दक्षिणां दिशं प्रति दृष्ट्वा, महातेजाः महर्षिः विश्वामित्रः, अन्यैः ऋषिभिः परिवृतः, कोपसमाविष्टचित्तः तारकगणं ससृजे। तदा क्रुद्धः स महात्मा विश्वामित्रः 'अहमन्यं इन्द्रं करिष्यामि, अथवा जगदिन्द्रवर्जितं स्यात्' इति उच्चैः शशाप; देवगणांश्च निर्मातुम् आरब्धवान्। तस्य क्रोधाग्निना दीप्तस्य, सर्वे ऋषयः, देवाः, असुराश्च, भयाकुलचित्ताः, सान्त्वनपूर्वं महात्मानं विश्वामित्रं प्रणम्य वाक्यम् ऊचुः— 'एष राजा, भगवन्, गुरुशापपीडितः; तपोबलसम्पन्न, स देहेन स्वर्गारोहणं न अर्हति।' एवं देववचनं श्रुत्वा, महायशाः कौशिकः ऋषिः, सर्वान् देवगणान् प्रभावपूर्णं वाक्यम् अब्रवीत्— 'त्रिशङ्को राज्ञः देहसम्बन्धिनि स्वर्गारोहणे प्रतिज्ञा कृताऽस्ति; अहं सत्यवचनं विहाय न शक्नोमि।' ततोऽब्रवीत्— 'त्रिशङ्कवे स्वर्गः देहेन नित्यः स्यात्, एते च मम तारकाः स्थिराः भवन्तु।' पुनः— 'यावत् लोकाः स्थिताः, तावद् एते स्थेयुः; देवैः किमपि कृतं, तद् अनुमोदनीयम्।' तस्य वाक्यं श्रुत्वा, सर्वे देवाः तम् ऋषिं प्रत्यनुजज्ञुः— 'एवमस्तु, सर्वं स्थातु, शुभं ते अस्तु।' ततः दिव्यदीप्तिषु, अग्निपथाद् बहिः, ताः बह्व्यः तारकाः व्यराजन्त। त्रिशङ्कुः अपि, मूर्ध्ना अधः कृतः, अमरवत् स्थितः; एते च ज्योतिषां गणाः तं श्रेष्ठं राजानं अनुगच्छन्ति। एवं स्वकार्यसिद्धिं, कीर्तिं, स्वर्गलोकप्राप्तिं च लब्ध्वा, धर्मात्मा विश्वामित्रः सर्वैः देवैः स्तुतः। ऋषिमध्ये, महाबलैः तपस्विभिः सह, देवाः 'एवमस्तु' इति उक्त्वा, यज्ञसमाप्तौ, यथागतं जग्मुः। एतस्मिन्नन्तरे, श्रीवाल्मीकीये रामायणे बालकाण्डे एकषष्टितमः सर्गः आरभ्यते। तत्र, महातेजाः विश्वामित्रः, तान् वनवासिनः ऋषीन् प्रस्थितान् दृष्ट्वा, सर्वान् मुनीन् अब्रवीत्— 'दक्षिणदिशि महदन्तरम् उत्पन्नम्; अन्यां दिशं गच्छामः, तत्र तपः कुर्मः।' 'पश्चिमदिशि विशालायां पुष्करे, सुखेन तपः कुर्मः; तत् वनं तपसि रमणीयम्।' इति उक्त्वा, महातेजाः ऋषिः पुष्करे घोरं दुर्जयं च तपः कृतवान्, मूलफलाशनः स्थित्वा। तस्मिन्नेव काले, अयोध्याधिपः महाराजः अम्बरीषः, यशस्वी, महायज्ञस्य आरम्भाय सज्जः अभवत्। तस्मिन् यजमाने, इन्द्रेण याज्ञिकः पशुः हृतः; पशुक्षये, ऋत्विजः राजानम् ऊचुः— 'राजन्, यज्नपशुः तव प्रमादात् नष्टः; नृपते, रक्षार्थं न यत्नः कृतः चेत्, दोषाः नाशयन्ति।' 'एषा महती प्रायश्चित्तिः, शीघ्रं पशुम् आनय, यज्ञस्य प्रवृत्त्यर्थम्।' ऋत्विजः वचनं श्रुत्वा, राजा अम्बरीषः, बुद्धिमान्, तेजस्वी च, सहस्रशः गावः मध्ये पशुम् अन्वेष्टुम् आरब्धवान्। स राजा प्रदेशान्, नगराणि, वनानि, आश्रमांश्च विचरन्, पुत्रपत्नीसमेतः, भृगुपर्वते ऋचीकं मुनिं उपविष्टं दृष्टवान्। स दीप्ततेजाः राजा, तं महर्षिं प्रणम्य, तस्य प्रीतिं लब्ध्वा, वाक्यम् अब्रवीत्— 'सर्वत्र कुशलं पृष्ट्वा, यदि इच्छसि, तव पुत्रं लक्षशः गावः मूल्येन विक्रीणहि।' 'भगवन् भर्गव, यज्नपश्वर्थं धर्मः कृतः; सर्वत्र अन्वेषणं कृतम्, किंतु योग्यः पशुः न लभ्यते। एकं पुत्रं मूल्येन दातुम् अर्हसि।' इति उक्ते, महाबलः ऋचीकः प्रत्युवाच— 'न कदापि ज्येष्ठं पुत्रं विक्रयिष्यामि।' तस्य वचः श्रुत्वा, तेषां महानात्मनाम् माता अम्बरीषम् अब्रवीत्— 'भगवन्, भर्गवेण ज्येष्ठः न विक्रयितव्यः इति उक्तम्।' 'राजन्, मम कनिष्ठः शुनकः अपि प्रियतमा; तस्मात् कनिष्ठं न दास्यामि।' 'सामान्यतः पितृणां ज्येष्ठः प्रियः, मातॄणां कनिष्ठः; तस्मात् कनिष्ठं रक्षिष्यामि।' इति ऋषिपत्नी उक्तवती। तयोः वचः श्रुत्वा, मध्यः पुत्रः शुनःशेपः स्वयम् एव तान् अब्रवीत्— 'पिता ज्येष्ठं न विक्रयिष्यति, माता कनिष्ठं न दास्यति; मध्यः विक्रयः शक्यः, अतः राजन् मां गृहाण।' ततः राजा अम्बरीषः, तस्य वचनेन, ब्राह्मणं प्रति अब्रवीत्— 'कोटिशः सुवर्णं, रत्नानि, मणयः च दास्यामि।' राजा तुष्टः, लक्षशः गावः मूल्येन शुनःशेपं गृहित्वा, प्रस्थितवान्। अम्बरीषः महातेजाः, शुनःशेपं रथे आरुह्य, शीघ्रं प्रयाणं कृतवान्। एवं द्वितीयषष्टितमः सर्गः समाप्तः। ततः, त्रेतायुगश्रेष्ठः राजा, शुनःशेपं गृहित्वा, मध्याह्ने पुष्करे विश्राम्यति स्म।