रात्रौचराः तु रक्षसः पाशैः मुद्गरैः च अन्यैः च भेदनास्त्रैः सिंहसमानान् वानरान् संहत्य निघ्नन्ति स्म। खरपुत्रस्य बाणवृष्ट्या आहताः वानराः मोहविह्वलचित्ताः भयाभिभूताः सर्वे दिशः दिशः पलायन्ते स्म। पलायमानान् वानरान् दृष्ट्वा सर्वे राक्षसाः विजिगीषवः सिंहनादं नदन्तः गर्जन्ति स्म। तदा वानराः सर्वतः पलायमानाः सन् रामः तु तेषां राक्षसानां प्रवाहं बाणवृष्ट्या निरोद्धुम् आरब्धवान्। राक्षसाः निरुद्धाः इति दृष्ट्वा खरपुत्रः मकराक्षः कोपाग्निना दीप्तः इदं वचनम् अब्रवीत्— "तिष्ठ राम! सह मया एकलः युद्धं कुरु। मम शरैः तीक्ष्णैः बाणैः बद्धः तव प्राणान् हरिष्यामि। यदा तव तेन दण्डकावने पित्रा मे हन्यते स्म, तदा त्वां न दृष्टवान्, अद्य त्वां पश्यामि स्वकर्मणि स्थितम्, तदा तदा मम कोपः वर्धते। पाप राम, तदा त्वां न दृष्ट्वा मम अङ्गानि महता तापेन दह्यन्ते। भाग्येन अद्य त्वं मम दृष्टिपथे आगतः; यथा क्षुधितेन सिंहेन अन्यः मृगः इच्छ्यते, तथा अहम् अपि त्वां इच्छामि। अद्य मम बाणवेगेन हतः त्वं यमसदनं गमिष्यसि, येन त्वया हताः वीराः तैः सह तत्र वत्स्यसि। बहु न वक्तव्यम्; शृणु राम, मम वचनम्—सर्वे लोका युद्धभूमौ त्वां माम् च पश्यन्तु। शस्त्रैः गदया वा बाहुभ्याम् वा यथायोग्यं यत्प्रवीणं तव मम वा, तथा युद्धं कुर्याम।" एवं मकराक्षस्य वचनं श्रुत्वा दशरथात्मजः रामः सस्मितम् उक्तवान्— "राक्षस, किमर्थं त्वं वृथा गर्वं करोति? वचसा न जयः, युद्धेन एव जयः साध्यः। चतुर्दशसहस्राणि राक्षसान्, तव पितरम्, त्रिशिरसं, दूषणं च दण्डके मया हतान्। अद्य तु, दुष्ट, तव मांसं तीक्ष्णचञ्चु पक्षिणः श्वा गृध्राः शृगालाः च खादिष्यन्ति।" एवं रामेण उक्तः बलवान् मकराक्षः रणभूमौ बाणवृष्टिं रामाय ससर्ज। रामः अपि तस्य बाणान् स्वबाणवृष्ट्या बहुधा छित्त्वा भूमौ पतितान् सुवर्णपक्षान् बाणान् अपश्यत्। तदा खरपुत्रस्य राक्षसस्य दशरथात्मनः च बलसंयुक्तं युद्धं अभवत्। तयोः युद्धे बाणधनुषोः शब्दः नभसि मेघयोः शब्दवत् श्रूयते स्म। तं अद्भुतं संग्रामं द्रष्टुं सर्वे देवाः, दानवाः, गन्धर्वाः, किन्नराः, महोरगाः च आकाशे संप्रेत्य स्थिताः। अन्योन्यशरीरेषु बाणैः आहतौ तौ वीरौ बलं द्विगुणीकृत्य युद्धे प्रत्युत्तरं ददाति स्म। राक्षसः रामस्य बाणवृष्टिं छित्त्वा, रामः अपि राक्षसस्य बाणान् बहुधा छित्त्वा, परस्परं सम्यक् युद्धं कृतवन्तौ। सर्वतः दिशः बाणवृष्ट्या आच्छादिताः, भूमिः अपि सर्वतः न दृश्यते स्म। तदा क्रुद्धः महाबाहुः रामः रणे तस्य धनुषः छेदं कृत्वा सारथिम् अष्टाभिः तीक्ष्णैः बाणैः विव्याध। रामः तस्य रथं बाणैः विदार्य, अश्वान् च हत्वा भूमौ पातितवान्; तदा निशाचरः मकराक्षः रथहीनः भूमौ स्थितः। स राक्षसः भूमौ स्थित्वा हस्तेन एकां महतीं शूलां जग्राह—या सर्वभूतभीषणी, प्रलयाग्निवत् दीप्तिमती। सा महाशूला दुराप्या रुद्रेण दत्ता, भीषणरूपा, आकाशे कालास्त्रवत् दीप्तिमान् आसीत्। तां दृष्ट्वा सर्वे देवाः भीताः दिशः दिशः पलायन्ते स्म; निशाचरः तां दीप्तां शूलां परिबभ्राम। ततः स महाक्रोधेन तां शूलां रामाय समरे प्रास्य, सा खरपुत्रहस्तान्निर्गता दीप्तिमती वेगेन जगाम। रामः चतुर्भिः बाणैः तां शूलां आकाशे छित्त्वा, सा दिव्या सुवर्णभूषिता शूला तेन रामबाणैः भग्ना भूमौ उल्का इव पतिता। तां रामेण भग्नां शूलां दृष्ट्वा दिविस्थाः प्रजाः "साधु साधु" इति प्रहृष्टाः ऊचुः। शूलविनाशं दृष्ट्वा मकराक्षः निशाचरः क्रुद्धः पाणिं समुद्यम्य काकुत्स्थं प्राह—"तिष्ठ तिष्ठ"। तं समागच्छन्तं दृष्ट्वा रामः हसितः, तदा रामः अग्न्यस्त्रं धनुषि संन्यस्य। तेनास्त्रेण काकुत्स्थेन राक्षसः रणभूमौ हतः, तस्य हृदयं विदारितम्, स तत्रैव निपत्य मृतः। मकराक्षस्य पतनं दृष्ट्वा सर्वे राक्षसाः रामबाणभीताः लङ्कां प्रति पलायिताः। देवाः प्रमुदिताः खरपुत्रं निशाचरं दशरथात्मजस्य बाणवेगेन हतं शिलावज्राहतं पर्वतमिव भग्नं दृष्ट्वा विस्मिताः। इदानीं श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे युद्धकाण्डे त्र्यशीतितमः सर्गः प्रवक्ष्ये। मकराक्षे निहते इति श्रुत्वा रणजये रावणः महाक्रोधेन समाक्रान्तः दन्तैः दन्तान् घर्षयन् चिन्तयन् किम् करणीयम् इति सुतं इन्द्रजितं क्रुद्धः युद्धाय प्रेषयामास।