तदा तेजस्वी राघवः शीघ्रगामी, मन्दोदरीपुत्रस्य सारथिं महाबलिनं शिरः कायात् छित्त्वा हन्ति स्म। ततः स स्वयं रथस्य रश्मीन् गृहीत्वा पुनः धनुषि स्पर्शं कृतवान्। तस्य सारथ्यकर्म युद्धभूमौ दृष्ट्वा सर्वे समागता विस्मयमापन्नाः। लक्ष्मणः तं, यस्य हस्तौ अश्वेषु व्यस्तौ, तीक्ष्णैः बाणैः विव्याध। तदा स पुनः धनुषि व्यस्तः सन् अश्वेषु बाणान् सन्ददौ। सौमित्रिः शीघ्रगामी च कौशलवान् च, युद्धे तं निर्भयम् अन्तरालेषु विचरन्तं बाणवर्षेण तुदति स्म। रावणस्य पुत्रः युद्धे सारथिं हतं दृष्ट्वा, युद्धोत्साहं त्यक्त्वा विषण्णः अभवत्। तस्य राक्षसस्य विषण्णवदनं दृष्ट्वा वानरयूथपतयः अत्यन्तं हृष्टाः लक्ष्मणं पूजितवन्तः। ततः प्रमाथी, रभसः, शरभः, गन्धमादनः — चत्वारः वानरयूथपतयः — असह्यत्वात् शीघ्रं अग्रे धावन्तः। ते वानराः महाबलिनः भीष्मवीर्यवन्तः शीघ्रं अग्र्याश्वेषु उत्पत्य, चत्वारः अश्वान् पतितवन्तः। पर्वतसमानाः वानराः अश्वेषु स्थिताः सन्तः, अश्वानां मुखेभ्यः रक्तं स्फुटं प्रवाहितम्। ते अश्वाः ताडिताः भग्नाः च, प्राणान् त्यक्त्वा भूमौ पतिताः। अश्वान् हत्वा महाचरित्रं रथमपि विदार्य, वानराः पुनः शीघ्रं लक्ष्मणस्य समीपं जग्मुः। रथात् अश्वेषु हतेषु सारथौ च विनष्टे, रावणस्य पुत्रः रथात् अवतर्य सौमित्रिं बाणवर्षेण अभ्यधावत्। ततः लक्ष्मणः, इन्द्रसमः, श्रेष्ठाश्वेषु हतेषु, तीक्ष्णैः बाणैः पादातिं युद्धे विदार्य विव्याध। एवं वाल्मीकिरामायणे युद्धकाण्डस्य एकोननवतितमः सर्गः समाप्तः। अथ वाल्मीकिरामायणे युद्धकाण्डे नवतितमः सर्गः आरभ्यते। अश्वेषु हतेषु भूमौ स्थितः महाबलश्च दीप्तिमान् रात्रिचरः इन्द्रजित् क्रोधेन स्फुरितः अभवत्। तौ द्वौ धनुर्धरौ, परस्परं हन्तुं संकल्प्य, बाणैः तीक्ष्णैः आक्रम्य, विजयं प्राप्तुं वनगजाविव समागच्छतुः। राक्षसवननिवासिनः परस्परं निगृह्य, युद्धे स्वं स्वामिनं न त्यक्त्वा पुनः पुनः अग्रे धावन्तः। तदा रावणपुत्रः सर्वान् राक्षसान् हर्षयन् हर्षपूर्णं वचनं उवाच — "सर्वा दिशः घनतमः तमसा आच्छादिताः; अत्र मित्रं वा शत्रुं वा न ज्ञायते, हे श्रेष्ठराक्षसाः। सर्वे धैर्येण युद्धं कुरुत, वानरान् मोहयितुं; अहं रथं आरोह्य युद्धे आगमिष्यामि। एवं कार्यं कुरुत, यतो महानात्मानः वनवासिनः यदि अहं नगरं प्रविशेयम्, युद्धं न कुर्युः।" एवं उक्त्वा रावणपुत्रः वानरान् मोहयन्, शत्रुनाशनं रथं प्राप्तुं लङ्कानगरं प्रविष्टवान्। ततः सुवर्णेन भूषितं, शूलबाणसम्पन्नं, उत्तमाश्वयुक्तं दिव्यं रथं अलङ्कृत्य। तं रथं, अश्वमेधविद्या-निपुणेन सारथिना सञ्चालितं, रावणि, युद्धविजयी, महातेजाः आरुरोह। अग्रगण्यैः राक्षसयूथैः परिवृतः, मन्दोदरीपुत्रः, भाग्यप्रेरितः नगरात् निर्गतः। नगरं त्यक्त्वा, इन्द्रजित् परमतेजस्वी, शीघ्रगामिभिः अश्वैः लक्ष्मणं विभीषणं च उपगच्छत्। तदा रावणपुत्रं रथे स्थितं दृष्ट्वा सौमित्रिः, महावानराः, राक्षसः विभीषणः च, तस्य अद्भुतं शीघ्रगमनं दृष्ट्वा महाविस्मयं प्राप्नुवन्। रावणि, युद्धे क्रुद्धः, वानरसेनापतिनः आक्रम्य बाणवर्षेण शतानि सहस्राणि च तुदति स्म। महाक्रोधेन, परमकौशलं दर्शयन्, वानरान् बाणैः तुदति स्म; ते महाबलिनः तीक्ष्णबाणैः हताः सौमित्रिं शरणं जग्मुः, यथा प्राणी निर्माता। तदा युद्धक्रोधेन दीप्तः रघुवंशजः तस्य धनुः हस्तकौशलं दर्शयन् छित्त्वा विव्याध। स शीघ्रं अन्यं धनुः आदाय जघन्यं कृत्वा प्रत्यस्त्रं कृतवान्; लक्ष्मणः तं धनुः त्रिभिः बाणैः पुनः छित्त्वा विव्याध। सौमित्रिः रावणिं धनुषि छिन्ने पञ्च तीक्ष्णबाणैः नागविषसमानैः वक्षसि विव्याध। ते बाणाः महाधनुषः सन्दत्ताः तस्य शरीरं विदार्य, रक्तनागवद् भूमौ पतिताः। रावणपुत्रः कवचं भग्नं रक्तं मुखात् स्रवत्, अतिशक्तिमत् धनुः दृढतन्तुं गृहीत्वा सर्वेषां धनुषां श्रेष्ठं आदत्त। स लक्ष्मणं लक्ष्यीकृत्य परमकौशलं दर्शयन्, इन्द्रवर्षमिव बाणवर्षं सन्ददौ। लक्ष्मणः, अविचलितः महाबलः, इन्द्रजित्-विसृष्टं बाणवर्षं निवार्य स्थितः। तदा रघुनन्दनः, अविचलः दीप्तिमान्, रावणपुत्राय आत्मानं दर्शयन् अद्भुतं अभवत्। युद्धे परमक्रुद्धः लक्ष्मणः त्रीन् त्रीन् राक्षसान् शीघ्रं शस्त्रकौशलं दर्शयन् बाणवर्षेण तुदति स्म, राक्षसराजपुत्रं च बाणवर्षेण विव्याध। इन्द्रजित्, शक्तिशाली शत्रुहन्ता सौमित्रिणा गम्भीरव्रणितः, अनवरतं बाणवर्षं लक्ष्मणं प्रति सन्ददौ।