राक्षसराजस्य सभायाम् उत्तिष्ठन्तं दशग्रीवं, वैश्रवणस्य भ्रातरं, क्रोधवशात् वैदेहीं हन्तुम् इच्छन्तं धर्मं परित्यज्य, तत्र स्थितः सखायः सान्त्वनपूर्वकम् उक्तवान् — ‘‘कथमिदं त्वया, वेदविद् व्रतसंयुक्त धर्मनिष्ठ राक्षसाधिप, स्त्रियाः वधः चिन्त्यते? किं त्वया स्वधर्मं विस्मृत्य मैथिलीं हन्तुम् इच्छसि? पश्यैतां रूपसम्पन्नां मैथिलीं, राजन्! वयं सर्वे त्वया सह युद्धे समागच्छामः, क्रोधं परित्यज। अद्य कृष्णपक्षचतुर्दश्यां समुत्तिष्ठ, अमावास्यां च बलैः परिवृतः विजयं प्रति प्रयाहि। त्वं हि शूरः, बुद्धिमान्, रथी, खड्गहस्तः, उत्तमेन रथेनारूढः, दशरथात्मानं रामं हत्वा मैथिलीं प्राप्स्यसि।’’ एवं हितवचो मित्रस्य श्रुत्वा, स दुष्टबुद्धिः रावणः तान् वचनान् स्वीकृत्य स्वगृहं गतः, ततो बलसम्पन्नः पुनः स्वसखिभिः परिवृतः सभां प्रविवेश। सभां प्रविश्य, स राजा रावणः दुःखितः, शोकविह्वलः, मुख्ये आसने उपविष्टः, क्रोधात् गर्जन् सिंह इव दीर्घनिःश्वासः सञ्जज्ञे। स पुत्रव्यसनक्लिष्टः बलवान् रावणः, हस्तौ संयोज्य, सर्वान् प्रमुखान् राक्षसवीरान् इदं वचनम् उवाच — ‘‘यूयं सर्वे हयगजैः समलङ्कृताः, रथपत्तिसमन्विताः, सम्पूर्णशस्त्रधारिणः, युद्धाय प्रयान्तु। रामं एकाकिनं युद्धे परिवृत्य, वर्षाकाले मेघा इव बाणवृष्टिं वर्षन्तः, हन्त। अथवा यदि यूयं तं न हन्याथ, श्वः सर्वलोकस्य साक्षात् अहं स्वयम् एव रामं तीक्ष्णैः बाणैः महायुद्धे हनिष्यामि, यद्यपि मम शरीरं भवद्भिः विदारितं स्यात्।’’ राक्षसराजस्यैतद्वचनं श्रुत्वा, राक्षसाः शीघ्रं रथैः, विविधानि सैन्यानि समादाय, बहिः निर्जग्मुः। ते सर्वे वानरान् प्रति लौहमुसलानि, शूलानि, बाणान्, खड्गान्, परश्वधानि — घोराणि शस्त्राणि — प्रक्षिपन्ति स्म। वानराः अपि द्रुमशिलाः राक्षसेषु प्राक्षिपन्; स युद्धः अतीव भयङ्करः अभवत्, सूर्यस्योदयसमये। राक्षसवानरयोः तदा घोरः संकल्पः अभवत्; ते परस्परं विविधैः गदाभिः, शूलैः, खड्गैः, परश्वधैः प्राहरन्। तत्र वानरराक्षसाः परस्परं ताडयन्तः, युद्धे उग्रे, अद्भुतं महद् रजः समुत्पादयामासुः। राक्षसवानराणां रक्तप्रवाहः तद्रजः शमयामास; गजाः रथाश्च विदारिताः, बाणाः मत्स्याः इव, पताकाः वृक्षाः इव पतिताः। रक्तनद्यः, शवपुञ्जान् वहन्त्यः, प्रवहन्ति स्म; वानराः सर्वे रक्तधाराभिः सिक्ताः। वानरयूथपाः पुनः पुनः युद्धे प्लुत्वा, पताकाः, कवचानि, रथान्, अश्वान्, शस्त्राणि च विदारयन्ति स्म। वानराः तीक्ष्णदंष्ट्रनखैः राक्षसाणां केशान्, कर्णान्, ललाटानि, नासिकाः च विदारयन्ति स्म। शतम् अग्र्यवानराः एकैकस्य राक्षसस्य युद्धे समभ्यधावन्, फलद्रुमे विहगाः इव। ततः पर्वतसमानाः राक्षसाः, घोरगदाशूलखड्गपरश्वधैः, उग्रवानरान् ताडयन्ति स्म। राक्षसैः हन्यमानं महद् वानरसैन्यं राघवे, दशरथात्मजे, शरणं जगाम। तदा रामः महाबलः, तेजस्वी, धनुः समादाय, राक्षसानीकम् प्रविश्य, बाणवृष्टिं स्रष्टुम् आरब्धवान्। रामे प्रविष्टे, घोरराक्षसाः तं संप्राप्तुं न शेकुः, यथा दह्यमानं सूर्यं मेघाः न संप्राप्नुवन्ति। राक्षसाः युद्धे रामस्य भीषणं दुष्करं कर्म दृष्टवन्तः। ते तं महाबलानि सैन्यानि कम्पयन्तं, वीर्यवन्तः रणभूमौ विक्षिपन्तं दृष्टवन्तः, किन्तु रामं न पश्यन्ति स्म, यथा वनान्तरे वायुः न दृश्यते। ते स्वसैन्यं विदारितं, भग्नं, बाणैः दग्धं, शस्त्रैः छिन्नं दृष्टवन्तः, रामं तु शीघ्रकर्माणं न पश्यन्ति स्म। राघवः तेषां देहेषु प्रहारं कुर्वन् अपि न दृश्यते, यथा प्राणिनः इन्द्रियगतम् आत्मानं न पश्यन्ति। एषः गजानीकं हन्ति, एषः महारथान् हन्ति, एषः पदातीन् तीक्ष्णैः बाणैः अश्वैः सह हन्ति — इति सर्वे राक्षसाः कोपसमाविष्टाः युद्धे परस्परं रामरूपेण भ्रमिताः, अन्योन्यं ताडयन्ति स्म। रामं न पश्यन्ति, यद्यपि स सैन्यं दहति स्म, तेषां परमगान्धर्वास्त्रेण मोहितत्वात्। राक्षसाः रणभूमौ सहस्रशः रामान् दृष्टवन्तः, पुनः केवलं काकुत्स्थं एकं महायुद्धे अपि दृष्टवन्तः। ते महात्मनः धनुर्धरस्य सुवर्णमयं चक्रं घूर्णमानं, दीप्तमिव वह्निहंसा, दृष्टवन्तः; राघवं तु न पश्यन्ति। तस्य शरीरं नाभिः, तेजसा दीप्तं, बाणाः अरा, धनुः नेमिः, ज्यानिः शब्दमानं, तेजसा, बुद्ध्या, बलगुणैः शोभमानं — तद् रामचक्रं दिव्यास्त्रगुणैः परिवृतं, युद्धे राक्षसान् ताडयत्, प्राणिनां कालचक्रमिव अभवत्। दशसहस्राणि रथानां वातवेगसमानि, अष्टादशसहस्राणि महागजानाम्, चतुर्दशसहस्राणि अश्वारूढानाम्, द्विशतं सहस्राणि पदातीनां राक्षसानाम् — एवं तेषां सर्वेषां, रामः केवलः, दिनाष्टमांशमात्रेण, ज्वलद्भिः बाणैः रूपपरिवर्तिनः राक्षसान् निहत्य, रणभूमिं शशास।