ततः किञ्चित्कालानन्तरं रावणः स्वतेजसा दीप्तं कालापि दुर्निवार्यं महाशक्तिं शूलं समासाद्य जग्राह। तं शस्त्रं दुष्टबुद्धिना रावणेन सशक्त्या गृहीतम्, स्वदीप्त्या सहस्रांशुना स्फुरन्तं विद्युन्निचयप्रभं बभौ। तस्मिन्नेव क्षणे, वीर्यशालिनं विभीषणं प्राणान्तिके पतितं दृष्ट्वा, शीघ्रगतिः लक्ष्मणः समीपमुपेत्य तं मोचयितुम् उद्यतः। स साहसी लक्ष्मणः धनुष्काण्डं समाकृष्य, शूलधारिणं रावणं बाणवर्षेण सम्प्रवर्षयामास। महात्मना लक्ष्मणेन विसृष्टबाणवर्षेण अभिहतः रावणः कम्पितधैर्यः तदाऽस्त्रं प्रहारं कर्तुं न शशाक। भ्रातरं लक्ष्मणेन विमुक्तं दृष्ट्वा, रावणः लक्ष्मणं प्रति स्थित्वा इदं वचनमुवाच— "त्वया बलदर्पितोऽयं विभीषणो विमुक्तः, अतः एष शूलो राक्षसं विफलितः सन् त्वां प्रति समर्पितः।" "एष रक्तलाञ्छितः शूलः मदमत्तभुजेन क्षिप्तः, तव हृदयं विदार्य प्राणान् हरिष्यति।" इत्युक्त्वा, महाशब्दः स शूलः, मायया मयेन निर्मितः, अष्टघण्टायुक्तः, अमोघः शत्रुनाशनः, रावणेन परमक्रुद्धेन लक्ष्मणं प्रति उद्दिश्य भीमस्वनेन प्रक्षिप्तः। स शूलः भीमवेगेन निर्गतः, मेघगर्जिताशनिवद् गर्जन्, रणमध्यगतं लक्ष्मणं प्रति वेगेन प्रवव्राज। तस्य लक्ष्मणं प्रति पतन्तं शूलं दृष्ट्वा, रामः मन्त्रं जजाप— "शिवोऽस्तु लक्ष्मणस्य, व्यर्थं भव, अस्त्र, तव प्रयत्नो निष्फलः।" रावणक्रोधविसृष्टः स शूलः, कालसर्पवद्, भीरुत्वं प्राप्तस्यापि धीरस्य लक्ष्मणस्य गात्रं विविश। स महाशूलः, श्वेतभुजङ्गराजजिह्वाभिः सदृशः, लक्ष्मणस्य विशालवक्षसि प्रचण्डवेगेन पतितः। रावणेन प्रक्षिप्तशक्तिवेगेन स शूलाभिहतः लक्ष्मणः हृदयं विदारित्वा भूमौ पतितः। लक्ष्मणं तत्रैव तादृशं पतितं समीपे दृष्ट्वा, महातेजाः रामः भ्रातृस्नेहान्वितः शोकसम्प्लुतः अभवत्। किञ्चित् चिन्तयित्वा, नेत्राभ्यां बाष्पपूरितः, स क्रोधात् कालान्ताग्निवत् प्रज्वलितः। "इदानीं न शोकार्हः कालः," इति निश्चित्य, रावणवधसंकल्पेन रामः, लक्ष्मणं दृष्ट्वा, सम्यक् रक्षणं कृत्वा, महायुद्धे प्रवृत्तः। ततः रामः लक्ष्मणं शूलाभिहतम्, रक्तरक्ताङ्गं, शैलमिव सर्पेण समावृतं, शयानं अपश्यत्। महाबलिना रावणेन प्रेषितं शूलं वानरश्रेष्ठाः यत्नेनापि न शेकुः प्रतिषेधयितुम्। तं शूलं, तीक्ष्णराक्षसबाणवर्षेण विदारितं, सौमित्रिं विदार्य, भूमौ प्रविष्टम्। रामः तं भीषणं शूलं हस्ताभ्यां गृहीत्वा, रोषात् महाबलवान् युध्ये तं भञ्जयामास, तं च बलात् अपाकर्षयत्। रामेण शूलमुद्धृतमात्रे, रावणः महाबलः समग्राङ्गं बिभेद बाणैः तम्। रामः तान् बाणान् उपेक्ष्य, लक्ष्मणं परिष्वज्य, हनूमन्तं सुग्रीवं च उवाच— "लक्ष्मणं परिवृत्य स्थित्वा दृढा भवत, वानरश्रेष्ठौ; मम चिरं स्पृहितं वीर्यं कालः समुपागतः।" "एष दशग्रीवो दुष्टात्मा हन्तव्यः; यथा चातकः वर्षान्ते जलदं कामयते, तथा अहम्।" "इमं क्षणं प्रतिजाने, वानराः, यथार्थं वदामि—रावणवर्जितं वा मां विना वा जगद् अद्य द्रक्ष्यथ।" "राज्यहानिः, वनवासः, दण्डके भ्रमणं, वैदेह्याः दुःखम्, राक्षसैः सह संगमः—" "यत् यत् दुःखं, यत् नरकसमं क्लेशं मया अनुभूतं, तदद्य रावणं हत्वा समरे त्यक्ष्यामि।" "एतस्मिन्नर्थे वानरसेनां संगृहीतवान्, एतस्मिन्नर्थे वालिं हत्वा सुग्रीवं अभिषेचयम्, एतस्मिन्नर्थे सागरं तरित्वा सेतुम् अकुर्वम्।" "इदानीं एष दुष्टः मम युद्धे दृष्टिपथे आगतः; दृष्टमात्रः च न जीवितुम् अर्हति।" "रावणः मम दृग्गोचरे स्थितः, यथा सर्पः अन्यसर्पदृष्टिगोचरे, वा गरुडदृष्टिगोचरे।" "सुखेन पश्यन्तु, वानरवीराः, एतद् दुष्करं मम रावणस्य च युद्धं, शैलशिखरेषु स्थित्वा।" "त्रयो लोका, गन्धर्वाः, देवाः, ऋषयः, दिव्यास्तथा, अद्य रामस्य स्वरूपं समरे द्रक्ष्यन्तु।" "यदद्य मया कृतं कर्म, यद् युद्धम्, तद् स्थावरजङ्गमैः सहितैः सुरैः, यावत् पृथिवी तिष्ठति, सर्वे लोका: कथयन्तः, समागत्य, स्मरिष्यन्ति।" एवं सम्यक् भाषमाणः रामः, सङ्कल्पितः, दशग्रीवं रावणं शरैः तप्तहेमविभूषितैः समरे अभ्यहनत्। ततो रावणः रामं प्रति, दीप्तैः शरैः गदाभिश्च, जलद इव वारिवेगान्, सम्प्रवर्षयामास। रामरावणयोः समासक्तैः उत्तमैः शरैः महान् शब्दः समुत्पन्नः, परस्परं प्रहारयतोः। तयोः रामरावणयोः शराः, भग्नाः विकीर्णाः, दीप्यमानाग्राः, नभः त्यक्त्वा भूमौ पतिताः। रामरावणयोः धनुषोर्जयः महाशब्दः उत्पन्नः, सर्वभूतानि भीषयन्, अद्भुतमिव बभूव।