इत्येवमुक्त्वा देवानामधिपतिः पुनः स्वं दिवं प्रतिपेदे। ततो महातेजाः विश्वामित्रः तपः परममत्यग्निष्टुत्यं समारब्धवान्। अथ चिरकाले गते, पुष्करे मेनका नाम श्रेष्ठा अप्सरसां स्नानं कर्तुं प्रवृत्ता, नरश्रेष्ठ। तत्र कुशिकात्मजः तेजस्वी वीर्यवान् मेनकां तामनुपमां रूपेण, मेघे विद्युतमिव, दृष्टवान्। स काममदेनाभिभूतः तां मुनिः इदं वचनमुवाच—"स्वागतम्, हे अप्सरः! ममाश्रमे स्थातुमर्हसि। भगवति, काममोहितोऽस्मि, मम प्रीतिं कुरु।" इति तेनोक्तवत्यां सा रम्या तत्रैव वसति स्म। तस्याश्रमे वसन्त्या मेनकाया, हे राघव, पञ्च पंच च वर्षाणि, विश्वामित्रस्य महत्तपसः प्रतिबन्धः समुत्पन्नः। तानि वर्षाणि तस्य विश्वामित्रस्य शान्ते आश्रमे सुखेन व्यत्ययुः। कालातिक्रमे, महर्षिः विश्वामित्रः शोकविषादसमन्वितः लज्जामिव जग्राह। तस्य मुनेः क्रोधसंयुक्तं चिन्तनमुत्पन्नं—"एष देवकृतो महदपकारः, मम तपसः महान् अपहरणम्। दशवर्षाणि अहोरात्रेण गता। एष काममोहसमुत्थितः मम प्रतिबन्धः।" इति स महर्षिः शोकसंतप्तः दीर्घं निश्वस्य। तदा भयभीतां कम्पमानां अञ्जलिपुटां तिष्ठन्तीं तां मेनकां कुशिकात्मजः सौम्यैः वाक्यैः विसर्जितवान्। ततो विश्वामित्रः उत्तरे गिरिं प्रति गतवान्, दृढनिश्चयः, स्वात्मजयकामः, कीर्तिमान्। कौशिकीतीरे सम्प्राप्य, स दुःसाध्यं परमं तपः समारब्धवान्। सहस्राणि वर्षाणां महत्तपसा तप्तवान्। उत्तरे गिरौ, हे राम, देवेषु भयमुत्पन्नम्। सर्वे देवाः ऋषिगणैः सह समागत्य मन्त्रयामासुः—"कुशिकात्मजः महर्षिसंख्या प्राप्नुयात्।" इति देवानां वचनं श्रुत्वा, जगतां पितामहः मधुरं वचनमुवाच—"स्वागतम्, वत्स! तपसा प्रीतोऽस्मि।" "त्वं महर्षिसंमानं प्राप्तवान्, कौशिक।" ब्रह्मणः वचनं श्रुत्वा, विश्वामित्रः तपसा समृद्धः, अञ्जलिं कृत्वा, शिरसा वन्द्य, पितामहमुवाच—"मया स्वकर्मणा अर्जितं ब्रह्मर्षिसंमानं यदि त्वं ददासि, तर्हि मया जितेन्द्रियः स्याम्।" तदा ब्रह्मा प्रत्युवाच—"नूनं न तेन्द्रियजयः।" इति उक्त्वा, "यतस्व, मुनिशार्दूल," इति आह, स्वर्गं प्रतिपेदे। देवेषु गतेषु, महर्षिः विश्वामित्रः बाहून्निमित्त्य, वायुभोजनः, तपः समारब्धवान्। ग्रीष्मे पञ्चाग्निमध्ये स्थित्वा, वर्षासु व्योम्नि, हेमन्ते दिवानिशं जले शयानः, सहस्रवर्षाणि घोरं तपः तप्तवान्। एवं तपसा दग्धे महर्षौ विश्वामित्रे, देवेषु शक्रे च महदुत्सुकमुत्पन्नम्। इन्द्रः सर्वैर्मारुतैः सह, आत्महितमपि कौशिकस्य च अहिताय, रम्भां नाम अप्सरसमुवाच। ततः, राम, रम्ये वसन्ते, शक्रः रम्भामिदं वचनमुवाच—"रम्भे, एष देवकार्यमस्ति। त्वं कौशिकं आकर्षय, काममोहयुतं कुरु।" इति। इत्युक्ता सा लज्जिता अञ्जलिपुटा, देवेन्द्रं प्रत्युवाच—"स महर्षिः विश्वामित्रः भीषणः, नूनं कोपं करिष्यति, तस्मान्मम भीरुत्वं, त्वं मम प्रीतिं कुरु।" इति। तस्याः भयभीतायाः वचः श्रुत्वा, सहस्राक्षः तामुवाच—"मा भैषीः, रम्भे, कुशलं ते, मम आज्ञां कुरु।" वसन्ते, सुमनःकुसुमितवृक्षे, अहं कामेन सह तव समीपे स्थास्यामि, कोकिलश्च तस्य हृदयं मोहयिष्यति। त्वं शोभनगुणसम्पन्ना, रूपसम्पदा युक्ता, सौम्ये, तपसि स्थिता कौशिकं मुनिं मोदय। इत्युक्त्वा, सा अप्सराः परमं रूपमास्थाय, रम्या रमणीयस्मिता रम्भा विश्वामित्रं मोदयितुं प्रवृत्ता। कोकिलस्य मधुरं स्वरं श्रुत्वा, स मुनिः हृष्टचित्तः तामवलोकयामास। तदा तस्य शब्दात्, गीतस्य च, रम्भायाश्च रूपात्, स मुनिः संशयं जगाम। सर्वमिदं शक्रकृतमिति विज्ञाय, कुशिकात्मजः महर्षिः क्रोधग्रस्तः रम्भां शशाप—"यत् त्वं मां जितकामक्रोधं मोदयसि, तस्मात्, दुर्भगे, दशसहस्रवर्षाणि शिलारूपे स्थितासि।" "कश्चित् महातेजाः ब्राह्मणस्त्वां, मम कोपदूषिताम्, मोक्षयिष्यति।" इति। एवं उक्त्वा, महातेजाः विश्वामित्रः स्वक्रोधं शोकं च निग्रहीतुं न अशकत्। तेन शापेन रम्भा तदा शिलां प्राप्ता, महर्षिवचनं श्रुत्वा, कामोऽपि तत्रैव गतः। एवं, हे राम, विश्वामित्रस्य तपस्याः अनवरतं विघ्नं देवैः कृतमिति श्रुत्वा, तस्य महर्षेः तपोबलं, मनःस्थैर्यं च, सर्वे समभ्यनन्दन्।