ततः बद्धः स शुनःशेपः ऋषिपुत्रः यथायोग्यं उत्तमवाक्यैः इन्द्रं तस्य च अनुजं स्तोतुम् आरभत। तस्य गुप्तस्तुत्या तुष्टः सहस्रनेत्रः इन्द्रः शुनःशेपाय दीर्घायुः वरं दत्तवान्। तेन नृपः पुरुषश्रेष्ठः यज्ञं समाप्य सहस्रनेत्रस्य प्रसादेन फलसमृद्धिं प्राप्तवान्, हे राम। ततः धर्मात्मा महातपाः विश्वामित्रः अपि पुष्करे शतं वर्षाणि पुनस्तपः अकरोत्। सर्वे देवाः तस्मिन सहस्रवर्षे समाप्ते, स्नातं महर्षिं विश्वामित्रं तपःफलप्रदानाय उपगम्य, ब्रह्मा महातेजाः प्रियं वचनं उवाच— "त्वं स्वकर्मणा तपसा ऋषिः अभूत्, भगवन्।" इति उक्त्वा देवराजः पुनः दिवं प्रत्यगच्छत्। विश्वामित्रः महातेजाः अतितीव्रं तपः पुनः आरब्धवान्। कालेन मेनका अप्सरसां श्रेष्ठा पुष्करे स्नानं कर्तुं आरभत, हे नृपश्रेष्ठ। तत्र कुशिकस्य पुत्रः तेजस्वी विश्वामित्रः मेनकां अद्भुतरूपां मेघे विद्युतं इव ददर्श। कामवशेन ताम् अभ्यागतां अप्सरसं सन्तोष्य, "स्वागतम्, अप्सरसः! मम आश्रमे स्थातुम् इच्छसि।" इति उक्तवान्। "मम कृपां कुरु, कामातुरः अस्मि," इत्युक्त्वा सा रमणी तत्र वासं कृतवती। पञ्च पञ्च वर्षाणि सा तत्र स्थिता, विश्वामित्रस्य तपस्याः महान् विघ्नः अभवत्, हे राघव। तानि वर्षाणि सुखेन तस्य आश्रमे व्यत्ययन्त। ततः कालातीतः महर्षिः विश्वामित्रः शोकसंतप्तः लज्जितः अभवत्। मनसि क्रोधयुक्तः विचारमकरोत्— "एष देवकृतः तपस्याः महान् अपहारः। दिनरात्रे दशवर्षाणि व्यत्ययन्त। कामवशेन मम तपः विघ्नितम्।" इत्युक्त्वा, महान् ऋषिः विषादात् दीर्घनिश्वासं चकार। तस्य भयभीतां कम्पमानां अञ्जलिपुटां मेनकां कुशिकस्य पुत्रः सौम्यवाक्यैः विमुक्तवान्। ततः विश्वामित्रः उत्तरे गिरिं गत्वा, दृढनिश्चयः आत्मजयाय प्रयत्नं कृत्वा, कौशिकीतीरे अतितीव्रं तपः आरब्धवान्। सहस्रवर्षाणि तत्र कठिनं तपः अकरोत्। उत्तरे गिरौ, हे राम, देवेषु भीरुत्वं अभवत्। सर्वे देवाः ऋषिसंयुक्ताः समागत्य विचारमकरोत्— "कुशिकस्य पुत्रः महर्षिः भवतु।" तद्वचनं श्रुत्वा ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः विश्वामित्रं तपोनिधिं मधुरं वचनं उवाच— "स्वागतं, वत्स! तव तपसा अहं तुष्टः।" "त्वं महर्षिः तपस्वी ऋषिष्रेष्ठः अभवः।" इत्युक्त्वा, विश्वामित्रः अञ्जलिं कृत्वा, नम्रः ब्रह्माणं उवाच— "अतुलं ब्रह्मर्षित्वं यदि त्वया मम प्रतिपाद्यते, तदा अहं आत्मजयः स्मि।" ब्रह्मा प्रत्यवदत्— "अद्यापि आत्मजयः नासि। तपस्विन्, प्रयत्नं कुरु।" इति उक्त्वा, ब्रह्मा दिवं प्रत्यगच्छत्। देवेषु गच्छति, महर्षिः विश्वामित्रः बाहून्नुत्सृज्य, वायुभोजनः, पंचाग्निमध्ये स्थित्वा, वर्षासु व्योम्नि, शीतकाले दिवानिशं जलमध्ये शयानः, सहस्रवर्षाणि घोरं तपः अकरोत्। तस्य तपसा ज्वलन्तस्य, देवेषु सह इन्द्रे, महान् उद्वेगः अभवत्। इन्द्रः मरुद्गणैः सह स्वहिताय कौशिकस्य विघ्नाय रम्भां अप्सरसं सम्बोध्य वचनं उवाच— "हे रम्भे, एष देवकार्यं त्वया कर्तव्यम्। त्वं कौशिकं मोहितुम्, काममोहं च तस्य मनसि स्थापय।" तद्वचनं श्रुत्वा, रम्भा लज्जिता अञ्जलिपुटा देवराजं प्रत्युवाच— "हे देव, विश्वामित्रः महातपाः भीषणः। स निःसंदेहं मम क्रोधं विनिर्दर्शयेत्। अतः अहं भीता अस्मि। कृपां कुरु।" तस्याः भयभीतायाः इन्द्रः सौम्यं वचनं उवाच— "मा भैषीः, रम्भे। शुभं ते भवतु। मम आदेशं कुरु।" "वसन्ते वृक्षेषु शोभनं, अहं कामेन सह तव पार्श्वे स्थास्यामि, कोकिलः तस्य मनः हरिष्यति।" "त्वं गुणैः रूपेण च शोभिता, सौम्ये, तपसि स्थितं कौशिकं विचालय।" इत्युक्त्वा, रम्भा अतुलं रूपं धारयित्वा, शुद्धस्मिता, विश्वामित्रं मोहितुम् आरभत।