एवं उक्त्वा, सर्वे देवाः तं महर्षिं प्रत्युवाचुः—"एवमस्तु; सर्वेऽपि एते स्थास्यन्तु, शुभं ते भवतु।" ततो दिवि, अग्नेः पथः बहिः, तानि नक्षत्राणि दिव्यदीप्तिषु दीदिपुः, हे महर्षे। त्रिशङ्कुः शिरसा अधोमुखः अमरवत् तिष्ठतु; एते दिव्यप्रभासः तं राजर्षिं अनुगच्छन्ति। एवं, स्वकार्यं सिद्ध्य च कीर्तिं च लब्ध्वा, स्वर्गलोकं प्राप्तः धर्मात्मा विश्वामित्रः सर्वैः देवैः प्रशंसितः। ऋषिमध्ये, बलवद्भिः तपस्विभिः सह, देवाः ऊचुः—"एवमस्तु।" ततः, नरश्रेष्ठ, सर्वे महात्मनः देवाः तपस्विनश्च यथागतं यज्ञान्ते प्रस्थिताः। इदानीं, वाल्मीकि-रामायणे, बालकाण्डे, एकषष्टितमः सर्गः कथ्यते। तत्र, तेजस्वी विश्वामित्रः तान् मुनीन् गच्छन्तः दृष्ट्वा सर्वान् वनवासिनः तपस्विनः अभ्यधावत्, हे पुरुषसिंह। स ऊचुः—"दक्षिणदिशि महद्विघ्नः उत्पन्नः; अन्यां दिशं गच्छामः, तत्र तपः कुर्मः।" "पश्चिमदिशि विस्तीर्णे पुष्करे सुखेन तपः कुर्मः; तद्वनं तपस्यै रम्यं।" एवं उक्त्वा, महातेजाः महर्षिः पुष्करे तीव्रं दुर्धर्षं तपः कृतवान्, मूलफलैः जीवन्। तस्मिन्नेव काले, अयोध्यायाः महाश्रेष्ठः राजा अम्बरीषः यज्ञाय विधिं आरभत। तस्मिन्न् यजमाने, इन्द्रः यज्ञपशुं हृतवान्; पशुं गृहीत्वा, पुरोहितः नृपतिं अभ्यधावत्। "राजन्, यज्ञाय आनीतः पशुः तव प्रमादात् नष्टः; नराधिप, दोषाः रक्षितारं नृपं नाशयन्ति।" "इयं महाप्रायश्चित्तिः, नरश्रेष्ठ; शीघ्रं पशुं आनय, यज्ञस्य प्रवृत्ते।" गुरुवचनं श्रुत्वा, राजा धर्मज्ञः दीप्तश्च सहस्रगवां मध्ये पशुं अन्वेषयत्। राजा विविधेषु देशेषु, नगरेषु, वनेषु, आश्रमेषु च अन्वेषयामास। स रघुवंशजः पुत्रपत्नीसहितः भृगुपर्वते ऋचीकं उपविष्टं ददर्श। राजा, अनन्ततेजाः, प्रणम्य तपशक्तिसम्पन्नं महर्षिं प्रसाद्य, तम् अभ्यधावत्। सर्वत्र ऋचीकस्य कुशलं पृच्छित्वा, स ऊचुः—"यदि इच्छसि, शतसहस्रगवां मूल्येन पुत्रं विक्रीणिहि।" "हे दीप्तिमन् भार्गव, यज्ञपशोः अर्थाय कृतं कृतम्; सर्वेषु स्थलेषु अन्वेषितम्, किंतु योग्यः पशुः न लभ्यते।" "एकं पुत्रं दातव्यं, मूल्येन।" एवं उक्त्वा, ऋचीकः प्रबलः प्रत्युवाच—"न कदापि ज्येष्ठं पुत्रं विक्रीणीयाम्।" ऋचीकस्य वचनं श्रुत्वा, तेषां महात्मनां माता अम्बरीषं अभ्यधावत्—"भगवान् भार्गवः ज्येष्ठं न विक्रीणीयात् इति उक्तवान्।" "राजन्, मे कनिष्ठः शुनकः अपि मम प्रियः; तस्मात् कनिष्ठं न दास्यामि।" "सामान्यतः, नरश्रेष्ठ, पिता ज्येष्ठं प्रियं मन्यते, माता कनिष्ठं; तस्मात् कनिष्ठं रक्षिष्यामि।" ऋषिः तस्य पत्नी च एवं उक्त्वा, मध्यपुत्रः शुनःशेपः स्वयम् तान् अभ्यधावत्—"पिता ज्येष्ठं न विक्रीणीयात् इति वदति, माता कनिष्ठं; ततो मध्ये स्थितः विक्रयः सम्भवति, राजन्, अतः मां गृहीत्वा।" तदनन्तरं, बलवान् राजा ब्राह्मणं प्रति ऊचुः—"कोटिभिः सुवर्णस्य, रत्नसमूहैः च—" राजा हृष्टः शुनःशेपं शतसहस्रगवां मूल्येन गृहीत्वा, रघुनन्दन, प्रस्थितः। ततः, तेजस्वी राजर्षिः अम्बरीषः शुनःशेपं रथे स्थाप्य शीघ्रं प्रस्थितः। इदानीं द्विषष्टितमः सर्गः। तत्र, शुनःशेपं गृहीत्वा, राजा श्रेष्ठः पुष्करे मध्याह्ने विश्राम्यति, हे रघुनन्दन। तत्र विश्राम्य, शुनःशेपः कीर्तिमान् पुष्करतीर्थे विश्वामित्रं ददर्श। तृषार्तः, श्रान्तः, शोकवदनः, स मातुलं विश्वामित्रं तपस्विभिः सह तपः कुर्वन्तं दृष्ट्वा, ऋषेः गोत्रे पतितः, इदं वचनं उवाच— "मम न माता, न पिता, न बान्धवः, न स्वजनः। हे सौम्य, तपःशक्तिसम्पन्न, धर्मेन मां रक्ष; त्वं सर्वस्य शरणं, सर्वस्य कर्ता।" "राजा स्वकार्यं साधयतु, अहं दीर्घायुर्भवामि; उत्तमं तपः कृत्वा, स्वर्गं गच्छेयम्।" "मां रक्ष, अनाथं, स्नेहपूर्णहृदयः; पितरं पुत्रं रक्षन्तं इव, धर्मज्ञ, पापात् मां उद्धारय।" एवं वचनं श्रुत्वा, महातपाः विश्वामित्रः तं विविधैः प्रकारैः सान्त्वयामास, ततः पुत्रान् अभ्यधावत्—"यस्यार्थे पितरः पुत्रान् इच्छन्ति, शुभं कामयन्ति, परलोकस्य हिताय—स कालः प्राप्तः।" एवं वाल्मीकि-रामायणे, बालकाण्डे, एते सर्गाः प्रवृत्ताः।