राक्षसेन्द्रपुत्रः युद्धे वेगेन हस्ताभ्यां शरवर्षं स्रवयन् गर्जन्तं मेघमिव वज्रनिपातं कः प्रतीयात्? पूर्वरात्रौ तु तदीयं युद्धं, यत्र वज्राशनिसदृशैः शरैः तौ प्रमुखौ स्वबलैः सह मम पातितौ, मूर्च्छितौ कृतौ च। नूनमेतद् विस्मृत्य त्वमद्य मम समक्षं युद्धाय प्राप्तः, यः कोपविषधरः इव स्थितोऽस्मि; नूनं यमलोकं गतः असि। एवं राक्षसाधिपतेः गर्जनं श्रुत्वा, राघवः क्रोधविषण्णमुखः निर्भयः च, रावणात्मजं प्रति वाक्यमुवाच— "राक्षस, कर्मणां पारं दुरापं इति यदुक्तं त्वया, तत्र यः कृत्यं सम्पादयति स एव पण्डितः। त्वं तु वित्तहीनः, दुरलभं न प्राप्नुहि, केवलं वाक्यैः आत्मानं सिद्धं मन्यसे, मोहितात्मनः। युद्धभूमौ दृश्यातीतगमनं तव आचारः चौराणाम् एव, न वीराणाम्। अद्य मम शरपथस्थे स्थिते त्वयि, राक्षस, स्वबलं दर्शय, किमर्थं वाचालः असि?" एवं लक्ष्मणेनोक्ते, महाबलवान् इन्द्रजित् घोरं धनुः संधाय, तीक्ष्णान् शरान् मुमोच विजयी। तस्य वेगेन मुक्ताः विषसर्पसदृशाः शराः लक्ष्मणं प्रति सर्पन्तः, तं नागमुखाः इव पतिताः। तैः अतीव वेगेन शरैः रावणात्मजः शुभलक्ष्मणं समरे विव्याध। तस्य शरीरं शरैः विद्धं रक्तेन सिक्तं च, स लक्ष्मणः धूमरहितज्वलन इव शोभमानः बभौ। इन्द्रजित् स्वकृत्यं निरीक्ष्य समीपं गतः, महान् निनादं कृत्वा उवाच— "सौमित्रे, मम धनुष्कोटिनिर्गताः पक्षिणः तीक्ष्णधाराः शराः तव प्राणान् हरिष्यन्ति; एते प्राणान्तकाराः। अद्य त्वां मया हतं श्वपचयूथानि, ग्रध्रपक्षिसंघाश्च, पतिष्यन्ति। अद्य रामः तव भ्रातरं ममहस्तहतं, रणभूमिषु पतितं, कुलपांसनं, कदापि अयोग्यं दृष्ट्वा दुःखितो भविष्यति। सौमित्रे, त्वां कवचं पतितं, धनुः भूमौ निक्षिप्य, शिरश्छिन्नं च अद्य हनिष्यामि।" एवमुक्ते क्रोधात् कटुवाक्यं ब्रुवाणे रावणात्मजे, लक्ष्मणः अर्थगर्भितया वाचा प्रत्युवाच— "दुष्टात्मन्, वाक्यावलम्बनं त्यज, राक्षस, क्रूरकर्मन्; किमर्थं वदसि? उत्तमेन कर्मणा तदस्तु। किमर्थं वाचालः असि? तद्वीर्यं कुरु येन वाक्यं तव विश्वसनीयम्। नाहं शब्देन दुःखं दत्तवान्, नापि तव निन्दां कृतवान्, न च स्वयमात्मनं स्तौमि; त्वां वधिष्यामि, पश्य नरमांसभोजिन्।" एवं उक्त्वा लक्ष्मणः वेगेन पञ्च नाराचान् धनुष्कोट्याः सम्यक् संधाय, राक्षसं वक्षसि विव्याध। तस्य शराः पक्षिणः शीघ्रगामिनः, निरृतिसुतवक्षसि सूर्यरश्मीनिव प्रभाम् अददुः, भास्वराः सर्पवत्। तैः शरैः आहतः रावणात्मजः क्रुद्धः प्रत्यग्रे त्रिभिः सुतीक्ष्णैः शरैः लक्ष्मणं विव्याध। ततः सिंहसदृशस्य नरस्य च राक्षसस्य च मध्ये भीमः समरः उत्पन्नः, विजयाय परस्परं युध्यतोः। उभौ वीरौ बलेन समन्वितौ, पराक्रमे च पारगौ, दुष्प्राप्यौ, तेजसा च तुल्यौ। तौ द्वौ वीरौ नभसि ग्रहाविव, इन्द्रवृत्रयोरिव युद्धे दुष्प्रत्याशी, समरे समरे युयुधाते। तौ महात्मानौ सिंहसमानौ, बहुशरवृष्टिं स्रवयन्तौ, स्थितौ, नरराक्षसेषु श्रेष्ठौ, परस्परं प्रमुदितौ युद्धं चक्रतुः। ततः दशरथसुतः रिपुघ्नः, कोपसंरक्तः, धनुषि शरान् संधाय, राक्षसेन्द्रं प्रति सर्पवत् शरान् मुमोच। तस्य धनुषः घोषं श्रुत्वा, राक्षसाधिपः मुखे शुक्लतां प्राप्तः, लक्ष्मणं निरीक्ष्य स्थितवान्। राक्षसं रावणसुतं शुक्लमुखं दृष्ट्वा, विभीषणः युद्धरतं सौमित्रिं प्राह— "अस्मिन्रावणसुतो मम लक्ष्म्युपलक्ष्यते; शीघ्रं कुरु, महाबाहो, स हतः न संशयः।" ततः सौमित्रिः, सर्पविषसदृशान् शरान् संधाय, तान् तस्मिन् मुमोच। तैः लक्ष्मणस्य शरैः, इन्द्रवज्रसंस्पर्शैः, स क्षणं मोहं गतः, सर्वेन्द्रियैः विक्षिप्तः। क्षणात् चेतनां प्राप्य, इन्द्रियैः संयतः, दशरथात्मजं रणभूमौ स्थितं दृष्ट्वा, कोपसंरक्तलोचनः सौमित्रिं प्रति अभ्यधावत्। समीपं गत्वा पुनः कठोरं वचनमुवाच— "किं न स्मरसि तद् युद्धे मम वीर्यं, यदा त्वं भ्राता च बध्वा भूमौ पतितौ?" "तत्र युद्धे प्रथमं, त्वं च भ्राता च, स्वबलैः सह, वज्राशनिसदृशैः शरैः भूमौ पतितौ, मूर्च्छितौ कृतौ।" "नूनं त्वं विस्मृतिं गतः, अथवा यमलोकं गन्तुमिच्छसि, यतो मां रुषयितुम् इच्छसि। यदि तत्र युद्धे मम वीर्यं न दृष्टं, अद्य तव दर्शयामि; स्थिरः भव।" एवं उक्त्वा, स लक्ष्मणं सप्तभिः शरैः, हनूमन्तं च दशभिः उत्तमैः तीक्ष्णधारैः विव्याध।