तदा सुमहान्कोपः संजातः, वीर्येण पितुस्समः, स वीर्यशाली लक्ष्मणः, राक्षसवक्षसि प्राणस्थानं ज्ञात्वा, तत्र बलमावेश्य, वज्रस्पर्शसमेन पाणिना तं राक्षसं महत्सङ्ग्रामे सघ्नत्। तेन घातेन राक्षसस्य हृदयं विदारितं, स च भूमौ निपपात हतः। तस्य भूमौ पतितस्य, तद्बलम् आकुलीकृतम्। तदा रणभूमौ रावणस्य महाक्रोधः समजायत; हृष्टा वा हरयः सिंहनादं महान्तमकुर्वन्। तेषां निनादेन, यथा लङ्कां सप्तताला तोरणां च विदारयन्तः, महाः शब्दः समुत्पन्नः, इन्द्रस्येव देवान्तरे। तं शब्दं श्रुत्वा, शक्रशत्रुः राक्षसेन्द्रः, रणभूमौ देवगन्धर्वानां वनौकसां च महाशब्दं गृहान्निर्गच्छन्निव श्रुत्वा, पुनः संग्रामे तिष्ठन्नुद्यतस्त्रणाय। शृणु अद्य वाल्मीकि-रामायणे युध्दकाण्डे नवत्युत्तरनवत्यधिकसर्गं। महोदरमहापार्श्वयोः निहतान् दृष्ट्वा, वीरं च विरूपाक्षं रणधुर्यं पतितं, तदा रावणस्य महती कोपावस्था समभवत्। स रथिनं प्रेरयित्वा वचनमिदमुवाच—ममैते मन्त्रिणो हताः, पुरी च संनिपत्य स्थितेति दुःखं नाशयिष्यामि रामलक्ष्मणयोः वधेन। युद्धे रामरूपवृक्षं छित्त्वा, यस्य सीता पुष्पफलरूपा, यस्य शाखाः सुग्रीवजाम्बवदादयः, तं वृक्षं छित्त्वा दुःखं नाशयिष्यामि। द्विविदमिन्दमङ्गदगन्धमादनहनूमत्सुषेणमुख्यान् सर्वानपि हरियूथपतीन् निहनिष्यामि। ततः स महाबाहुः रथनिनादेन दशदिशो व्याप्य, शीघ्रं राघवमभिमुखं प्रायात्। तस्य शब्देन, भूमिः पर्वतवनयुतापि व्याप्ता, सर्वं क्षेत्रं कम्पितं, सिंहमृगपक्षिणः भयभीताः। स तदा भीषणं तमसं महास्त्रं सृष्ट्वा, तेन वानरान् दग्ध्वा, ते सर्वतो विद्राविताः। रजः समुत्थितं भूमौ, भग्नाः पलायमानाश्च वानराः ब्रह्मणा निर्मितं तदस्त्रं न सहन्ते स्म। राघवः तदा तस्य उत्तमबाणैः रावणबलानां शतशः भग्नान् दृष्ट्वा स्थितः। ततः राक्षससिंहः हरिसैन्यं भग्नं दृष्ट्वा, अपराजितं राममेव तिष्ठन्तं ददर्श। लक्ष्मणेन सह स्थितः, विष्णुरिव शक्रेण सह, स महाबाहुः बाणमुत्कर्षन्, नभोऽपि आकर्षन्निव बभूव। पद्मपत्रविपुलाक्षः, दीर्घबाहुः रिपुघातनः, स रामः सौमित्रिणा सह, तेजसा समुत्तिष्ठन् ददृशे। हरिवीरान् भग्नान् दृष्ट्वा, रावणं चाभ्यागतम्, तदा राघवः प्रमुदितः रणमध्यं धनुः समाददे। स उत्तमं धनुः सन्धानं चक्रे, यस्य शब्दः भूतलविदारण इव सञ्जातः। रावणस्य बाणवृष्टिभिः, रामधनुषः शब्देन च, राक्षसाः शतशः क्षिप्रमपतन्। रावणोऽपि तयोः राजपुत्रयोः शरपथे प्राप्तः, स राघवमिव राहुः शशिसूर्ययोः समीपं गतः। तदा पूर्वं युद्धुमिच्छन् लक्ष्मणः धनुः सन्धानं कृत्वा, ज्वलद्भिः तीक्ष्णैः शरैः प्रक्षिपन्, अग्निज्वालाभिः इव बभासे। तान् लक्ष्मणस्य बाणान् व्योम्नि मुक्तान्, बलवान् रावणः स्वैः बाणैः प्रत्यवारयत्। एकेन बाणेन एकं छित्त्वा, त्रिभिः त्रीन् छित्त्वा, दशभिः दश लक्ष्मणस्य बाणान् छित्त्वा, हस्तकौशलं प्रादर्शयत्। सौमित्रिं अतिशय्य, रणविजयी रावणः, स्थिरमिव गिरिं रामं समुपजगाम। राघवं प्रतीय, क्रोधेन रक्तलोचनः, राक्षसेन्द्रः बाणवृष्टिं सन्दधौ। रामः तदा रावणधनुषः शरप्रवाहान् शीघ्रं पतन्तान् दृष्ट्वा, तीक्ष्णान् खरांश्चापम् आदाय, तान् दारुणान् ज्वलद्भिः सर्पवद्भिः बाणैः स्वैः छित्त्वा, रावणस्य बाणवृष्टिं प्रत्यखण्डयत्। ततः राघवः रावणं सम्यक् प्राहिणोत्, रावणश्च राघवं, विविधैः तीक्ष्णैः बाणवृष्टिभिः परस्परं सम्प्राक्षिपत्। चिरकालं तौ अन्योन्यं न पराजित्य, वामदक्षिणं चक्राकारं विचरन्तौ, बाणवेगेनोत्क्षिप्तौ, अद्भुतं युद्धं प्राकुरुताम्। यमान्तकसमानौ तौ उग्रधन्विनौ, समकाले युद्धं कुर्वन्तौ, सर्वाणि भूतानि भयेन पीडितानि। तदा व्योम सदा विविधैः बाणैः पूर्णम्, मेघमालाविद्युत्प्रतिमैः, सूर्यतेजः छादयद्भिः। व्योम बाणवृष्टिभिः जालवत् जातम्, शीघ्रैः तीक्ष्णाग्रैः गृध्रपक्षैः सुश्लिष्टैः। तैः बाणैः व्योम तमसा पूर्णम्, यथा सूर्यास्ते महाघनैः। तदा तयोः उभयोरपि परस्परविनाशे स्थितयोः, महद् युद्धमुत्पन्नम्, अप्रमेयं, अगम्यम्, वृत्रेन्द्रयोरिव। उभौ उत्तमधन्विनौ, युद्धशिल्पे च प्रवीणौ, शस्त्रविदां श्रेष्ठौ, रणभूमौ विचरन्तौ। यत्र यत्र तावुभौ गतौ, तत्र तत्र बाणतरङ्गाः वातेन प्रेरिताः, सागरतरङ्गवदुत्थिताः।