सुग्रीवस्य कवचं राक्षसः प्रहारैः भूमौ निपातयामास। तेन पादप्रहारैः स कपिः पतितः, पुनः उत्थाय तं कवचं राक्षसस्य प्रति प्रक्षिप्तवान्। ततः सुग्रीवः, वज्रनिनादतुल्यं करप्रहारं राक्षसस्य प्रति उच्चैः समारोपयामास। राक्षसः तं प्रहारं कुशलतया परिहृत्य, सुग्रीवः तस्य वक्षसि मुष्टिप्रहारं समारोपयत्; तदा कपिश्रेष्ठः सुग्रीवः अतिविक्षिप्तः अभवत्। स्वस्य प्रहारं राक्षसः परिहृत्य, सुग्रीवः विरूपाक्षस्य रक्षायां विवरं दृष्टवान्। ततः क्रोधात् सुग्रीवः विरूपाक्षस्य हनुं महाबलात्, इन्द्रवज्रतुल्यं करप्रहारं कृत्वा, तं भूमौ निपातयामास। विरूपाक्षः रक्तनदीभिः सिक्तः, पर्वतस्रोतसः जलप्रवाहवत् भूमौ पतितः। तस्य क्रोधात् विस्तीर्णनेत्रयोः, रक्तसिक्तमुखस्य, फेनयुक्तस्य विरूपं रूपं दृष्टम्। शत्रुं, रक्तसिक्तं, पार्श्वे परिवर्तमानं, शरीरकम्पनं, दीनस्वरेण क्रन्दन्तं दृष्टवन्तः। एवं कपिराक्षसयोः द्वयोर्युद्धे, समुद्रयोरिव प्रलयकाले गर्जन्तयोः, महाबलिनोः युद्धं अभवत्। विरूपाक्षं महाबलिनं विकृतनेत्रं कपिराजेन विनष्टं दृष्ट्वा, कपिराक्षससेना गङ्गावत् प्रवृद्धा अभवत्। श्रीवाल्मीकि रामायणे युद्धकाण्डे सप्तनवतितमः सर्गः श्रूयताम्। तत्र, महायुद्धे, सेनाः परस्परं शीघ्रं विनष्टाः, ग्रीष्मकालस्य तीव्रतापे सरोवरस्य शुष्कतुल्याः अभवन्। स्वस्य सैन्यनाशेन, विरूपाक्षस्य वधेन च, रावणः राक्षसराजः द्विगुणं क्रुद्धः अभवत्। स्वस्य सेना क्षीणां, श्रेष्ठयोधैः हन्यमानां दृष्ट्वा, युद्धे दुःखितः, विपरीतं भाग्यं दृष्ट्वा शोचन् अभवत्। ततः समीपस्थं महोदरं संबोधितवान्— "अद्य, महाबाहो, मम विजयाशा त्वयि एव स्थितिः।" "शत्रुसैन्यं नाशय, वीर, अद्य स्ववीर्यं दर्शय। अधुनैव स्वामिप्रत्युपकारः कर्तव्यः; युद्धे उत्तमं कृतं भवतु।" एवं उक्तः महोदरः, राक्षसवरः, "एवं" इति प्रत्युत्तरं दत्वा, शत्रुसैन्यं दीपाय पतङ्गः इव प्रविष्टः। स्वामिवाक्यप्रेरितः, स्ववीर्येण च, महाबलिनः महोदरः कपिसैन्ये महावधं कृतवान्। महात्मनः कपयः, विशालशिलाः गृहीत्वा, शत्रुसैन्ये प्रविष्टाः, सर्वान् राक्षसान् प्रहारैः निपातितवन्तः। महोदरः, महाक्रोधात्, सुवर्णमण्डितैः बाणैः कपीनां हस्तपादजंघाः छिन्नवान्। राक्षसैः कपीन्द्राः अत्यन्तं पीडिताः, सर्वदिशं शीघ्रं पलायितवन्तः, कश्चित् सुग्रीवस्य शरणं गच्छन्। कपिसेनां युद्धे भग्नां दृष्ट्वा, सुग्रीवः तत्क्षणं महोदरं प्रति प्रवृत्तवान्। महाशिलां, पर्वतसमानां, गृहीत्वा, सुग्रीवः तां महोदरं हन्तुं प्रक्षिप्तवान्। तां शीघ्रं पतन्तीं शिलां दृष्ट्वा, महोदरः स्थिरः, बाणैः तां शिलां विदारितवान्। राक्षसस्य बाणवर्षेण, शिला सहस्रधा छिन्ना, गृध्रसमूहवत् भूमौ पतिता। शिलाभेदं दृष्ट्वा, सुग्रीवः क्रोधात् शालवृक्षं उपाट्य प्रक्षिप्तवान्, महोदरः तं वृक्षं बहुधा छिन्नवान्। शत्रुनाशनः वीरः बाणैः सुग्रीवं विदारितवान्; तदा क्रुद्धः भूमौ गदां दृष्ट्वा। तां दीप्तगदां प्रदर्शयन्, सुग्रीवः तया रथश्रेष्ठस्य अश्वान् निपातितवान्। अश्वेषु निहतेषु, वीरः महोदरः, रथात् उत्प्लुत्य, क्रोधात् गदां गृहीत्वा। उभौ वीरौ, गदा-मुसलयुक्तौ, युद्धे परस्परं प्रवृत्तौ, वृषभाविव गर्जन्तौ, विद्युत्सहितमेघवत्। रात्रिचरः महोदरः, क्रुद्धः, दीप्तसूर्यसमानां गदां सुग्रीवस्य प्रति प्रक्षिप्तवान्। सुग्रीवः, क्रोधात् रक्तलोचनः, मुसलम् उच्चैः समारोप्य, तां गदां युद्धे प्रहारयामास। कपिश्रेष्ठः तस्य गदां मुसलेन प्रहारयामास, मुसलः बलात् विदारितः भूमौ पतितः। ततः तेजस्वी सुग्रीवः भूमौ सुवर्णमण्डितं महाताम्रं मुसलं गृहीत्वा। तं उच्चैः समारोप्य, प्रक्षिप्तवान्; अपरः गदां प्रक्षिप्तवान्; उभे शस्त्रे परस्परं संघट्टिते भूमौ पतिते। शस्त्राणि भग्नानि दृष्ट्वा, उभौ समानवीर्यबलयुक्तौ, मुष्टिभिः समीपं आगत्य, यज्ञाग्निवत् दीप्तौ। परस्परं पुनः पुनः प्रहारयन्तौ, गर्जन्तौ, ताडनं कृत्वा, भूमौ पतितौ। ततः शीघ्रं उत्थाय, उभौ अजितौ वीरौ, परस्परं प्रहारयन्तौ, बाहुभिः उभौ समारोपयन्तौ। बाहुयुद्धेन श्रान्तौ, उभौ शत्रुनिग्रहणौ, समीपस्थं खड्गं गृहीत्वा। राक्षसः महोदरः, वातवेगसमः, स्वं कवचं गृहीत्वा, तेन सह पतितं खड्गं गृहीत्वा; कपिश्रेष्ठः, शीघ्रतरः सुग्रीवः, तद्वत् खड्गं गृहीत्वा।