दक्षिणमार्गे सप्तर्षीन् पुनः सृज्य, क्रोधेन अभिभूतः स महर्षिः अन्यं तारागणं अपि निर्मितवान्। तदा दक्षिणदिशं अभिमुख्य, विश्रुतः स ऋषिः अन्यैः ऋषिभिः परिवृतः, तारागणं निर्मितवान्, तस्य मनः कोपेन समावृतम्। क्रोधाविष्टः स महर्षिः उवाच—'अहम् अन्यं इन्द्रं करिष्यामि, अथवा इन्द्रहीनं लोके अस्तु,' इत्येवम् नूतनान् देवतान् अपि सृजितुम् आरभत। तस्मिन्नेव काले, सर्वे ऋषिगणाः, देवगणाः, असुरगणाः च, भयात्, महात्मनं विश्वामित्रं शमपूर्वकं समभ्यर्चयन्। तं प्रति उचुः—'राजा, भगवन्, गुरोः शापेन पीडितः; तपोबलसम्पन्न, स शरीरेण स्वर्गं न अर्हति।' देववचनं श्रुत्वा, स विश्रुतः कौशिकः सर्वान् देवतान् प्रभावपूर्णं वाक्यं उवाच—'त्रिशङ्को राज्ञः शरीरेण स्वर्गारोहणं प्रतिज्ञातम्; मया मिथ्या कर्तुं न शक्यते।' 'त्रिशङ्को शरीरेण स्वर्गे नित्यं तिष्ठतु; मम एते तारागणाः स्थिराः सन्तु। यावत् लोकाः तिष्ठन्ति, तावत् एते स्थिराः सन्तु; देवगणैः यत् कृतं, तत् अनुमोदयितव्यम्।' इति उक्ते, सर्वे देवाः तं महर्षिं प्रत्युवाचुः—'एवमस्तु; सर्वे स्थिराः सन्तु; शुभं ते भवतु।' ततः, अग्नेः पथः बहिः, आकाशे ताः बहवः ताराः दिव्यदीप्तिषु दीप्यन्ति स्म। त्रिशङ्कुः शिरसा अधः स्थितः, अमरवत् तिष्ठतु; एते दिव्यदीप्तयः उत्तमं राजानं अनुगच्छन्ति। एवं, स्वकार्यं सिद्ध्य च, कीर्तिं च प्राप्य, स्वर्गलोकं प्राप्तवान् धर्मात्मा विश्वामित्रः सर्वैः देवैः स्तुतः अभवत्। ऋषिमध्ये, देवैः, महात्मभिः तपस्विभिः च, 'एवमस्तु' इति उक्त्वा, यज्ञसमाप्तौ, सर्वे देवाः, महात्मनः तपस्विनः च, यथागतं निर्जग्मुः। शृणु अधुना एकषष्टितमं सर्गं श्रीवाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे। तदा, विश्वामित्रः तेजस्वी, तान् ऋषीन् प्रयान्तः दृष्ट्वा, सर्वान् वनवासिनः तपस्विनः संबोधितवान्—'दक्षिणदिशि महद्विघ्नः उत्पन्नः; अन्यां दिशं गच्छामः, तत्र तपः कुर्मः। पश्चिमदिशि पुष्करे, सुखेन तपः कुर्मः; तत्र वनं तपस्यै रम्यं अस्ति।' इति उक्त्वा, स महर्षिः, अतुल्यतेजाः, पुष्करे तीव्रं दुर्धर्षं तपः कृतवान्, मूलफलैः जीवन्। तस्मिन्नेव काले, अयोध्याधिपः महात्मा अम्बरीषः, यज्ञाय आरब्धवान्। तस्य यजमानस्य, इन्द्रः यज्ञपशुं हरित्वा, पशुच्छेदः जातः। तदा, पुरोहितः राजानं उवाच—'राजन्, यज्ञपशुः तव प्रमादेन नष्टः; नराधिप, रक्षां न कुर्वन् दोषैः विनश्यति। महान् प्रायश्चित्तः, शीघ्रं पशुं आनय।' पुरोहितवचनं श्रुत्वा, राजा, बुद्धिमान्, सर्वेषु गोसहस्रेषु पशुं अन्वेष्टुम् आरभत। स राजा, विविधेषु प्रदेशेषु, नगरेषु, वनेषु, आश्रमेषु च, पशुं अन्वेष्टुम् गतः। तदा, पुत्रपत्नीसमेतः, रघुवंशजः, भृगुपर्वते ऋचीकं उपविष्टं दृष्टवान्। राजा, तेजोमयः, नमस्कृत्य, तपोदीप्तं महर्षिं प्रसाद्य, तम् उवाच। ऋचीकस्य कुशलं पृच्छित्वा, 'यदि इच्छसि, शतसहस्रगोभिः तव पुत्रं विक्रीणिहि। भगवन् भार्गव, यज्ञपशोः अर्थे कर्तव्यं कृतम्; सर्वत्र अन्वेष्टम्, यज्ञपशुः न लभ्यते।' इति उक्त्वा, 'एकं पुत्रं विक्रीणिहि,' इति राजा उवाच। तदा, महातेजाः ऋचीकः उवाच—'ज्येष्ठं पुत्रं कदापि न विक्रीणीयाम्।' ऋचीकवचनं श्रुत्वा, तेषां जननी, राजानं उवाच—'भगवन् भार्गवेन उक्तं ज्येष्ठः न विक्रेयः।' 'राजन्, कनिष्ठः शुनकः अपि मम प्रियः; तस्मात् कनिष्ठं न दास्यामि। सामान्यतः, पितृणां ज्येष्ठः प्रियः, मातृणां कनिष्ठः; तस्मात् कनिष्ठं रक्षिष्यामि।' इति उवाच। ऋषिः तस्य पत्नी च उक्त्वा, मध्यपुत्रः शुनःशेपः स्वयम् उवाच—'पिता ज्येष्ठं न विक्रेयात्, माता कनिष्ठं; मध्यः विक्रेयः इति मे मतिः, राजन्, मां गृहीत्वा गच्छ।' ततो राजा, महाबाहुः, ब्राह्मणं प्रति उवाच—'कोटिभिः सुवर्णैः, रत्नसञ्चयैः च,' इत्येवम्। राजा हृष्टः, शतसहस्रगोभिः शुनःशेपं गृह्य, रघुनन्दन, प्रस्थितः। राजर्षिः अम्बरीषः, महातेजाः, यशस्वी, शीघ्रं शुनःशेपं रथे स्थाप्य, ततः प्रस्थितः। शृणु अधुना द्विषष्टितमं सर्गं। श्रीवाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे द्विषष्टितमः सर्गः समाप्तः।