स्वयंभुवेन प्रसन्नेन मम दत्तं महद् धनुः सह शरैः, यद् देवासुरयुद्धेषु मम हस्ते प्रतिष्ठितम्। अद्य तद् भीषणं धनुः शतशः युद्धमृदङ्गैः सह उत्थापयिष्यामि, रामलक्ष्मणयोः विनाशाय अस्मिन् परमयुद्धे। पुत्रवधेन संतप्तः, क्रूरः, कोपाविष्टः रावणः मनसा विचार्य सीतावधाय संकल्पं अभ्यधत्त। तदा रक्तनेत्रः, अतिभीषः, भयङ्करदर्शनः रावणः विषण्णः, रात्रिचराणां सर्वेषां दुःखितया वाचा संबोधितवान्। मम मायया, वनवासिनां मोहाय, केवलं अल्पं हनितम्, तत्र सीता इति दर्शितम्। अद्य तु यथेष्टं करिष्यामि, वैदेहीं, या स्वपत्न्ये पति-वीरस्य अनुगता, विनेष्यामि। इति मन्त्रिणः संबोध्य, शीघ्रं उत्तमगुणयुक्तं, निर्मलमणिप्रभं खड्गं गृहीत्वा रावणः, पुत्रशोकविह्वलितचित्तः, त्वरितं पत्न्या मन्त्रिभिः सहितः अधः अवतरत्। कोपितः, खड्गधारी, ततः मैथिलीं यत्र आसीत् तत्र अगच्छत्; राक्षसस्य आगमनं दृष्ट्वा, राक्षसाः सिंहनादैः गर्जितुम् आरभन्त। तत्र परस्परं आलिङ्ग्य संवादं कृत्वा, क्रुद्धं राक्षसं दृष्ट्वा, आजौ तौ भ्रातरौ दृष्ट्वा सः कम्पितः भविष्यति इति ऊचुः। अस्य कोपेन चतुर्दिक्पालाः पराजिताः, अन्ये च शत्रवः युद्धे हताः। रावणः त्रैलोक्यरत्नानि अपहृत्य उपभोगं करोति; वीर्ये बलस्य च तुल्यो नास्ति भूमौ। एवं संवादयन्तः, रावणः कोपाविष्टः, वैदेहीं अशोकवनं गतां प्रति त्वरितं अभ्यधावत्। स्नेहयुक्तैः मित्रैः निगृह्यापि, महाक्रोधेन, रोहिणीं ग्रहः आकाशे यथा गृणाति, तथा तं क्रोधात् अग्रे धावत्। मैथिली, निर्दोषा, राक्षसीभिः संरक्ष्यमाणा, तेजस्वि खड्गधारी क्रुद्धं राक्षसं अपश्यत्। खड्गस्य शब्दं श्रुत्वा, जनकात्मजा, दुःखिता, तं मित्रैः पुनःपुनः निगृहीतं अपश्यत्, न तु प्रत्यागतम्। सीता, शोकाविष्टा, विलपन्ती, इदं वचनम् उवाच—“यः क्रुद्धः स्वयम् मम प्रति त्वरितः, सः दुर्मेधाः मां रक्षके अस्ति अपि हन्ति, इव रक्षकेन विना। बहुशः पतिं, यस्य अनुगता अस्मि, प्रार्थितवती। सः मां ‘पत्नी भव’ इति न स्वीकृतवान्; अतः पतिहीनां मां दृष्ट्वा सः स्पष्टं शोकाविष्टः। क्रोधमोहाभ्यां अभिभूतः, स्पष्टं मां हन्तुं इच्छति; अथवा तौ नरशार्दूलौ रामलक्ष्मणौ—मम कृते, अस्य दुर्जनस्य आज युद्धे हतौ। राक्षसैः महान् भीषणः शब्दः श्रुतः; तत्र हर्षितैः बहुभिः गर्जितम्। हन्त, मम निमित्तम् एष राजपुत्रयोः विनाशः। अथवा पुत्रशोकात्, रामलक्ष्मणयोः निहत्य, न हत्वा, एष भीषणः राक्षसः, पापकर्मा, मां हन्तुं इच्छति। हनुमतः उपदेशः मया नानुयातः, दीनायाः; यदि तस्य पृष्ठे आरोहिता, न दुःखम् अनुभविष्यामि। अधुना पतिसमीपे उपविष्टा विलपन्ती न स्याम्; कौसल्याया हृदयम् फलं दास्यति इति मन्ये। या एकपुत्रा, युद्धे पुत्रं नष्टं श्रुत्वा, तस्य जन्म, बाल्य, यौवनं स्मरिष्यति, विलपन्ती। धर्मकर्माणि रूपं च स्मरिष्यति, विलपन्ती; निराशा, पुत्रं हत्वा, शौचं कृत्वा, मूर्च्छिता भविष्यति। नूनं अग्निम् प्रविश्य वा जलं प्रविश्य वा इच्छेत्; तत्र कुब्जा, विश्वासघातिनि मन्थरा, पापचित्ता, निन्दिता। यस्याः कारणात् कौसल्या दुःखम् अनुभविष्यति।” एवं मैथिलीं तपस्विनीं विलपन्तीं दृष्ट्वा—रोहिणीमिव ग्रहः गृहीत्वा, चन्द्रविहीनां—तदा तस्य धर्मात्मनः शुद्धचित्तस्य मन्त्रिणः, सुपार्श्वः नाम, विद्वान्, पण्डितः, रावणं राक्षसश्रेष्ठं, मन्त्रिभिः निगृहीतं, इदं वचनम् उवाच— “दशग्रीव, वैश्रवणस्य भ्रातः, कोपात् वैदेहीं हन्तुं धर्मं परित्यज्य कथं इच्छसि? त्वं वेदविद्, व्रतानुष्ठानपरः, स्वधर्मनिष्ठः; राक्षसाधिप, स्त्रीवधं कथं चिन्तयसि? मैथिलीं सौन्दर्यसम्पन्नां पश्य, राजन्; त्वया सह वयं युद्धे ताम् समागच्छेम, कोपं विसृज। अद्य कृष्णचतुर्दश्यां उत्थाय, अमावास्यायां सेनया सहितः विजयाय युध्यस्व। वीरः, बुद्धिमान्, सारथिः, खड्गधारी, उत्तमरथमारुह्य, दशरथस्य पुत्रं रामं हत्वा, मैथिलीं प्राप्स्यसि।” रावणः, सख्युः हितवचनम् अंगीकृत्य, गृहं गत्वा, ततः बलसम्पन्नः, पुनः सभां प्रविष्टः, मित्रैः परिवृतः। अब सुनो त्र्यनवत्युत्तरे त्र्यनवत्यः सर्गः। सभां प्रविश्य, राजा विषण्णः, दारुणदुःखाविष्टः, मुख्ये आसने उपविष्टः, सिंहः क्रोधेन श्वसन् इव। ततः बलवान् रावणः, पुत्रदुःखेन संतप्तः, कृताञ्जलिः, सर्वान् प्रमुखवीरान् संबोधितुम् आरभत।