः, शतघण्टारवयुक्तः, बालसूर्यसमप्रभः, वैडूर्यध्वजः, सुवर्णशिरसाम् श्वेतमूर्धजैः अश्वैः युक्तः इन्द्रस्य रथः प्रकटितः। तं दिव्यं रथं सुवर्णध्वजपट्टकं, सूर्यसमप्रभैः अश्वैः सुवर्णजालैः भूषितं, मातलिः समारुह्य, दिवः पृथिवीं प्रति अवतीर्य काकुत्स्थस्य समीपं जगाम। रथे स्थित्वा, अंकुशं गृहीत्वा, सहस्रनेत्रस्य सारथिः मातलिः, प्राञ्जलिः रामं प्रति उवाच—“काकुत्स्थ, एषः रथः जयाय सहस्राक्षेण दत्तः, वीर्यशालिन् रिपुनाशन। अत्र इन्द्रधनुः, अग्निसमप्रभः कवचः, सूर्यसदृशाः शराः, निष्कलङ्कः शुभः शूलश्च। त्वं वीर, रथमेतं समारुह्य, माम् सारथिं कृत्वा, रावणं हन्याः, यथा महेन्द्रः दानवान् हत्वा।” एवं उक्त्वा, रामः रथं प्रदक्षिणं कृत्वा प्रणम्य, तं समारुह्य, तेजसा लोकान् व्यराजत। तदा रामरावणयोः महाबलिनोः, दिव्यरथयोर्, अद्भुतं रोमहरषं रथयुद्धं समभूत्। राघवः दिव्यास्त्रविद्, गन्धर्वास्त्रं गन्धर्वास्त्रेण, दिव्यमस्त्रं दिव्यमस्त्रेण प्रत्यवारयत्; राक्षसेन्द्रस्य अस्त्राणि सम्यक् निवार्य। ततो राक्षसेश्वरः क्रुद्धः, पुनः परमं घोरं मायाविनमस्त्रं सन्दधे। रावणस्य धनुषः निष्क्रान्ताः सुवर्णभूषिताः शराः काकुत्स्थं प्रति महाविषधरसरूपाः सर्पत्वं गत्वा अभ्यधावन्। ते ज्वलद्वदना, मुखात् अग्निं विसृजन्तः, भयंकराः विस्तीर्णमुखाः सर्पाः रामं प्रति समभ्यधावन्। तेषां दाहेन, विषेण च, वासुकिसदृशाः, सर्वदिक् दिशः च व्याप्य तस्थुः। रामः तान् सर्पान् युद्धे समभ्यधावन्तं दृष्ट्वा, घोरं भयानकं गरुडास्त्रं सन्दधे। तदा राघवस्य धनुषः निष्क्रान्ताः सुवर्णपक्षिणः मयूरचिह्नसमप्रभाः शराः सुवर्णसुपर्णरूपं गत्वा, सर्पशत्रवः, तत्र पतिताः। रामस्य ते शराः इच्छया सुपर्णरूपं गत्वा, सर्वान् शीघ्रगामिनः सर्परूपशरान् निपातयामासुः। तदा रावणः, अस्त्रनिवारणेन क्रुद्धः, रामं प्रति घोरं शरवर्षं वर्षयामास। सहस्रशरैः सः अघोषकर्मा रामं, मातलिं च शरवर्षेण ताडयामास। रावणः लक्ष्यं कृत्वा, एकेन शरेण ध्वजं छित्त्वा, सुवर्णध्वजम् रथतले पतितवान्। इन्द्रस्य अश्वान् अपि शरवर्षेण निहत्य, देवगन्धर्वचारणदानवाः सन्त्रस्ताः अभवन्। रामं क्लिश्यमानं दृष्ट्वा, सिद्धाः, महर्षयः, वानरयूथपाः, विभीषणश्च, दुःखिताः अभवन्।