रावणस्य साहसी भ्राता, दिव्यधनुषा सुसज्जितः, युद्धदृश्यस्य द्रष्टुम् आकाङ्क्षया रणभूमौ अग्रे स्थितवान्। ततः स्थिरचित्तः स महाबलवान् राक्षसान् प्रति तीक्ष्णाग्राणि महावीर्ययुक्तानि शराणि सन्दधौ, स्वधनुषः प्रत्यञ्चम् आकृष्य क्षिप्रम् असृजत्। तस्य शराः मयूरपिच्छसदृशतीक्ष्णाग्राः, पर्वतान् इव वज्रैः विदारयन्तः, राक्षसान् सम्यक् पतन्तः पलाययामासुः। विभीषणस्य अनुचराः अपि शूलखड्गशक्त्यादिभिः आयुधैः युक्ताः, रणभूमौ राक्षसान्, ये राक्षसप्रवरा अभवन्, निपात्य महोत्साहं प्राप्नुवन्। तत्र राक्षसैः परिवृतः विभीषणः, सत्त्वयुक्तैः युवराजैः गजेन्द्रः इव, तेजसा बभासे। ततः राक्षसान्तकक्रीडायाम् रममाणान् वानरान् प्रोत्साहयन्, विभीषणः प्राज्ञः, राक्षसश्रेष्ठः, समये वचः उवाच— "एष एव राक्षसराजस्य शरणं शेषः; एष एव तस्य सेना-अवशिष्टः। किं विलम्बध्वं, हे वानरवराः? अस्य दुष्टस्य राक्षसस्य रणाङ्गणे निपातेन, रावणं विना अन्ये सर्वे तस्य सैन्ये नाशं यास्यन्ति। प्रहस्ता वीर्यशाली हतः, बलवान् निकुम्भः च; कुम्भकर्णः, कुम्भः, धूम्राक्षः च निशाचरः अपि। जम्बुमाली, महामाली, वज्रसदृशवेगः; सुप्तघ्नः, यज्ञकोपः, वज्रदंष्ट्रः राक्षसः अपि। संह्रादी, विकटः, अरिघ्नः, तपनः, मन्दः; प्रघासः, प्रघासः, प्रजङ्घः, जङ्घः च। अग्निकेतुः दुष्प्रसह्यः, रश्मिकेतुः बलसम्पन्नः; विद्युज्जिह्वः, द्विजिह्वः, सूर्यशत्रुः राक्षसः। अकम्पनः, सुपार्श्वः, चक्रमाली राक्षसः; कम्पनः, देवान्तकनरान्तकौ च वीर्यवन्तौ। एवं बहून् महाबलान् राक्षसश्रेष्ठान् निहत्य, भुजबलात् सागरं करचरणचिह्नवत् लंघयध्वम्। एष एव भो वानराः, विजयाय शेषः; सर्वे राक्षसाः स्वबलगर्विताः समागत्य निपातिताः। मम भ्रातुः पुत्रस्य वधः मम न्याय्यं न; तथापि रामस्य कृते दयां परित्यज्य, भ्रातुः पुत्रं हन्यां चेत्। तं हन्तुम् इच्छन् अश्रुभिः लोचनं निवार्यते; लक्ष्मणः तु महाबाहुः तम् निपातयिष्यति। वानराः, सम्यक् एकत्र हित्वा, तस्य समीपस्थान् अनुचरान् आक्रमध्वम्" इति विभीषणस्याज्ञया वानरसेना प्रेरिता। तेन प्रोत्साहिताः वानरवराः प्रमोदिताः, पुछैः स्पन्दयन्तः, पुनः पुनः सिंहनादं कृत्वा, मेघानां मयूरदर्शनसमये शब्दानिव नादयामासुः। तत्र जाम्बवानपि स्वबलैः परिवृतः, पाषाणनखदंष्ट्रैः राक्षसान् प्राहरत्। बलिनः ते राक्षसाः भीतिं परित्यज्य, जाम्बवतं भल्लैः शस्त्रैः परितः पर्यवेष्टयन्। तीक्ष्णैः शरैः, परशुभिः, शूलैः, आयसदण्डैश्च, युद्धे जाम्बवतं प्राहरन्, स च राक्षससेनां विनाशयन् स्थितः। वानरराक्षसानां मध्ये घोरः संग्रामः समजायत, स देवासुरयुद्धवत् घोरनिस्वनः। हनुमानपि क्रुद्धः पर्वतान्निश्शालवृक्षं उन्मूल्य, स्वपीठात् लक्ष्मणं स्थापयित्वा, राक्षसान् सहस्रशः निपातयामास। महाबलवान् हनुमान्, भ्रातुः पुत्रेन्द्रजितं प्रति भीषणयुद्धं चकार। लक्ष्मणोऽपि शत्रुसूदनः पुनः अग्रे प्रस्थितः; तदा तौ वीरौ, लक्ष्मणः राक्षसश्च, समरे सम्यक् युद्धं चक्रतुः। तौ परस्परं शरवृष्टिभिः अभिवर्षन्तौ, पुनः पुनः अन्योन्यं ताडयन्तौ, घनशरवृष्ट्या आवृतौ, दृष्टिगोचरौ न जातौ। सायं मेघैः चन्द्रार्कौ यथा छाद्येते, तथैव न तयोः धनुषः आकर्षणम्, न चापग्रहणम्, न निष्क्रमणम् अपि दृश्यते। शरविसर्जनं, आकर्षणं, गृहीत्वा पुनः सज्जीकरणम्, लक्ष्ये अवधानं च न दृश्यते। तत्र तयोः युद्धे हस्तवेगेन शरवृष्ट्या च सर्वतः सर्वं अप्रत्यक्षं जातम्। यदा तौ आकाशे युद्धं चक्रतुः, तदा तयोः स्वरूपं न दृश्यते; लक्ष्मणः रावणिं प्राप, रावणिश्च लक्ष्मणम्। तयोः समरस्य घोरः संकरः अभवत्; तीक्ष्णशरैः शीघ्रं विसृष्टैः, कोलाहलः अतिविवृद्धः। आकाशः उभयोः शरशतैः अविच्छिन्नतमसा आवृतः इव बभौ। सर्वे दिशः प्राचीदिग्बन्धुश्च शरैः पूरिताः, सर्वं तमसा आच्छादितम्, महाभयम् उत्पन्नम्। सहस्रांशुः अस्तमितः, तमसा व्याप्य, रक्तनदीश्च सहस्रशः प्रवहन्त्यः, तत्र प्रवृत्ताः। भीमाः पिशाचाः भीषणस्वरेण ननादुः; तस्मिन्काले न वायुः ववौ, न अग्निः ददाह। महर्षयः "शिवमस्तु लोकानाम्" इति जज्ञपुः, दुःखिता गन्धर्वचारणाश्च तत्र समागमन्। ततः सौमित्रिः चतुर्भिः शरैः सिंहसदृशस्य राक्षसस्य कृष्णान् सुवर्णभूषितान् चत्वारः अश्वान् प्राहरत्। ततः अन्येन पिङ्गलवर्णेन तीक्ष्णेन शरेण, सम्यग् आकृष्य विमुक्तेन, उत्तमपक्षयुक्तेन, दीप्तिमन्तम्, इन्द्रवज्रसदृशम्, सारथौ सञ्चरति, तं शरं वज्रवत् सघोषम् अभ्यहनत्।