तदा, पुरुषव्याघ्र, त्वयि शोकवशे स्थिते सर्वं तेजः क्षीयते इति दृष्ट्वा, त्वं एषः अनृतशोकं परित्यज। शान्तचित्तः भूत्वा, आत्मन्युत्कृष्टः, अत्र स्थीयताम्; लक्ष्मणं सेनानायकैः सह प्रेषयामः। अयं पुरुषशार्दूलः तीक्ष्णैः शरैः रावणात्मजं निहनिष्यति; ततः कृतकर्मा सः मरणाय पात्रः भविष्यति। एते तीक्ष्णाः शराः सुतीक्ष्णपर्वणः, वेगवन्तः, विहङ्गमृदवः, तस्य रुधिरं पिबिष्यन्ति। अतः महाबाहो, शुभलक्षणं लक्ष्मणं निशाचरवधाय यथा इन्द्रः वज्रं समादधे तथा उपदिश; शत्रुनाशे कालविलम्बः नास्ति, अद्यैव त्वं तदर्थं समर्थः असि। वज्रं विमुञ्च शत्रुनाशाय, यथा महेन्द्रः सुरारिं जघान। यदा तस्य यज्ञः समाप्तः भवति, तदा सः राक्षसश्रेष्ठः देवदानवैरपि युद्धे अदृश्यः भवति; तस्य कर्मसमाप्तेः पश्चात् योऽपि तेन युद्धं करोति, सः देवैरपि सन्देहं गच्छेत्। एवं समाप्ते चतुश्शीतितमे च पञ्चाशीतितमे सर्गे श्रोतव्यमस्ति। एवं तस्य वचः श्रुत्वा, दुःखार्तः राघवः तेन राक्षसेन उक्तं स्पष्टं न अवबुध्यत। ततः धैर्यं समालभ्य, रिपुजनपतिकर्ता रामः कपिमध्ये स्थितं विभीषणं संबोधितवान् – “राक्षसेश्वर, यत् त्वया उक्तम्, विभीषण, तद् पुनः श्रोतुमिच्छामि; यत् मन्यसे, तद् वद।” राघवस्य वाक्यं श्रुत्वा, सः वाक्यकुशलः विभीषणः पुनः एवमुवाच – “यथा त्वया आज्ञापितम्, महाबाहो, तथैव सेनायाः विन्यस्तिः कृताऽभवत्, वीर, तव वचः श्रुत्वा साक्षात्। सर्वाः सेनाः सर्वतः विन्यस्ताः, सेनापतयः च विभागेषु नियोजिताः। किन्तु, महाबाहो, अन्यदपि वक्तुम् इच्छामि; शृणु – यथा त्वं दुःखेन पीड्यसे, तथा अस्माकं च हृदयानि क्लिश्यन्ति। राजन्, शोकं च व्यर्थविषादं च त्यज; एषः चिन्ताविषयः शत्रोः हर्षवृद्धये एव। प्रयत्नः क्रियेत, वीर, धैर्यं च आलम्ब्यताम्; यदि सीता त्वया पुनः प्राप्यते, निशाचराश्च निहन्यन्ते। रघुनन्दन, वक्ष्यामि; मम हितवचः शृणु – सौमित्रिः महासेनया समर्थितः गच्छतु। सः निकुम्भिलां गत्वा रावणात्मानं युद्धे बाणैः, विषसर्पसमानैः, हन्यादिति। सः महाधनुर्धरः, संग्रामविजयी, रावणात्मानं बाणैः हन्तुम् अर्हति; तस्य वीरस्य तपसा च स्वयम्भूवरप्रसादेन ब्रह्मशिरस्त्रं च, इच्छाश्वांश्च, प्राप्ताः। सः इति श्रूयते, सेनया सह निकुम्भिलां प्राप्तवान्; यदि सः कर्म समापयति, तर्हि वयं सर्वे हताः इति विद्धि। यदि रिपुः, निकुम्भिलां न प्राप्तः, अग्निहोत्रं च न कृतवान्, तदा त्वया, शक्रारात, हन्यते, सः तस्य मृत्युः। एवं, महाबाहो, सर्वलोकनाथेन वरः दत्तः; अतः राजन्, एवं तस्य प्राज्ञस्य निधनविधिः। त्वं बलं आज्ञापय महाबलिनं इन्द्रजिद्वधाय; सः हते रावणः सखिसमूहश्च नष्टाः इति विद्धि। विभीषणवाक्यं श्रुत्वा, रामः पुनरुवाच – “अहं तस्य मायां च सत्यवीर्यं च जानामि। सः ब्रह्मास्त्रकुशलः, बुद्धिमान्, महामायाबली च; युधि सः देवांश्च वरुणेन सह मोहितवान्। सः स्वयम् विमानमारुह्य व्योम्नि गच्छन्, वीर्यश्लाघ्य, तस्य गतिं न पश्यामि, यथा मेघेषु सूर्यः। एवं राघवः, तस्य दुष्टशत्रोः मायाबलं च वीर्यं च विज्ञाय, धर्मात्मानं लक्ष्मणं इदं वचनं अब्रवीत् – “लक्ष्मण, सर्वेण हरिवृन्देन परिवृतः, सेनापतिभिः हनूमता मुख्यैः सह, गच्छ। सेनया जाम्बवता ऋक्षराजेन सह, मायाबलसमन्वितं राक्षसपुत्रं हन्याः। अयं महात्मा निशाचरः, मायाविद्यायुक्तः, त्वां मन्त्रिभिः सह पृष्ठतः अनुसरिष्यति। राघवस्य वचनं श्रुत्वा, लक्ष्मणः विभीषणेन सह, महावीर्यः, अन्यत् उत्तमं धनुः आदत्त। संनद्धः, खड्गं पार्श्वे, तूणीरं पृष्ठे, धनुः वामहस्ते गृहीत्वा, सौमित्रिः प्रमुदितः रामपादौ स्पृष्ट्वा उवाच – “अद्य मम धनुष्कोटिनिर्गता बाणाः रावणात्मानं विदार्य लङ्कां हंसाः पद्मसरोवरमिव पतिष्यन्ति। अद्यैव, मम बाणाः महत् धनुष्कोटिनिर्गतानि, तं भीषणं शरीरं विदार्य विनाशयिष्यन्ति।” एवं उक्त्वा, दीप्ततेजाः लक्ष्मणः, रावणात्मजवधकाङ्क्षी, शीघ्रं अग्रतः भ्रातरं प्रस्थितवान्। गुरोः पादौ प्रणम्य, प्रदक्षिणं कृत्वा, निकुम्भिलां प्रति प्रस्थितः, या रावणात्मना रक्ष्यते। विभीषणेन सह, सः वीर्यवान् सौमित्रिः, भ्रातुः अनुमतिं लब्ध्वा शीघ्रं जगाम। सः हनूमता मुख्यैः सह सहस्रैः कपीनां परिवृतः, विभीषणेन च मन्त्रिभिः सह, लक्ष्मणः शीघ्रं प्रस्थितवान्। हरिसैन्येन महता परिवृतः, शीघ्रगामिभिः, मार्गे ऋक्षराजस्य बलं तत्र स्थितं अपश्यत्।