शुनःशेपः तु तौ मन्त्रौ सम्यग् गृहीत्वा शीघ्रं राजर्षेः अम्बरीषस्य समीपं गत्वा उवाच, "राजेन्द्र महाबुद्धे शीघ्रं गच्छाम; राजन्, व्रतम् समाप्तं कुरु, यज्ञस्य समापनं प्रघोषय।" तस्य वाक्यं श्रुत्वा स राजा मुदितः शीघ्रं यज्ञवाटिकां प्रति अगमत्, क्लेशं न अनुभवन्। ऋत्विजां अनुमतिं प्राप्य, राजा तं पशुम् लाञ्छनं कृत्वा रक्तवस्त्रधारणेन यूपे बद्धवान्। एवं बद्धः स ऋषिपुत्रः उत्तमैः शब्दैः इन्द्रं च तस्य अनुजं च स्तोतुम् आरब्धवान्। तदा सहस्राक्षः इन्द्रः, तस्य गुह्यस्तोत्रेण तुष्टः, शुनःशेपाय दीर्घायुष्यम् अदात्। स च राजा, नरश्रेष्ठः, यज्ञं सम्पूर्णं कृत्वा, सहस्राक्षस्य प्रसादेन बहुफलम् अवाप। विश्वामित्रोऽपि धर्मात्मा महातपाः पुष्करे पुनः शतसंवत्सरं तपश्चकार। इतः परं, राम, श्रीमद्रामायणे बालकाण्डे त्रिसष्टितमं सर्गं शृणु। सहस्रसंवत्सरे समाप्ते सर्वे देवाः तं महर्षिं स्नातकं व्रतसंपन्नं फलं दातुम् उपजग्मुः। ब्रह्मा, महातेजाः, प्रीत्या तम् अवदत्, "त्वं स्वकर्मणा ऋषिः अभूः, भाग्यवन् असि।" एवमुक्त्वा देवराजः स्वर्गं पुनर्ययौ; विश्वामित्रः महातेजाः, अधिकं तपः आरब्धवान्। अथ कालेन, मेनका अप्सरः श्रेष्ठा, पुष्करे स्नानाय समुपचक्रमे। स तत्र कुशिकात्मजः महातेजाः मेनकां दृष्ट्वा, या मेघे विद्युत् इव शोभते, काममदेन आक्रान्तः ताम् उवाच, "स्वागतम्, अप्सरः! मम आश्रमे तिष्ठ।" "मम अनुग्रहम् कुरु, सुमध्यमे, कामवशं गतः अस्मि," इति च। सा रम्या तत्र वासं कृतवती। एवं सा तत्र वसन्ती, विश्वामित्रस्य तपसि महद् विघ्नं जनयामास, राम, पञ्च संवत्सराणि पञ्च च। तानि वर्षाणि सुखेन विश्वामित्रस्य आश्रमे व्यतीयुः; ततो दीर्घकाले गते, महर्षिः विश्वामित्रः लज्जया शोकसन्तप्तः, चिन्तायाम् अपश्यत्। स चिन्तयामास, "एष देवकृतः कार्यः, मम तपसः महान् अपहारः; दश वर्षाणि रात्र्यहनि व्यतीतानि।" "काममोहाभिभूतस्य मम एष विघ्नः जातः," इति शोकदुःखार्तः सः महर्षिः दीर्घं निःश्वस्य। तदा भीतां कम्पमानां प्राञ्जलिं स्थितां मेनकां दृष्ट्वा, कुशिकात्मजः सौम्यैः वाक्यैः ताम् मुक्तवान्। ततः विश्वामित्रः उत्तरे गिरौ, राम, आत्मसंयमं कर्तुम् आकाङ्क्षन्, कीर्तिमान्, स्थितिम् अकरोत्। कौशिक्याः तीरे तपः कठोरम् आरब्धवान्; सहस्रसंवत्सरं घोरं तपः कृतवान्। उत्तरे गिरौ, राम, सर्वेषां देवानां भीः अभवत्; सर्वे देवा ऋषिसंघैः सह समागत्य मन्त्रयामासुः, "कुशिकात्मजः महर्षित्वं प्राप्नोतु।" तेषां वाक्यं श्रुत्वा ब्रह्मा, लोकपितामहः, मधुरं वचनम् अब्रवीत्, "स्वागतम् वत्स! तपसा तुष्टोऽस्मि।" "त्वं महर्षिः, श्रेष्ठः ऋषीणाम्, भव," इति। तद् ब्रह्मणः वचः श्रुत्वा, विश्वामित्रः प्राञ्जलिः नम्रशिराः उवाच, "मया स्वकर्मणा अप्रतिमं ब्रह्मर्षित्वं यदि त्वया प्रतिपाद्यते, तदा अहं जितेन्द्रियः अस्मि।" ब्रह्मा प्रत्युवाच, "अद्यापि न जितेन्द्रियः असि।" "यतस्व, मुनिशार्दूल," इत्युक्त्वा स्वर्गं प्रतस्थे। देवेषु गतेषु, महर्षिः विश्वामित्रः बाहू उन्नम्य निरालम्बः वायुभोजनः तपः अकरोत्; ग्रीष्मे पञ्चाग्निमध्ये स्थित्वा, वर्षासु व्योम्नि, शिशिरे अप्सु अहर्निशम् शय्यां कृत्वा, सहस्रसंवत्सरं घोरं तपः अकरोत्। एवं तपसा दह्यमानस्य महर्षेः विश्वामित्रस्य, देवेषु इन्द्रे च महद् उद्वेगम् अभवत्। इन्द्रः मरुद्गणैः सह कुशिकस्य अहिताय स्वहिताय च, रम्भां अप्सरसम् इदम् उवाच, "रम्भे, एष देवकार्यः महत्तमः; त्वं कुशिकं काममोहसंयुक्तं कर्तुम् अत्र आगच्छ।" इति। तस्य वाक्यं श्रुत्वा, सा लज्जिता प्राञ्जलिः तं देवराजम् उवाच, "देव, अयं विश्वामित्रः महर्षिः भीषणः; नूनम् सः मयि कोपं करिष्यति। तस्मात् अहम् भीता; त्वं मम अनुग्रहम् कुरु," इति भीता सा अप्सराः तम् उक्तवती।