इन्द्रमुखैः सर्वैः देवैः सह संगम्य, वृषध्वजः नगरान्तकः महादेवः शिवः तत्र तुष्टः अभवत्। तदा सः करुणासिन्धुः महेश्वरः देवतान् प्रति इदं मधुरं वचनम् अब्रवीत्— "युष्माकं हितार्थम् एकाऽपि स्त्री उत्पत्स्यते या राक्षसानां विनाशं करिष्यति। सा देवैः प्रेरिता अस्मान् सर्वान् राक्षसान् जघास्यति, यथा पुरा दानवान् क्षुधा उपशोषयत्; सा रावणादीन् राक्षसान् निहन्त्री भविष्यति।" "दुष्टबुद्धेः रावणस्य दुष्कृतैः एषा भीषणा अन्त्यनादिनी दुःखार्तिः उत्पन्ना। राघवेण पीडिताः, युगान्ते कालवशगाः इव, अस्माभिः लोके कोऽपि शरणदाताऽपि न दृश्यते। अस्माकं महाभयस्थितानां यथा वनदाहपरिवृत्तानां गजाङ्गनानां न शरणं, एवं नः अपि नास्ति। पुलस्त्यवंशसम्भूतः स महात्मा रावणः समयं ज्ञात्वा, आपदं दृष्ट्वा, यतः आपद्भवति तस्मैव शरणं गतवान्।" एवं सर्वाः रात्रिचर्यः स्त्रियः परस्परं बाहुभिः आलिङ्ग्य, भयविषादसमाक्रान्ताः घोरं महाशब्दं विलप्य चक्रुः। एतस्मिन्नन्तरे, श्रीमद्वाल्मीकीय-रामायणे युद्धकाण्डे पंचनवतितमः सर्गः आरभ्यते। लंका-नगरे प्रतिगृहेषु, रावणः शोकसन्तप्तानां राक्षसीनां क्रन्दनरवम् अतीव दुःखदं श्रुतवान्। सः दीर्घं निश्श्वस्य, क्षणमेकं चिन्तयित्वा, भीषणदर्शनः रावणः महतीं क्रोधावस्थां प्राप्तः। सः दन्तैः अधरं दधर्ष, रक्तलोचनः कोपात्, मृत्युः इव साक्षात् अग्निरूपः बभूव, स्वजनानपि भयंकरः। राक्षसाधिपः क्रोधविक्लववाचा, दाहसमन्वितेन चक्षुषा, समीपस्थितान् राक्षसान् इदं वचनम् उवाच— "महोदर! महापार्श्व! विरूपाक्ष! मम आज्ञया शीघ्रं सेनान्याः सेनां प्रेषयन्तु।" तस्य वचनं श्रुत्वा, ते राक्षसाः भयवशात् शीघ्रं अन्यान् राक्षसान् राजाज्ञया प्रेरयामासुः। ते सर्वे भीषणरूपिणः राक्षसाः "एवं अस्तु" इति प्रत्युक्त्य, शुभानि कर्माणि कृत्वा, युद्धाय प्रतस्थिरे। रावणं सम्यक् पूजयित्वा, ते सर्वे महारथाः कृताञ्जलयः तत्र स्थिताः, स्वामिविजयकाङ्क्षिणः। ततः क्रोधसमन्वितः रावणः हसन् महोदरं महापार्श्वं विरूपाक्षं च इदं वचनम् उवाच— "अद्य मम धनुषः मुखात् स्रवद्भिः सूर्यसमप्रभैः शरैः रामं लक्ष्मणं च यमसादनं प्रेषयिष्यामि। अद्य शत्रून् हत्वा खरकुम्भकर्णप्रहस्तेन्द्रजितां प्रतिश्रियम् आप्स्यामि। न दिवं न दिशः न स्वर्गं नापि समुद्राः दृश्यन्ते, मम बाणमेखलया आवृताः। अद्य मम धनुषः शरवर्षेण वानरसेनां गणशः गणशः विनाशयिष्यामि। अद्य रथेन वातवेगेन धनुषः शरतरङ्गैः सागर इव वानरसेनां मथयिष्यामि। अद्य विकचपद्ममुखान् उत्तमकर्णिकासमप्रभान् वानरगणान् गजैरिव निपातयिष्यामि। अद्य युद्धे वानरयूथपाः शरविद्धमुखैः भूमिं पद्मैः सह कर्णिकाभिः इव अलंकरिष्यन्ति। अद्य युद्धे वृक्षायुधान् तेषां भीषणयूथपतीन् शतानि शतानि एकेनैव शरेण विदारयिष्यामि। यस्य भ्राता हतः, यस्य पुत्रः निहतः—अद्य शत्रून् निहत्य तेषां अश्रूणि पिबामि। अद्य मम मदविद्धैः शरैः विदारितैः मृतैः वानरैः भूमिः आच्छादिता दृश्यते न। अद्य बाणहतशत्रुमांसैः सर्वान् काकवायांस् चान्यांश्च मांसभक्ष्यान् तर्पयिष्यामि। शीघ्रं रथः सज्जीकृत्यतां, धनुः अपि आनियताम्; ये रात्रिचराः अवशिष्टाः, ते मया सह युद्धाय आगच्छन्तु।" एवमुक्ते महापार्श्वः उवाच— "ये सेनान्यः अत्र स्थिताः, ते शीघ्रं सेनां प्रेरयन्तु।" ततः शीघ्रवीर्यः सेनापतयः गृहात् गृहं गत्वा लङ्कायां सर्वान् राक्षसान् उद्योजयामासुः। क्षणात्, भीषणदर्शनाः, विकृताननरवाः, विविधानि शस्त्राणि धारयन्तः राक्षसाः निर्गताः। ते खड्गैः शूलैः त्रिशूलैः गदाभिः मुसलैः हलैः तीक्ष्णशक्तिभिः परिघैः च, नानाविधदण्डैः चक्रैः तीक्ष्णपरश्वधैः प्रासैः शिलानिपातनयन्त्रैः अन्यैः च उत्तमशस्त्रैः सुसज्जिताः। रावणस्य आज्ञया चत्वारः सेनापतयः लक्षचत्वारिंशत् रथशतानि, त्रिशतं हस्तिशतानि च प्रेषयामासुः। षष्टिकोट्यः अश्वाः, तथा उष्ट्राः गर्दभाश्च; पदातिनः असंख्येयाः, सर्वे राजाज्ञया प्रस्थिताः। सेनापतयः राजसेनां पुरस्तात् स्थापयामासुः; तदा सारथिः रथं समानीय उपस्थापयत्। सः रथः उत्तमदैवतेषु आयुधेषु समन्वितः, नानारत्नाभरणैः शोभितः, शस्त्रबहुलेन पूरितः, घंटाजालैः युक्तः। नानाविधरत्नपरिवृतः, मणिस्तम्भैः शोभितः, सहस्रकुम्भकवचः, सुवर्णघटैः आच्छादितः च बभौ।