ततः स महाबाहुः रथी, शीघ्रगैः अश्वैः संयुतः, येन द्वारेण रामः लक्ष्मणश्च स्थितौ, तस्मिन् द्वारे निर्गतः। तदा सूर्यः स्वतेजः अपहाय, दिशः तमसा वेष्टिताः, द्विजातयः अपशकुन्यानि वाचः ऊचुः, पृथिवी च कम्पिता। दिवः रक्तं ववर्ष, अश्वाः अपि स्खलिताः, गृध्रः पताकाग्रे पतितः, श्वगालाः च अपशकुन्यम् अर्घुषन्। तस्य वामाक्षि स्पन्दितम्, वामभुजः कम्पितः, मुखं श्वेतम् अभवत्, स्वरोऽपि किंचित् विकम्पितः। तदा दशग्रीवः युद्धाय निर्गच्छन्, एतानि मृत्युसूचकानि अपशकुन्यानि दृष्टवान्। नभसः उल्का महाशब्देन पतिता, गृध्राः काकैः सह अपशकुन्यम् अर्घुषन्। एतान् भीषणान् अपशकुन्यान् उदितान् अवज्ञाय, मोहितः, दैववशात् प्रेरितः, रावणः मृत्यवे निर्गतः। तत् राक्षसरथनिनादेन, हरिसैन्यम् अपि युद्धाय प्रवृत्तम्। तदा हरीणां राक्षसानां च भीमः संग्रामः अभवत्, क्रुद्धाः विजयाय उत्सुकाः, परस्परं समाह्वयन्तः। तदा दशग्रीवः क्रुद्धः, सुवर्णभूषितैः शरैः हरीणां पंक्तिषु महद्वधं चकार। केचन अग्रे रावणेन शिरश्छिन्नाः, केचन हृदयविदारिताः, केचन कर्णविहीनाः। केचन मृताः, प्राणैः वियुक्ताः, केचन पार्श्वे विदारिताः, केचन शिरोभेदिताः, केचन नेत्रविहीनाः। यत्र यत्र दशग्रीवः क्रुद्धदीर्घलोचनः, रथेन रणमध्यं प्रति अगच्छत्, तत्र तत्र हरीणां प्रमुखाः तस्य बाणप्रहारं न शेकुः सहितुम्। शृणु, श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे युद्धकाण्डे षण्णवतितमः सर्गः। एवं दशग्रीवशरैः विदारिताङ्गेषु हरीषु, सा पृथिवी तत्र हरिभिः समाच्छादिता। न हि हरयः, क्षणमपि, तस्य दशग्रीवस्य प्रबलं, अनिवर्तिनं शरवर्षं, ज्वलिताग्निं पतंगवत्, सहितुं शेकुः। तीक्ष्णैः शरैः ताडिताः, ते सर्वदिशः प्रधावन्तः, दग्धगजाः इव नदन्तः। रावणः तैः शरैः हरीणां गणान् विक्षिपन्, महावेगवान् वात इव मेघसमूहान् विचालयन्, तत्र विचचार। वनौकसां संकुले महद्वधं कृत्वा, स राक्षसराजः शीघ्रं युद्धे राघवं प्रति जगाम। सुग्रीवः, युद्धे भग्नान् हरीन् दृष्ट्वा, सुषेणं स्वगणस्य नायकं कृत्वा, स्वयम् अपि शीघ्रं युद्धाय कृतनिश्चयः। स वीर्यसम्पन्नं सुषेणं नियुज्य, स्वदृढबाहुः, द्रुमं गृहित्वा, रिपून् प्रति प्रस्थातुम् आरब्धवान्। तस्य पार्श्वयोः पृष्ठतः च, सर्वे हरिप्रमुखाः, महाशैलांश्च विविधद्रुमांश्च वहन्तः, अनुययुः। सुग्रीवः रणमध्यं प्रति महाशब्दं कृत्वा, बहून् राक्षसान् निपात्य, अग्र्यान् अपि दारयामास। स महाबलिः हरिपतिः, राक्षसान् वात इव प्रलयकाले महावृक्षान् उपाटयन्, निघ्नन् अभवत्। स हरिराजः, मेघ इव वनस्थले पक्षिसंघान् शिलावृष्ट्या सिञ्चन्, राक्षसानां पंक्तिषु पर्वतवृष्टिं ससर्ज। तैः पर्वतवृष्टिभिः पतितैः, राक्षसाः भग्नशिरसः, पर्वताः इव विदारिताः, भूमौ पतिताः। यदा राक्षसाः सर्वतोऽवसीदन्त, सुग्रीवेण भग्नाः, क्रोशन्तः पतन्तः च। तदा वीर्यवान् राक्षसः विरूपाक्षः, स्वनाम घोषयन्, रथात् अवतीर्य, गजे समारूढः। स विरूपाक्षः, महाबलः, गजमारूढः, भीमस्वनः, हरिं प्रति प्रधावन्, गर्जनं चकार। स सुग्रीवाय मध्ये सैन्यस्य, भीषणान् शरान् मुमोच, येन हरयः त्रस्ताः, राक्षसाः तुष्टाः। तैः तीक्ष्णैः शरैः भीषितः, हरिराजः सुग्रीवः, महाक्रोधेन आक्रन्द्य, तम् हन्तुम् उद्यतवान्। ततः स वीर्यवान् हरिः, द्रुमं गृहित्वा, शीघ्रं प्रधाव्य, सन्मुखे स्थितं गजं ताडितवान्। सुग्रीवप्रहारेण ताडितः स महागजः, धनुष्मात्रम् अपसृत्य, उपविष्टः, निनादम् अकरोत्। तत्क्षणात् विरूपाक्षः, तेन भग्नगजात् शीघ्रं अवतीर्य, शत्रुं प्रति, हरिं प्रति, प्रस्थितः। स चर्म खड्गं च आदाय, शीघ्रगति, स्थिरसुग्रीवं प्रति, भीषयन् इव, समीपम् उपागमत्। सुग्रीवः क्रुद्धः, महाशिलां गृहीत्वा, मेघमिव विरूपाक्षाय प्रक्षिप्तवान्। तां शिलां पतन्तीं दृष्ट्वा, स राक्षसश्रेष्ठः, कौशलात् अपसृत्य, खड्गेन ताडितवान्। तेन राक्षसस्य प्रबलखड्गप्रहारेण, हरिः क्षणमिव भूमौ पतितः, मूर्छितः इव अभवत्। तत्क्षणात्, स युद्धमध्ये, उत्थाय, पाणिं संकुर्वन्, बलवद् घातेन, राक्षसस्य वक्षसि ताडितवान्। विरूपाक्षः निशाचरः, हरिप्रहारात् क्रुद्धः, तदा अग्रे सैन्यस्य, सुग्रीवं प्रति, खड्गेन समभ्यधावत्।