स्वरस्य गायनस्य च सौम्यतया, त्रिभिः छन्दोभिः समलङ्कृतम्, सप्तभिः वृत्तिभिः समन्वितं, तन्त्रीतालसमन्वितं च काव्यं तद् अस्ति। तद् काव्यं रतिकरुणहास्यरौद्रभीयवीरभयानकादिभिर् रसैः पूर्णं तौ गायन्ति। तौ भ्रातरौ, सङ्गीतविद्यायाम् स्वरमण्डले च निपुणौ, मधुरस्वरसम्पन्नौ, गन्धर्वावताराव इव प्रकटौ। सौन्दर्यसम्पन्नौ, शुभलक्षणयुक्तौ, मधुरवचनौ, रामशरीरात् उत्पन्नाव इव प्रतिमे इव द्वौ। तौ राजपुत्रौ, धर्ममूल्यकथायाः सर्वं तत्त्वं सम्पूर्णतया अधीत्य, सम्पूर्णं काव्यं दोषरहितं गायन्ति। ऋषिसङ्ग्रहे, द्विजेषु, साधुषु च, तौ तत्त्वज्ञाव् उपदेशानुसारं समाहितचित्तौ गायन्ति। महात्मानौ, महाभाग्यसम्पन्नौ, सर्वशुभलक्षणैः भूषितौ, शुद्धचित्तानां ऋषिसङ्घे कदाचित् तौ उपस्थितौ। सभायाम् मध्ये, समीपस्थौ, तौ काव्यं गायन्ति; तं श्रुत्वा सर्वे ऋषयः अश्रुपूर्णनेत्राः अभवन्। 'अहो, उत्तमम्! उत्तमम्!' इति विस्मयवशात् व्याहरन्; धर्मनिष्ठाः सर्वे ऋषयः हृष्टाः अभवन्। तौ कुशिलवौ स्तुत्यौ गायनकौ स्तुत्वा, 'अहो, गीतस्य माधुर्यं, विशेषतः श्लोकानां!' इति प्रशंसन्। यद्यपि एते वृत्तान्ताः पुरातनाः, तौ प्रत्यक्षवत् प्रस्तुत्य, कथायाः मूर्तिम् आविश्य, उत्तमं गायनम् अकुर्वताम्। तौ सह गायन्ति, मधुरया भावयुक्तया च स्वरसम्पन्नया; तपःप्रसिद्धैः महर्षिभिः स्तुतौ अभवन्। तयोः गायनं उत्कर्षेण, अद्भुतमधुर्येन च, किञ्चित् हृष्टः ऋषिः समीपस्थः कमण्डलुं दत्तवान्। अन्यः प्रसिद्धः ऋषिः वल्कलम् दत्तवान्; अन्यः कृष्णाजिनं, अन्यः यज्ञोपवीतं च दत्तवान्। कश्चित् उदकपात्रम्, अन्यः महर्षिः मुञ्जसूत्रं दत्तवान्; अन्यः दण्डं, अन्यः कश्चित् काष्ठं दत्तवान्। अन्यः किञ्चित् ऋषिः कुटारम् दत्तवान्; अन्यः काषायवस्त्रं, अन्यः वल्कलम् दत्तवान्। कश्चित् प्रमुदितः जटामण्डलं काष्ठसूत्रं च दत्तवान्; कश्चित् ऋषिः पात्राणि, अन्यः काष्ठपुटं दत्तवान्। कश्चित् उदुम्बरदण्डं दत्तवान्; कश्चित् शुभवाक्यैः आशीर्वादं दत्तवान्; अन्ये महर्षयः दीर्घायुष्यम् अभ्यनन्दन्। एवं सत्यवाचिनः सर्वे ऋषयः तौ उपहारैः सम्मान्य, 'महर्षिणा एषा अद्भुता कथा प्रकाशिताः' इति उक्तवन्तः। एषा कवीनां परमाधारः, सम्यक् क्रमणया सम्पूर्णः; गीतविद्यायां निपुणैः गायितः। आयुष्यम्, बलजननम्, सर्वश्रोतृजनान् हर्षजनकं च; तौ यत्र यत्र गायन्ति, सर्वत्र प्रशंसितौ। राजमार्गेषु, वीथिषु च, भरतस्य ज्येष्ठः भ्राता तौ कुशिलवौ दृष्ट्वा स्वगृहं नीतवान्। रामो रिपुसूदनः तौ स्तुत्यौ सम्मान्य, दिव्ये सुवर्णसिंहासने उपविष्टः, तौ पूजितवान्। मन्त्रिभिः भ्रातृभिः च परिवृतः, तौ भ्रातरौ, सुन्दररूपौ, सुसंस्कृतौ च, दृष्टवान्। रामः लक्ष्मणं, शत्रुघ्नं, भरतं च उक्तवान्—'एषा कथा द्वयोः, देववत् दीप्तयोः, श्राव्या।' तौ गायनकौ विविधार्थव्यञ्जनायुक्तां कथां गायितुं प्रोत्साहितौ; तौ हृदयसमुत्थितया स्वरया, मधुरया, भावयुक्तया च गायन्ति। तन्त्रीतालसमन्वितया, स्पष्टार्थया, गीतया, सर्वाङ्गमनोहृदयहरया, श्रवणसुखया, सभायां प्रभासमानया गायन्ति। एतौ तपस्विनौ, राजलक्षणयुक्तौ, गायनकौ, तपःसम्पन्नौ च; मया अपि अद्भुतौ कथ्ये। अधुनैव तयोः महाकृत्यानां पुण्यकथां शृणु। ततः रामवाक्यप्रेरितौ तौ सम्यक् विधिना गायनम् आरभताम्; रामः सभायाम् उपविष्टः, शनैः श्रोतुम् अभिलषितः। इदानीं वाल्मीकि-रामायणस्य बालकाण्डे पञ्चमः सर्गः श्रूयताम्। सर्वं भूमिः पूर्वं विजिगिषुभिः राजभिः, प्रजापतेः आरभ्य, उपभुक्ता। तेषु सगरो नाम राजा, येन समुद्रः खनितः; षष्टिसहस्रपुत्रैः परिवृतः, सः यायात्। तेषां महात्मनाम् इक्ष्वाकुवंशीयानां राज्ञां मध्ये, एषा महाकथा उत्पन्ना, रामायणाख्या। अधुना वयं सर्वं आरम्भात् इमां कथां धर्मकामार्थसमन्वितां वर्णयिष्यामः; निर्द्वेषेण श्रोतव्या। अयोध्या नाम नगरी आसीत्, या जगति प्रसिद्धा, या मनुना मनुष्यानां अधिपेन स्वयम् निर्मिता। सा नगरी द्वादशयोजनविस्तीर्णा, त्रियोजनविस्तीर्णा च, सुविभक्तमार्गा। सा नगरी महाराजमार्गेण शोभिता, सुसंस्कृता, नित्यं नूत्पुष्पैः सम्सिक्तवारा च। तत्र दशरथो राजा, स्वराज्यवर्धकः, निवसति, यथा देवाधिपः स्वर्गे। सा नगरी द्वारतोरणैः, सुविभक्तविपणिभिः, सर्वयन्त्रशस्त्रैः पूर्णा, सर्वशिल्पिभिः निवासिता। रथारूढैः, सूतैः, अप्रतिमतेजसा, उच्चगृहध्वजैः, शतशस्त्रयन्त्रैः च समाकीर्णा।