ततः कोपसमन्विताङ्गाः गर्जन्तः तौ युद्धे परस्परं प्रहृष्टौ, उभौ युद्धकुशलौ, उत्तमशस्त्रग्रहणेन परस्परं समभ्यधावताम्। विजयानुशयौ तौ क्रुद्धौ, शीघ्रं दक्षिणतो भ्रममाणौ, एकमेकस्य दोषं अन्वेषयन्तौ, परस्परं समभ्यधावताम्। तत्र महाबलवान्, शीघ्रश्च, वीर्यश्लाघी महोदरः, पापबुद्ध्या मोहितः, महद्वर्मणि खड्गं प्राहिणोत्। तदा कपिसैन्यवीरः स्वखड्गमुत्तोल्य, स्वखड्गेन तं खड्गं गृहित्वा, शिरः किरीटकुण्डलधारि, छित्त्वा पातयामास। तस्य छिन्नं शिरः पथि पतिते, राक्षसराजसैन्यं तद् दृष्ट्वा अदृश्यं बभूव। तं हत्वा प्रहृष्टः कपिः वानरैः सह निनादं चक्रे; रावणः क्रुद्धः बभूव, रामः च हृष्टः बभौ। सर्वे राक्षसाः शोकविनम्रवदना, भीताः, भग्नचित्ताः, दिशः पलायिताः। महोदरं भूमौ निपात्य, महाशैलखण्डमिव विकीर्णम्, सूर्यसूनुः तत्र तेजसा बभौ, स्वतेजसा दुर्जयः सूर्य इव। ततो विजयमासाद्य, कपिराजः संग्रामस्य अग्रे देवगणैः, सिद्धैः, यक्षैः, भूमिवासिभिः च, हृष्टैः निरीक्षितः बभूव। शृणु श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे युद्धकाण्डे अष्टनवतितमः सर्गः। महोदरे निहते, महाबलवान् महापार्श्वः, क्रोधात् रक्तलोचनः, सुग्रीवम् अपश्यत्। स अंगदस्य महाबलिनः सैन्यम् इषुभिः विक्षोभयामास, राक्षसः च वानरश्रेष्ठानां शिरांसि छित्त्वा पातयामास। स शाखायाः फलं वात इव, वानरदेहात् फलं निपातयामास, केषांचित् वानराणां बाहून् इषुभिः छित्त्वा चकार। महापार्श्वः क्रुद्धः, केषांचित् वानराणां पार्श्वे इषुभिः प्रहारं कृत्वा, तान् तीव्रशरवर्षेण पीडितान् अकरोत्। सर्वे वानराः विषण्णाः, विमूढचेतसः, अपसृत्य स्थिताः। अंगदः तं शोकितम् आहतम् सैन्यम् श्रुत्वा, चिन्तितः अभवत्। स सागरपूरितवेगः इव, सूर्यकान्तिभिः दीप्तम् आयसदण्डम् आदाय, शीघ्रं प्रगृह्य, तेन महापार्श्वं समरे प्रहारयामास। तस्य प्रहारात् महापार्श्वः मूर्च्छितः सुतारः, सारथिना सह रथात् भूमौ पपात। तदा प्रथितो जाम्बवान्, कृष्णाङ्ग इव, महाबलः, मेघसमूहात् निर्गत्य, महाशिलाखण्डमिव गिरिशृङ्गम् आदाय, अश्वान् प्रहारयामास, रथं च भञ्जयामास। किञ्चित्क्षणेन महापार्श्वः चेतनां प्राप्तः, अंगदं बहुभिः शरैः ताडयामास, जाम्बवतः उरसि त्रिभिः शरैः प्रहारं चकार। स ऋक्षराजं च गवाक्षं च बहुभिः शरैः ताडयामास। गवाक्षं जाम्बवन्तं च शरपीडितौ दृष्ट्वा, क्रुद्धः अंगदः राक्षसस्य घोरम् आयसदण्डम् आदाय, रोषदीप्तलोचनः अभवत्। तं सूर्यकान्तिसमप्रभं दण्डम्, दूरात् उभाभ्यां हस्ताभ्यां समुत्क्षिप्य, वेगेन भ्रमयामास। वालिसुतः तं महापार्श्वं जिघांसुः, तं दण्डं प्राहरत्। तेन प्रहारेण राक्षसस्य धनुः, बाणाः, किरीटं च हस्तात् पातितम्। ततः वालिसुतः क्रुद्धः, तं राक्षसं कर्णमूलदेशे पाणिना प्रहारयामास। महापार्श्वः क्रुद्धः, महाबलः, एकेन हस्तेन महतीं परशुं, सुविलिखितां, निर्मलां, गिरिमयाम्, दृढां जग्राह। स तीव्रक्रोधेन तां वालिसुते प्राहरत्; अंगदः वामभुजे प्रहारेण मुक्तः, क्रुद्धः, वज्रसदृशेन पाणिना, पितुः समबलः, राक्षसस्य वक्षसि प्रहारं चकार, प्राणस्थानं विज्ञाय। तस्य वज्रस्पर्शेन पाणिना प्रहारेण, राक्षसस्य हृदयम् विदारितम्, स भूमौ पतितः हतः। तस्य भूमौ पतिते, सेना व्याकुला बभूव। ततः रणाङ्गणे रावणस्य महाक्रोधः समजायत; हृष्टवानराः सिंहनादं चक्रुः। तेषां निनादेन, लङ्कायाः अट्टालगोपुरैः सह कम्पयन्तः, महाः नादः उत्पन्नः, इन्द्रस्य देवेषु नादवत्। ततः शत्रुसूदनः राक्षसेन्द्रः, संग्रामे सुरवृक्षवासिनां वानराणां च महाशब्दं श्रुत्वा, पुनः युद्धाय समुत्तिष्ठत्। शृणुत श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे युद्धकाण्डे एकोनशततमः सर्गः। महोदरे महापार्श्वे च निहते, वीरः विरूपाक्षः अपि निपातितः दृष्ट्वा, रावणः महायुद्धे महाक्रोधेन प्रविष्टः, सारथिं चोदितवान्, वचनं चेदम् उवाच— "हतमन्त्रिणं, परिघातितनगरं, दुःखं मम राघवौ हत्वा, शोकं अपाकरोमि।