राजर्षेः अम्बरीषस्य याच्ञया, ऋचीकस्य पत्नी, तेषां महात्मनां जननी, सूनोः विक्रयणं श्रुत्वा, तं प्रति प्राह—"न कदापि ज्येष्ठं पुत्रं विक्रयेयं, पुरुषर्षभ।" सा चाम्बरीषं प्रति वाक्यमिदं बभाषे—"भगवतः भार्गवस्य वचनं श्रुत्वा, ज्येष्ठः पुत्रो न विक्रयणीय इति निश्चितम्।" ततः पुनः सा माता स्नेहात्—"मम कनिष्ठः शुनकः अपि प्रियः, तस्मान्न ते कनिष्ठं दास्यामि, नृपश्रेष्ठ," इत्युक्तवती। "सामान्यतः पितॄणां ज्येष्ठः प्रियः, मातॄणां तु कनिष्ठः, अतः कनिष्ठं रक्षिष्यामि," इति सा पुनरुवाच। ऋषिः स भार्गवः तस्य पत्नी च एवं वदन्तौ स्थितौ। तदा मध्यस्थः शुनःशेपः स्वयमेव तान् उवाच—"पिता ज्येष्ठं न विक्रयेति ब्रूते, माता कनिष्ठं न विक्रयेति; अतः मध्ये स्थितः अहमेव विक्रयणीयः स्याम्, राजन्, तस्मात् माम् गृहाण।" तदनन्तरं बलवान् स राजा अम्बरीषः, तस्य वचने समाप्ते, ब्राह्मणं प्रति वचनम्—"कोटिभिः सुवर्णानां, रत्नमणिसंचयैः सह," इत्युक्त्वा, हृष्टः स राजा शुनःशेपं लक्षगवां मूल्येन स्वीकृत्य, रघुनन्दन, प्रस्थितवान्। स राजर्षिः अम्बरीषः, महातेजाः महायशाः, शीघ्रं शुनःशेपं रथारूढं कृत्वा त्वरया प्रस्थानं चकार। एवं एकषष्टितमे सर्गे समाप्ते, द्वितीयषष्टितमं सर्गं शृणु। शुनःशेपं गृहीत्वा, स राजा, नरश्रेष्ठः, मध्याह्ने पुष्करे विश्राम्यति स्म, रघुनन्दन। तत्र विश्राममुपगते तस्मिन्, शुनःशेपः, ख्यातयशाः, पुण्यात्मा, पुण्ये पुष्करे आगत्य, विश्वामित्रं ददर्श। स तृषार्तः क्लान्तः शोकविह्वलमुखः, मातुलं विश्वामित्रं तपस्विनं मुनिसंयुक्तं दृष्ट्वा, तस्याङ्के पतित्वा वाक्यमिदं वदति—"न मे माता, न पिता, न बन्धवो न च स्नेह्यः।" "कृपणस्य मे धर्मेण रक्षणं कर्तव्यम्, भगवन्। त्वं हि सर्वस्य शरणं, सृष्टा चापि, पुरुषोत्तम।" "राज्ञः कार्यं सम्पद्यतां, मम च दीर्घमायुः स्यात्, परमं तपः कृत्वा स्वर्गलोकमवाप्नुयाम्।" "अनाथस्य मे, हितेच्छया, पित्रा पुत्रस्येव, पापात् त्रातुम् अर्हसि, धर्मज्ञ।" एवं तस्य वचनं श्रुत्वा, महातपाः विश्वामित्रः, तं विविधैः समाश्वास्य, पुत्रान् इदम् उवाच— "यस्य हेतोः पितरः पुत्रान् इच्छन्ति, शुभकाम्यया, परलोकहिताय—स समयः प्राप्तः।" "अयं ब्राह्मणपुत्रः शरणमुपागतः; पुत्राः, प्रियं कुरुत, आत्मनः प्राणान् दत्त्वा।" "यूयमपि धर्मनिष्ठाः, पुण्यकर्मिणः, राज्ञः पशुर्भूत्वा वह्निम् तर्पयत।" "शुनःशेपस्य रक्षणं भविष्यति, यज्ञोऽपि निर्विघ्नः, देवाः तृप्ताः, मम वचनं च सिध्येत।" एवं मुनिवचनं श्रुत्वा, तस्य पुत्राः मधुच्छन्दसादयः, गर्वदुःखपरिप्लुताः अश्रुपूर्णलोचनाः, इदम् ऊचुः— "कथं स्वपुत्रान् परित्यज्य, परस्य पुत्रं रक्षसि, भगवन्? अयुक्तं पश्यामो, श्वमांसभक्षणवत्।" तद्वचनं श्रुत्वा, स महातपाः, रोषारुणलोचनः, वचनमिदम् उवाच— "अभयेनोक्तं यदिदं, धर्मेणापि निषिद्धम्; मम वचनं त्यक्त्वा, कठिनं केशसंहरम्।" "यूयं वसिष्ठवंशवत्, श्वमांसभक्षिणः जात्या भविष्यथ; सहस्रसंवत्सरं पृथिव्यां स्थास्यथ।" एवं स महर्षिः, पुत्रान् शप्त्वा, शुनःशेपं दुःखार्तं, रक्षित्य, तस्य कल्याणमपि निश्चित्य, इदं वचनमब्रवीत्— "मङ्गलसूत्रैः बद्धः, रक्तमाल्याभ्यञ्जनैः भूषितः, विष्णुपदं गच्छ, मन्त्रैः वह्निं स्तुहि।" "यज्ञेऽम्बरीषस्य, द्वे दिव्ये सूक्ते गाय, ततः सिद्धिं प्राप्स्यसि।" शुनःशेपः, तौ मन्त्रौ सम्यग्गृह्य, शीघ्रं राजानमम्बरीषं वचनेन सम्बोधितवान्— "राजसिंह, महाबुद्धे, शीघ्रं गच्छाव; राजाधिराज, व्रतम् अन्तं गमय, यज्ञसिद्धिं प्रकाशय।" तस्य वचनं श्रुत्वा, राजा हृष्टः, शीघ्रं यज्ञवाटं जगाम, अलसः। ऋत्विजां अनुमतेन, राजा पशुम् अभिशिंच्य, रक्तवस्त्रं बद्ध्वा, यूपे बद्धवान्। तत्र बद्धः स ब्राह्मणपुत्रः, इन्द्रं च तस्य अनुजं च, उत्तमैः स्तवैः स्तुतवान्। तदा सहस्राक्षः इन्द्रः, गूढेन स्तोत्रेण तुष्टः, शुनःशेपाय दीर्घमायुः दत्तवान्। स च राजा, नरश्रेष्ठः, यज्ञं पूर्णं कृत्वा, सहस्राक्षस्य प्रसादेन महाफलं प्राप्य। विश्वामित्रोऽपि, धर्मात्मा, महातपाः, पुष्करे पुनस्तपः शतम् वर्षाणि चकार, नरश्रेष्ठ। एवं त्रिषष्टितमे सर्गे समाप्ते, चतुर्षष्टितमं सर्गं शृणु। सहस्रसंवत्सरे पूर्णे, सर्वे देवाः, महर्षिं तपःसिद्धिं दातुम्, स्नातं तं विश्वामित्रम् उपगम्य।