यथा हिमालयशिखराणि वह्निना सम्पूर्णतः दग्धानि दृश्यन्ते, तथा लङ्कायाः गृहशिखराणि, दीप्तज्वालाभिः प्रज्वलितानि, समन्ततः दह्यमानानि आसन्। रात्रौ सा लङ्का किञ्शुकपुष्पसंपन्नेव विभाति स्म; गजेन्द्राः पालकैः मुक्ताः, अश्वाः अपि विमुक्ताः, सा लङ्का, प्रलयान्तरसागर इव, उन्मत्तजलचरैः कम्पिता बभूव। मुक्तं तु अश्वं दृष्ट्वा गजः कदाचित् भीतः निवर्तते स्म; तथा भीतं गजं दृष्ट्वा अश्वः अपि भीतमानसः प्रत्यागतः। लङ्कायां दह्यमानायाम्, महोदधिः अपि, तमसा समन्वितजलः, रक्तवर्णसागर इव, विराजते स्म। क्षणमात्रेण तु सा पुरी वानरैः प्रज्वालिताभूत्, यथा प्रलयकाले भूमिः अतिदीप्तया वह्निना दह्यते। स्त्रीणां घोरधूमेन संवृतानां निनादः, शतयोजनपर्यन्तं, ज्वलदग्निनिनादेन सह प्रतिश्रूयते स्म। युद्धोत्सुकाः वानराः सहसा निर्गत्यान्तर्भूतान् दग्धदेहान् राक्षसान् अभ्यधावन्। वानरराक्षसानां कोलाहलः दशदिशः, समुद्रं, पृथिवीं च व्याप्य प्रतिश्रूयते स्म। तत्र रामलक्ष्मणौ, तौ महात्मानौ, अक्षतौ, अविक्षतौ, उत्तमानि धनूंषि जगृहतुः। ततः रामः महद् धनुः समाकर्ष्य, घोरः शब्दः उत्पन्नः, येन राक्षसाः भीताः अभवन्। तस्मिन्क्षणे रामः महद् धनुः संधाय, क्रुद्धः वेदमयधनुर्धरः रुद्र इव, शोभाम् अवाप। वानरराक्षसानां शब्दः, रामस्य धनुःस्वनः च, एकत्र श्रूयते स्म। तयोः वानरराक्षसशब्दयोः, रामधनुःस्वनस्य च, त्रयः शब्दाः दशदिशः व्याप्य स्थिताः। रामबाणैः तु नगरस्य द्वारशिखरम्, कैलासशिखरसमम्, भूमौ भग्नम् अपतत्। ततः रामबाणान् गृहेषु प्रासादेषु च दृष्ट्वा, राक्षसराजानां कोलाहलः युद्धाय अभवत्। ते राक्षसाः सिंहनादं कृत्वा, शस्त्राणि गृह्णन्तः, रात्रिः च राक्षसाधिपानां कालरात्रिरिव अभवत्। ततः महात्मना सुग्रीवेण आज्ञप्ताः वानरश्रेष्ठाः समीपस्थद्वारं गत्वा युद्धाय व्यवस्थिताः। सुग्रीवः अपि आज्ञापयत्—'यः कश्चित् असत्यं आचरति, सन् अपि तत्र, राजाज्ञालङ्घनकर्ता निगृह्य हन्तव्यः।' तदा दीप्तदीपांशवः वानरश्रेष्ठाः द्वाराणि रक्षन्तः स्थिताः; तदा रावणस्य क्रोधः प्रविवेश। तस्य जृम्भमाणस्य, विक्षिप्तस्य, दशदिशः समागतानिव दृष्टाः; अङ्गेषु तु रुद्रक्रोधः साक्षात् आविर्भूतः इव बभूव। ततः सः क्रुद्धः कुम्भं निकुम्भं च, कुम्भकर्णस्य पुत्रौ, अन्यांश्च बहून् राक्षसान् प्रेषयामास। यूपाक्षः, शोणिताक्षः, प्रजङ्घः, कम्पनः च, कुम्भकर्णपुत्राभ्यां सह, रावणस्य आज्ञया निर्गताः। सः सर्वान् बलवान् राक्षसान् आज्ञापयामास—'अद्य राक्षसाः सिंहनादं कृत्वा निर्गच्छन्तु।' ततः तेन प्रेरिताः राक्षसाः, दीप्तशस्त्रधारिणः, लङ्कातः निर्गम्य, पुनः पुनः सिंहनादं कुर्वन्तः, वीराः अभवन्। राक्षसानां भूषणप्रभया, तेषां तेजसा, वह्निज्वालाभिः च सह, वानराः आकाशम् उज्ज्वलितवन्तः। तत्र शशिनः प्रभा, नक्षत्राणां दीप्तिः, भूषणप्रभा च, आकाशम् एकत्र प्रकाशितवती। शशिप्रभा, भूषणदीप्तिः, ज्वलद्ग्रहाणां प्रभा च, वानरराक्षससेनां सर्वतः प्रकाशितवती। तत्र सागरः, मिश्रितजलः, चलतरङ्गः, अर्धदीप्तगृहप्रभया अधिकं विराजते स्म। पताकाध्वजैः, उत्तमखड्गपरश्वधैः, उग्रैः अश्वैः, रथैः, गजैः च, विविधैः सैन्यैः च, अलङ्कृता सा सेना अभवत्। सा राक्षससेना, बलपराक्रमसमन्विता, दीप्तशूलैः, प्रभासंपन्नैः गदाभिः, खड्गैः, शूलैः, तोमरैः, धनुर्भिः च दृश्यते स्म। ज्वलद्गदाभिः, शतघण्टानिनादैः, सुवर्णजाललाङ्गलैः, परश्वधैः च भूषिता दृश्यते स्म। महास्त्राणि प्रवर्त्यमानानि, धनूंषि सायकैः संयोजितानि, पुष्पगन्धलेपनैश्च सुगन्धितानि, तदा महावातः प्रमुदितः। सा सेना, भीषणा, वीरैः पूर्णा, मेघनिनादसमा, अजय्या राक्षससेना अभवत्। वानरसैन्यं कम्पमानम्, घोरनिनादं कुर्वन्तम्, शीघ्रं प्लुत्य, तां महतीं राक्षससेनां पुनरभिमुखम् अभवत्। ते रिपुसैन्यं दीपज्वालां पतङ्गा इव अभिमुखाः, वज्रायुधलाङ्गलपाणयः, अभ्यधावन्। पुनः राक्षसबलस्य प्रमुख्यं महद् विभाति स्म; तदा वानराः मदाविष्टाः इव, युद्धोत्सुकाः, उत्थिताः। ते वृक्षैः, पर्वतैः, मुुष्टिभिः च निशाचरान् ताडयन्तः, तेषां वर्षमाणैः शरैः सह, अभिपेतुः। ते राक्षसाः, भीषणपराक्रमाः, शीघ्रं शिरांसि गृह्णन्तः, केचित् हस्तच्छिन्नाः, केचित् मुुष्टिभिः भग्नकपालाः, केचित् शिलाघातैः भग्नाङ्गाः, तत्र विचरन्तः दृश्यन्ते स्म। एवं वानराः अपि, तीक्ष्णखड्गैः, समीपस्थां भीषणरूपिणः निशाचरश्रेष्ठान् निपातयन्तः अभवन्। कश्चित् कञ्चन प्रहारयति, अन्यः प्रत्युत्प्रहारयति; पत्यमानः अपि शत्रुं पातयति; अपमान्यमानः अपि प्रत्यपमंन्यते; दष्टः अपि प्रत्यदष्टवान्। एवं तत्र लङ्कायां प्रलयानलसमे, भीषणराक्षसवानरयुद्धे, रामलक्ष्मणयोः तेजसा, सर्वं जगत् कम्पमानमिव अभवत्।