देवाः कौशिकं महर्षिं समुपेत्य प्राहुः—"एष राजा त्रिशङ्कुः, भगवन्, गुरोः शापक्लिष्टः; तपोबलसम्पन्न, सः देहेन स्वर्गारोहणं न अर्हति।" इति श्रुत्वा देववचनानि, कौशिकः महर्षिः सर्वान् देवान् बलवत् वाक्येन सम्बोधयामास। सः उवाच—"त्रिशङ्कोः देहसम्पन्नस्य स्वर्गारोहणस्य प्रतिज्ञा मया कृताऽस्ति; अहं मिथ्यावादी कर्तुं न शक्नोमि।" तस्मात्, "त्रिशङ्कुः देहेन स्वर्गे नित्यं तिष्ठतु; मम एते सर्वे तारा अचलाः सन्तु।" पुनः सः अवदत्—"यावत् लोकाः स्थिताः, तावत् एते सर्वे सन्तु; यत् देवैः कृतं, तत् अपि भवद्भिः अनुमोदनीयम्।" एवं उक्त्वा, सर्वे देवाः तम् ऋषिं प्रत्यूचुः—"एवं अस्तु; एते सर्वे सन्तु, सौम्यं ते अस्तु।" तदा दिवि, अग्निपथात् बहिः, ताः तारा: स्वर्गदीपेषु दीप्ताः। त्रिशङ्कुः अपि शीर्ष्णा अधः स्थित्वा, अमरवत्, तत्र एव तिष्ठतु; एते च प्रकाशाः तं राजानं अनुगच्छेयुः। एवं कार्यसिद्धिं कीर्तिं च लब्ध्वा, स्वर्गलोकं प्राप्तः धर्मात्मा विश्वामित्रः सर्वैः देवैः प्रशंसितः। ऋषिमध्ये, बलिनां तपस्विनां मध्ये, देवाः ऊचुः—"एवं अस्तु।" ततः, राजन्, सर्वे महात्मानः देवाः च तपस्विनः च यथागतं यज्ञसमाप्तौ प्रस्थिताः। इदानीं, वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे एकषष्टितमः सर्गः प्रवक्ष्यते। विश्वामित्रः महातेजाः तान् मुनीन् प्रयान्तं दृष्ट्वा सर्वान् वने वसतः तपस्विनः इदं वचनं उवाच—"दक्षिणदिशि महद् विघ्नः जातः; वयं अन्यां दिशं गच्छामः, तत्रैव तपः समाचरिष्यामः।" पश्चिमदिशि पुष्करे वने सुखेन वयं तपः करिष्यामः; तत् वनं तपस्यैव रमणीयम्।" इति उक्त्वा, महर्षिः महातेजाः पुष्करे घोरं दुर्जयम् तपः कृत्वा मूलफलभक्षी अभवत्। तस्मिन्नेव काले, अयोध्याधिपतिः अम्बरीषो नाम महाबलः राजा यज्ञाय समुपक्रमत। तस्य यजमानस्य इन्द्रः यज्ञपशुं हरितवान्; पशौ नष्टे, ऋत्विक् राजानं प्राह—"राजन्, यज्ञपशुः तव प्रमादात् नष्टः; नृपते, रक्षितुं अशक्तस्य दोषाः राजानं नाशयन्ति।" एषा महान् प्रायश्चित्तिः; शीघ्रं पशुं आनय, यज्ञकर्मणः पूर्वम्।" इति आचार्यवचनं श्रुत्वा, राजा बुद्धिमान् सर्वेषु गावां सहस्रेषु पशुं अन्वेष्टुं प्रवव्राज। सः राजा देशान्, नगराणि, वनानि, आश्रमांश्च अन्विष्य, रघुनन्दन, पत्न्या पुत्रेण च सहितः भृगुपर्वते ऋचीकं मुनिं उपविष्टं दृष्टवान्। सर्वतोऽपि ऋचीकस्य कुशलं पृच्छित्वा, सः राजर्षिः तम् महातपसम् अभिवाद्य, तं प्रति उवाच—"यदि इच्छसि, एकं पुत्रं लक्षगवां मूल्येन मे विक्रयस्व। यज्ञपशोः कृते, सर्वत्र अन्वेष्य, न युक्तः पशुः लभ्यते।" इति उक्ते, महाबलः ऋचीकः उवाच—"ज्येष्ठं पुत्रं न विक्रयेयं कदापि।" ऋचीकस्य वचः श्रुत्वा, तेषां जननी अम्बरीषं प्रति उवाच—"भगवन्, ज्येष्ठः पितृप्रीतिः, तस्मात् न विक्रीयते; कनिष्ठः शुनकः अपि मम प्रियतमः, तं न दास्यामि।" सर्वत्र, ज्येष्ठः पितृणां प्रियः, कनिष्ठः मातॄणां; तस्मात् अहं कनिष्ठं रक्षामि।" तदा, ऋषिपत्नी वचः श्रुत्वा, मध्यपुत्रः शुनःशेपः स्वयम् उवाच—"पिता ज्येष्ठं न विक्रीणाति, माता कनिष्ठं; अहं तु मध्ये स्थितः, राजन्, मां गृहाण।" तदनन्तरं, राजा अम्बरीषः ब्राह्मणं प्रति उवाच—"कोटिभिः सुवर्णैः, मणिरत्नैः च, एकलक्षगवां मूल्येन शुनःशेपं गृह्णामि।" सः राजा हृष्टः शुनःशेपं गृहीत्वा शीघ्रं रथमारोप्य प्रस्थितवान्। इदानीं द्विषष्टितमः सर्गः। शुनःशेपं गृहीत्वा, सः राजा अम्बरीषः पुष्करे मध्याह्ने विश्रान्तः। तत्र शुनःशेपः, क्लान्तः क्षुधापिपासया शिथिलः, तपोवनस्थितं मातुलं विश्वामित्रं मुनिसङ्घैः सहितं दृष्ट्वा, तस्याङ्के पतित्वा उवाच—"मम माता नास्ति, पिता नास्ति, न बान्धवाः न च सम्बन्धिनः।