तदा तु महर्षिः पत्नी च तस्य तत्त्वमुक्त्वा, मध्यपुत्रः शुनःशेपः स्वयमेव तौ उभौ अभ्यभाषत, हे राम। स उवाच—“पिता ज्येष्ठं विक्रयितुं न इच्छति, माता कनिष्ठं न विक्रयेत; अहं तु मन्ये मध्यः विक्रयनीयः स्यात्, अतः मां गृहाण, राजन्।” तस्य वचने समाप्ते, महाबाहुः स राजा ब्राह्मणं प्रति उवाच—“अनेककोटिगणितं सुवर्णं, रत्नानां च राशयः, मणीनां च पर्वतानि दास्यामि।” तदा स राजा, हृष्टः, शुनःशेपं लक्षगवां विनिमये गृहित्वा, हे राघव, प्रस्थितवान्। स च राजर्षिः अम्बरीषः, महातेजाः महायशाः, शीघ्रं शुनःशेपं रथमारोप्य तत्क्षणमेव प्रययौ। एवं षष्टितमद्वितीयसर्गः श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे समाप्तः। शुनःशेपं गृहीत्वा, स राजा, नरश्रेष्ठः, पुष्करे मध्याह्ने विश्राम्यत्, हे राघवकुलनन्दन। तत्र विश्रान्तः स शुनःशेपः, ख्यातिमान् तेजस्वी, पुण्ये पुष्करे आगत्य, विश्वामित्रं दृष्टवान्। स तु तृषया क्लान्तः श्रमेण च विवर्णवदनः, मातुलं विश्वामित्रं तपस्विनं मुनिसङ्घैः सह ददर्श। स तस्य मुनेश्च अङ्के पतित्वा, इदं वचनमुवाच—“मम न माता न पिता, न कश्चित् बन्धुर्जनः। कृपणस्य मे, हे सौम्य, धर्मेण रक्षां कर्तुमर्हसि; त्वं हि सर्वस्य शरणं स्रष्टा च, पुरुषर्षभ।” “राज्ञः कार्यं सिध्यतु, मम च दीर्घायुः अनन्तश्च जीवितं स्यात्; तपःकृत्वा उत्तमं, दिवं प्राप्नुयाम्।” “रक्षस्व मां, अनाथं, हितचेतसा; पितेव पुत्रं, धर्मज्ञ, पातुमर्हसि मां पापात्।” तस्य वचनं श्रुत्वा, महातपाः विश्वामित्रः तं बहुधा सान्त्वयित्वा, ततः स्वपुत्रान् अभ्यभाषत— “यस्य हेतोः पितरः पुत्रान् इच्छन्ति, शुभं कामयन्तः, परत्रार्थं—स कालः सम्प्राप्तः। एष बालः मुनिपुत्रः मयि शरणं प्राप्तः; पुत्राः, प्रियं मम कुरुत, आत्मनः प्राणदानेन। यूयं सर्वे पुण्यकर्माणः धर्मनिष्ठाश्च, राज्ञः पशुर्भूत्वा वह्निं तर्पयत। शुनःशेपस्य रक्षिता भविष्यामि, यज्ञः निर्विघ्नः स्यात्, देवाः तृप्येयुः, मम वचनं च सिद्धं भविष्यति।” एवं मुनिवचनं श्रुत्वा, पुत्राः, मधुच्छन्दः आदयः, गर्वेण अश्रुपूर्णलोचनाः, हे नरश्रेष्ठ, प्रत्युवाचुः—“कथं स्वपुत्रान् त्यक्त्वा, अन्यस्य पुत्रं रक्षसि, भगवन्? एतदस्माभिः न उचितं दृश्यते, श्वमांसभक्षणमिव।” तेषां पुत्राणां वचनं श्रुत्वा, स मुनिश्रेष्ठः, क्रोधात् रुष्टलोचनः, वाक्यमुवाच—“अभयमेतदुक्तं, धर्मेणापि न अनुज्ञेयम्; मम वचनं तिरस्कृत्य, कठोरं रोमाञ्चकरं च। यूयं सर्वे वसिष्ठवंशवत् श्वमांसभक्षिणः जात्या भविष्यथ; सहस्रवर्षाणि भूमौ स्थित्वा।” एवं स मुनिश्रेष्ठः, पुत्रान् शप्त्वा, शोकसन्तप्तं शुनःशेपं सान्त्वयित्वा, तस्य रक्षां कल्याणं च कृत्वा, इदं वचनमुवाच—“संयम्य यज्ञसूत्रेण, रक्तमाल्याङ्गरागैः भूषितः, विष्णुपदं प्रति गच्छ, वाचः वह्निं प्रति ब्रूहि।” “च, हे बालमुनि, अम्बरीषस्य यज्ञे, एते द्वौ दिव्यौ ऋचौ गायस्व; ततः सिद्धिं प्राप्स्यसि।” शुनःशेपः, तौ ऋचौ सम्यक् गृहीत्वा, शीघ्रं तं राजसिंहं अम्बरीषं प्रति उवाच—“राजसिंह, महाबुद्धे, शीघ्रं गच्छाम; राजेन्द्र, व्रतमवसाने, यज्ञसिद्धिं घोषय।” तस्य मुनिपुत्रस्य वचनं श्रुत्वा, राजा, हर्षभरितः, शीघ्रं यज्ञवाटं जगाम, अक्लान्तः। ऋत्विजां अनुमतेन, राजा, पशुम् अभिमन्त्र्य, रक्तवस्त्रैः संयम्य, यूपे बबन्ध। तत्र बद्धः, मुनिपुत्रः, इन्द्रं च इन्द्रानुजं च उत्तमैः शब्दैः स्तुतवान्, यथाविधि। तदा, सहस्राक्षः इन्द्रः, गुह्यस्तोत्रेण तुष्टः, शुनःशेपाय दीर्घमायुः दत्तवान्। स च राजा, नरश्रेष्ठः, यज्ञं सम्पन्नं कृत्वा, बहुफलम् अवाप्तवान्, हे राम, सहस्राक्षस्य प्रसादात्। विश्वामित्रोऽपि, धर्मात्मा, महातपाः, पुष्करे शतवर्षाणि पुनरपि तपः अकरोत्, हे नरश्रेष्ठ। एवं त्रयःषष्टितमः सर्गः श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे समाप्तः। सहस्रवर्षे पूर्णे, सर्वे देवाः, महर्षिं तपस्विनं, स्नातं नियतव्रतम्, तपःफलदानेच्छया, उपगम्य। ब्रह्मा, महातेजाः, प्रीत्या वचनमुवाच—“त्वं मुनिः, भगवन्, स्वकृतैः पुण्यकर्मभिः।” इत्येवमुक्त्वा, देवराजः स्वर्गं पुनरगात्; विश्वामित्रः महातेजाः, पुनः महत्तपः समारभत। ततः चिरात्, मेनका, अप्सरसां श्रेष्ठा, पुष्करे स्नानं कर्तुं आरब्धवती, हे नरश्रेष्ठ। तत्र तां मेनकां, अप्रतिमसौन्दर्ययुक्तां, मेघमध्ये विद्युतमिव, कुशिकात्मजः महातेजाः दृष्टवान्।