ततः क्रोधद्विगुणितेन महाबलेन इन्द्रजिता शतशः सुप्रणिहितैः शरैः विभीषणं विव्याध। तं कर्म दृष्ट्वा राघवस्य अनुजः लक्ष्मणः तद्विगर्ह्य हसित्वा वाक्यम् उवाच। नरश्रेष्ठः स लक्ष्मणः तीक्ष्णान् शरान् संनिहत्य रणभूमौ रावणात्मजं विव्याध, तस्य मुखं निर्भयम् आसीत्, क्रोधेन च समाक्रान्तम्। स रजनीचर, यथा त्वया युद्धे प्रहारः कृतः, तथा न वीराः युध्यन्ते; तव शराः लघवः दुर्बलाश्च, मम सुलभाः। न च वीराः युद्धे यथा त्वं युध्यसे तथा युध्यन्ति; इत्येवमुक्त्वा स धनुष्मान् लक्ष्मणः शरवर्षं तस्योपरि ववर्ष। तेन शरवर्षेण सुवर्णकवचं महत् तस्य भग्नं, यद्रथतले निपतितं व्योम्नः ताराजालमिव। कवचं विसृज्य, शराभिहतो वीरः इन्द्रजित् समरे अरोचत प्रातःकाले सविता इव। ततः क्रुद्धः रावणात्मजः लक्ष्मणं सहस्रशः शरैः विव्याध, यस्य पराक्रमः भयङ्करः। लक्ष्मणस्य दिव्यं महत् कवचं भग्नं, तयोः परस्परं प्रहरतोः शत्रुनिग्रहे स्थितयोः। उभौ तदा गाढं श्वसन्तौ, शरीरयोः सर्वत्र शरभिन्नौ, रुधिराक्तौ, महत्या प्रहरन्तौ समरे। चिरकालं तौ पराक्रमवन्तौ युद्धकुशलौ, एकमेकं तीक्ष्णैः शरैः जेष्यन्तौ, समरे प्रहारयन्तौ। शरप्रवृत्तिभिः आच्छन्नौ, कवचचिह्नचामरौ छिन्नौ, उष्णरुधिरं निर्गच्छन्तौ, प्रपातयन्तौ इव द्वौ प्रस्रवणौ। तौ घोरं शब्दं कुर्वन्तौ, शरवर्षैः मेघगर्जितं समुत्पादयन्तौ, नभसि इव द्वौ घनौ वर्षन्तौ। चिरकालं तयोः युद्धं प्रवृत्तम्, न च कश्चन निवर्तितः, न च श्रान्तिम् अनुभूतः। उभौ अस्त्रेषु प्रवीणौ, पुनः पुनः विविधरूपैः शरैः आकाशे विचित्रमस्त्रप्रदर्शनं चक्रतुः। नरराक्षसयोः उभयोः, दोषरहितयोः, लाघवयुक्तयोः, घोरं शब्दं प्रहरतः, कौशलसमाप्तौ अद्भुतं विक्रान्तं च युद्धं प्रवृत्तम्। तयोः पृथक् पृथक् ताडनपाणिशब्दः उत्पन्नः, यः भीमगर्जनवत् कम्पनं जनयामास। तयोः युद्धमत्तयोः शब्दः मेघगर्जनमिव व्याहरताम् आकाशे दीप्तिम् अदात्। उभौ महाबलः, कीर्तिमन्तौ, विजयलाभे स्थिरचित्तौ, सुवर्णपट्टशराभिहतौ, रुधिरं स्रवतौ। सुवर्णपक्षशराः तयोः शरीरयोः पतिताः, रक्तेन सिक्ताः, भूमौ पतन्तः प्रविशन्ति स्म। अन्ये तीक्ष्णास्त्राणि आकाशे परस्परं घट्टमानानि, सहस्रशः शराः भग्नाः, छिन्नाः, विनष्टाः च। तद् युद्धं भीषणं जातम्, तयोः मध्ये शरसमूहो यथा होमकुण्डयोः मध्ये कुशपुञ्जः। तयोः महात्मनोः शरीराणि शराभिहतानि, रक्तेन सिक्तानि, किम्शुकशाल्मलिवृक्षयोः पर्णविहीनयोः वनस्थयोः इव विराजमानानि। इन्द्रजित्-लक्ष्मणौ, पराजयमिच्छन्तौ, पुनः पुनः भीषणं घोरं च युद्धं समारभेताम्। लक्ष्मणः रावणिं समरे विव्याध, रावणिश्च लक्ष्मणं; परस्परं तौ प्रहरतः, न च कश्चन श्रान्तः। महाबलिनौ तौ, शरवर्षेण विदारिताङ्गौ, लतान्वितशैलसमौ विराजेताम्। सर्वाङ्गानि रक्तेन सिक्तानि, शरैः आवृतानि, ज्वलदग्निवत् दीप्तानि। चिरकालं तयोः युद्धं प्रवृत्तम्, न च कश्चन निवर्तितः, न च श्रान्तिम् अनुभूतः। तदा युद्धमध्यगतस्य अक्षतविक्रमस्य लक्ष्मणस्य श्रमपरिहाराय, महात्मा विभीषणः स्वजनहिते स्थितः समरे प्रविष्टः। अथ शृणु वाल्मीकि रामायणे युद्धकाण्डे एकोननवतितमः सर्गः। नरराक्षसयोः तयोः युद्धे प्रवृत्तयोः, इव द्वयोः मदोत्कटयोः गजराजयोः, विजयार्थिनोः, तयोः युद्धदर्शनकामः रावणभ्राता, दिव्यधनुर्धरः, युद्धभूमौ अग्रे स्थितः। ततः स्थिरः स विभीषणः तीक्ष्णाग्रान् महाबलान् शरान् राक्षसेषु प्रासृजत्। ते शराः मयूरपिच्छसमा तीक्ष्णाः, राक्षसान् व्यथयन्तः, वज्रनिपातवद् महाशैलान् विदारयन्तः, पतिताः। विभीषणस्य अनुचराः, शूलखड्गशक्तिधराः, युद्धे राक्षसान् प्रतिहत्य, राक्षसश्रेष्ठाः, तत्र बभूवुः। राक्षसैः परिवृतः विभीषणः तेषां मध्ये महागजः युवराजैः परिवृत इव विराजमानः। तदा कपीन् राक्षसवधकुशलान् प्रेरयन्, बुद्धिमान् विभीषणः, राक्षसश्रेष्ठः, समये वाक्यम् उवाच— "एष एव राक्षसराजस्य शरणं शेषम् अस्ति; एष तस्य सैन्यस्यावशिष्टः। किं विलम्बध्वं, कपिश्रेष्ठाः? अस्य दुष्टस्य राक्षसस्य युद्धे वधेन, रावणं विना अन्यः सैन्यभागः नश्यति। वीरः प्रहस्तः हतः, महाबलः निकुम्भः च; कुम्भकर्णः, कुम्भः, धूम्राक्षः च रजनीचरः अपि हताः।" इति स विभीषणः युद्धभूमौ स्थित्वा, लक्ष्मणस्य साहाय्यं कृत्वा, कपीन् प्रेरयन्, राक्षसशेषस्य विनाशाय प्रवृत्तः।