हनूमान् गिरिशृङ्गं गृहीत्वा, मेघश्यामलः सलिलपूर्ण इव मेघः, आकाशात् वेगेन उत्पत्य, महावेगेन तत्र आगच्छन्, गिरिशृङ्गं भूमौ स्थापयित्वा, किञ्चित् विश्रान्तः, सुषेणं वानरश्रेष्ठं सम्बोध्य एवमुवाच— “वानरश्रेष्ठ! अहं तानि औषधीनि न ज्ञातवान्, अतः एतत् सर्वं गिरिशृङ्गं एव आनयम्।” एवं ब्रुवाणं हनूमन्तं वायुसुतं सुषेणः वानरश्रेष्ठः स्तुत्वा, ताः औषधीः समूलं समुत्पाट्य जग्राह। तदा सर्वे वानरश्रेष्ठाः हनूमतः तद् अद्भुतं कर्म दृष्ट्वा, यत् देवैरपि दुष्करं, विस्मयमगच्छन्। ततः सुषेणः तेजस्वी वानरश्रेष्ठः, तां औषधीं चूर्णीकृत्य लक्ष्मणस्य समीपे स्थापयामास। लक्ष्मणः तु शरैः विद्धः अपि, तां सुरभिं औषधीं घ्राणेन गृहीत्वा, व्यथायाः बन्धनात् विमुक्तः, शीघ्रं भूमितः उत्थितः। लक्ष्मणं भूमितः उत्थितं दृष्ट्वा, हृष्टाः वानराः हर्षोत्फुल्लाः, “साधु! साधु!” इति प्रशशंसुः। रामः शत्रुसूदनः, “आगच्छ! आगच्छ!” इति लक्ष्मणं आह्वयन्, स्नेहेन परिष्वज्य, अश्रुपूर्णलोचनः अभवत्। ततः राघवः सौमित्रिं परिष्वज्य उवाच— “धन्यः अस्मि, वीर, यत् त्वां मृत्योरपि पराङ्मुखं पश्यामि।” “न हि जीवितं, न सीता, न विजयः मे अर्थः; यदि त्वं गतः, जीवितस्य किमर्थम्?” एवं महात्मा राघवः शोकेन कम्पितवाचा वदन्, लक्ष्मणः तम् इदं वाक्यम् उवाच— “एकवारं प्रतिज्ञां कृत्वा, त्वं न सदा वीर्यशालिनां यथा, दुःखितवद् वदितुम् अर्हसि। सत्यव्रताः मिथ्याव्रतं न कुर्वन्ति; महत्त्वस्य लक्ष्मणं प्रतिज्ञापालनम् एव। न त्वया, अनघ, मयि कृते विषादः कर्तव्यः; अद्य प्रतिज्ञां रावणं हत्वा पालय।” “यः शत्रुः तव बाणपथम् आगतः, जीवन् न मोक्ष्यते; यथा महागजः तीक्ष्णदंष्ट्रेण सिंहेन न मोक्ष्यते।” “शत्रोः शीघ्रं नाशं इच्छामि, सूर्यस्य गमनं समाप्त्य पूर्वम्।” “यदि युद्धे रावणवधम् इच्छसि, यदि प्रतिज्ञापालनम् इच्छसि, यदि राजकन्यां प्राप्तुम् इच्छसि, तर्हि मम वचनं शीघ्रं कुरु, महाबाहो!” एवं लक्ष्मणस्य वचनं श्रुत्वा, राघवः शत्रुसैन्यविनाशनः, पराक्रमेण धनुः समादत्त। स रावणं सैन्यमध्ये घोराणि शराणि ससर्ज; तदा रावणः राक्षसेश्वरः, अन्यं रथमास्थाय, रामं प्रति ययौ। दशग्रीवः सूर्यं राहुवद् रामं प्रति समभ्यधावत्; रथे स्थित्वा, वज्रनिभैः शरैः रामं ताडयामास, यथा मेघः पर्वतम् वर्षेण। रामः तु, युधि दशग्रीवम्, ज्वलद्भिः सुवर्णभूषितैः शरैः अग्निवद् वर्षयामास। देवाः, गन्धर्वाः, किन्नराश्च, युद्धं दृष्ट्वा, “न समं युद्धम्—रामः भूमौ, राक्षसः रथे,” इति ऊचुः। तत् श्रुत्वा देवराजः, मातलिं आहूय, इदं वचनं प्रोवाच— “शीघ्रं रथेन गच्छ राघवस्य समीपम्, यो भूमौ स्थितः; लोके अवतीर्य, देवकार्यार्थं एतत् महत् कार्यं सम्पादय।” इत्युक्तः देवराजेन, मातलिः दिव्यसारथिः, देवम् प्रणम्य, इदं वचनं प्रोवाच— “गमिष्यामि, इन्द्र, रश्मीन् गृह्णामि”; ततः, हरितैः अश्वैः उत्तमं रथं योजयामास। तदा तत्र सुवर्णरचितः, चित्राङ्कितः, शतशः झणझणायमानघण्टायुक्तः, नवसूर्यसदृशः, वैडूर्यध्वजः, सुवर्णमुकुटैः शुभ्रमानदण्डैः युक्तः, इन्द्ररथः प्रादुरभूत्। स सुवर्णध्वजवेणुविशिष्टः, सूर्यसदृशप्रभाः अश्वैः युक्तः, सुवर्णजालाभिरलङ्कृतः, इन्द्रस्य महती रथः तत्र ददृशे। देवराजेन आज्ञापितः, मातलिः रथमारुह्य, दिव्येन रथेन स्वर्गात् अवतीर्य, काकुत्स्थस्य समीपम् आगच्छत्। तदा हस्ते अंकुशं गृहीत्वा, मातलिः, सहस्राक्षस्य सारथिः, काकुत्स्थं संप्रणम्य, इदं वचनं उवाच— “काकुत्स्थ! इयं रथः विजयाय तव, सहस्राक्षेण दत्तः, वीर, महाबाहो, शत्रुनाशन।” “अत्र इन्द्रस्य महद् धनुः, अग्निसदृशं कवचं, सूर्यसदृशाः शराः, निर्मलः शुभः शूलश्च अस्ति।” “एतं रथं आरोह, वीर, अहं तव सारथिः; यथा महेन्द्रेण दानवाः निहताः, तथा त्वया रावणः हन्तव्यः।” एवं उक्तः रामः, रथं प्रदक्षिणं कृत्वा, प्रणम्य, तं रथमास्थाय, तेजसा लोकेषु विराजमानः अभवत्। तदा रामरावणयोः महाबलिनोः, रथयोरन्तरे, अद्भुतं रोमाञ्चनं युद्धं समपद्यत। रामः दिव्यास्त्रविद्, गन्धर्वास्त्रं गन्धर्वास्त्रेण, दिव्यमस्त्रं दिव्यमस्त्रेण, राक्षसाधिपस्य अस्त्राणि प्रत्यवारयत्। ततः राक्षसेश्वरः कोपसंरक्तः, पुनः स्वं परमं भीषणं मायाविध्वंसनं अस्त्रं ससर्ज। रावणस्य धनुषः मुक्ताः, सुवर्णभूषिताः शराः, काकुत्स्थं प्रति, महाविषधरसरपवत्, वेगेन अभ्यधावन्।