अथ अम्बरीषः पुरुषसिंहः तं वचनं अब्रवीत्—“भगवतः भर्गवस्य वचनं श्रुतं मया, ज्येष्ठपुत्रः विक्रयः न कर्तव्यः।” ततः पुनः स राजा अम्बरीषं सम्बोधयन् अब्रवीत्—“मम कनिष्ठः शुनकः अपि मम प्रियः, अतः तं कनिष्ठपुत्रं न दास्यामि, राजन्।” सामान्यतः पितृणां ज्येष्ठः प्रियः भवति, मातृणां कनिष्ठः, अतः अहं कनिष्ठं रक्षिष्यामि इति उक्त्वा, ऋषिः तस्य भार्या च तं वचनं अवदताम्। ततः शुनःशेपः, मध्यपुत्रः, स्वयम् तयोः उभयोः समीपं गत्वा अब्रवीत्—“पिता ज्येष्ठं न विक्रयति, माता कनिष्ठं न विक्रयति; अहं मन्ये मध्यः विक्रयः कर्तुं शक्यः, राजन्, अतः मां गृह्णीयात्।” तस्य वचनानन्तरं, वीर्यवान् राजा ब्राह्मणं प्रति उवाच—“कोटिभिः सुवर्णैः, रत्नसमूहैः च, एष शुनःशेपः शतसहस्रं गवां समर्प्य गृह्यते।” राजा हृष्टः शुनःशेपं गृहित्वा, रघुनन्दन, तं विनिमयेन गृह्य, ततः प्रस्थितवान्। अम्बरीषः, तेजस्वी राजर्षिः, शीघ्रं शुनःशेपं रथे आरोप्य त्वरया प्रस्थितवान्। सर्गः द्विषष्टितमः समाप्तः। ततः अयम् अम्बरीषः, शुनःशेपं गृह्य, पुष्करे मध्याह्ने विश्राम्यति स्म। विश्रान्तः शुनःशेपः, प्रसिद्धः, पुष्करतीर्थे आगत्य, विश्वामित्रं ददर्श। क्लान्तः, तृषार्तः, शुनःशेपः, शोकविह्वलमुखः, तपस्यन् ऋषिं सह मुनिभिः अपश्यत्। स तस्य अंकं पतित्वा उवाच—“मम माता नास्ति, पिता नास्ति, बान्धवः नास्ति।” “सौम्य, ऋषिसत्तम, धर्मेण मां रक्षितुम् अर्हसि; त्वं सर्वस्य शरणं, सर्वस्य कर्ता। राजा स्वकार्यं साधयतु, अहं दीर्घायुः भवामि। तपसा स्वर्गलोकं प्राप्नुयाम्। त्वं मे रक्षकः भव, अनाथस्य, स्नेहपूर्णहृदयः। पितेव पुत्रं, धर्मज्ञ, पापात् मां उद्धर्तुम् अर्हसि।” विश्वामित्रः महातपस्वी तस्य वचनं श्रुत्वा, तं विविधैः प्रकारैः सान्त्वयन्, ततः स्वपुत्रान् उवाच—“पितरः पुत्रान् उत्तमं कार्यं कामयन्ति, परलोकस्य हिताय; तस्य समयः आगतः। अयं शुनःशेपः मम शरणं प्रार्थयति। पुत्राः, प्रियं कार्यं कृत्वा, आत्मानं दत्त्वा तस्य कार्यं साधयन्तु।” “युवं सर्वे धर्मनिष्ठाः, पुण्यकर्मणः, यज्ञे राज्ञः पशुभूतः भूत्वा अग्निं तुष्ट्वा तस्य कार्यं साधयन्तु। शुनःशेपः रक्षितः भविष्यति, यज्ञः निर्विघ्नः, देवाः तुष्टाः, मम वचनं पूर्णं भविष्यति।” ऋषेः वचनं श्रुत्वा, तस्य पुत्राः, मधुच्छन्दः आदयः, गर्वयुक्ताः, अश्रुपूर्णनेत्राः, प्रत्युवाचुः—“स्वपुत्रान् त्यक्त्वा, परपुत्रं रक्षसि, इति अस्माभिः अनुचितं दृश्यते, श्वशुनमांसस्य भोजनं इव।” तत् पुत्राणां वचनं श्रुत्वा, ऋषिसत्तमः, क्रोधेन रक्तलोचनः, उवाच—“निर्भयम् उक्तं, धर्मेनापि निन्दितं; मम वचनं उपेक्ष्य, कठोरं, रोमाञ्चजनकं। वसिष्ठवंशवत्, सर्वे श्वशुनमांसं जन्मतः खादिष्यथ; सहस्रवर्षं पृथिव्यां स्थास्यथ।” ततः महर्षिः, पुत्रेषु शापं दत्त्वा, शुनःशेपं सान्त्वयन्, तस्य रक्षणं, कल्याणं च सुनिश्चित्य, उवाच—“यज्ञे रज्जुभिः बद्धः, रक्तमाल्यैः अलङ्कृतः, रक्तगन्धैः च, विष्णुप्रतिष्ठां समीपं गत्वा, वाचः अग्निं प्रार्थय।” “यज्ञे अम्बरीषस्य, द्वे दिव्ये सूक्ते गाय, ततः सिद्धिं प्राप्स्यसि।” शुनःशेपः तौ सूक्ते आदाय, शीघ्रं राजसिंहं अम्बरीषं उवाच—“राजसिंह, बुद्धिमान्, शीघ्रं गच्छाम, राजन्, व्रतम् समाप्तं कुरु, यज्ञसमाप्तिं घोषय।” ऋषिपुत्रस्य वचनं श्रुत्वा, राजा हृष्टः, शीघ्रं यज्ञवाटं गतः, श्रान्तः न। ऋत्विक्कैः अनुमत्य, राजा पशुं चिन्हित्वा, रक्तवस्त्रैः बद्धः, यूपे बद्धवान्। तत्र बद्धः शुनःशेपः, इन्द्रं च, तस्य अनुजं च, उत्तमैः वाक्यैः स्तुतवान्। इन्द्रः, सहस्राक्षः, गोप्यया स्तुत्या तुष्टः, शुनःशेपाय दीर्घायुः दत्तवान्। राजा, पुरुषश्रेष्ठः, यज्ञं पूर्णं कृत्वा, सहस्राक्षस्य प्रसादेन, फलसमृद्धिं प्राप्तवान्। विश्वामित्रः अपि, धर्मात्मा, महातपस्वी, पुष्करे शतवर्षं पुनः तपः कृतवान्। सर्गः त्रिषष्टितमः आरभ्यते। सहस्रवर्षे पूर्णे, सर्वे देवाः, तपोनिष्ठं ऋषिं स्नानान्ते समीपं गत्वा, तपःफलप्रदानाय, ब्रह्मा तेजस्वी, स्नेहपूर्णं वचनं अब्रवीत्—“त्वं ऋषिः, पुण्यकर्मणा, धन्यः असि।