लङ्कायाः निवासिनः, भयभीताः सन्तः, सर्वतो दिशः शीघ्रं पलायमानाः, स्वपुत्रान् गृहीत्वा धावन्ति स्म। तस्मिन्काले, शतसहस्रशः लङ्कावासी जनाः तत्र समन्तात् विकीर्णाः। तत्र वह्निदेवः पुनः पुनः तान् दग्धवान्, रत्नसमृद्धानि, गुणगम्भीराणि च भवनानि प्रज्वलयन्। सुवर्णरजतचन्द्रशालाभिः, उच्चैः शशिशृङ्गैः, शोभितानि, चित्रवातायनवेश्मानि, स्वस्वमञ्चोपेतानि तानि तत्र दग्धानि। मणिमुक्ताप्रवालैः भूषितानि, सौरभ्यस्पर्शवदिव, क्रौञ्चशारिकावीनाभरणरवयुक्तानि भवनानि तत्र वह्निना दग्धानि। स एव वह्निः, गभीरगर्जितसमन्वितानि, स्थिरगिरिसमशब्दानि भवनानि दग्धवान्; ज्वलनैः परिवृतद्वाराणि तानि स्फुरन्ति स्म। वह्निना परिवृतानि गृहाणि, ग्रीष्मे विद्युल्लतान्वितमेघवत्, दीप्तिमन्ति बभासिरे। यथा महागिरिशिखराणि वनाग्निना सन्तप्तानि, तथा भवनान्तः शयानाः कुलवध्वः दह्यमानाः। भूषणरहिताः ताः स्त्रियः उच्चैः क्रोशन्त्यः—'हा हताः स्मः!'—इति च, वह्निना परिवृतानि गृहाणि अपि पतितानि। यथा महागिरिशिखराणि इन्द्रवज्राभिहतानि दीप्तिमन्ति दृश्यन्ते, तथा दग्धानि भवनानि दूरात् शोभन्ते। हिमवत्पर्वतशिखराणि यथा सर्वतः दग्धानि, एवं ज्वलज्ज्वालासम्पूर्णानि शिखराणि अपि तत्र दह्यमानानि। रात्रौ सा लङ्का, किम्शुकपुष्पवद् विभूषिता इव बभूव; तत्र पालकैः मुक्तगजैः, मुक्ताश्वैः च लङ्का, समुद्रान्ते विक्षिप्तमत्स्यसमाकुलसागरवत् अभवत्। मुक्तमश्वं दृष्ट्वा गजः कदाचित् भीतः पृष्ठतः गच्छति स्म; भीतम् गजं दृष्ट्वा अश्वः अपि कदाचित् भीतः प्रत्यागतः। दह्यमानायां लङ्कायां, महोदधिः अपि तमःसङ्गमितजलः, रक्तवर्णसागरवत् बभासे। क्षणमात्रेण सा पुरी वानरैः दग्धा, यथा प्रलयकाले भूमिः प्रज्वलिता इव। स्त्रीणां घनधूमावृतानां उच्चस्वरः करुणक्रन्दः, ज्वलदग्निनादेन संयुक्तः, शतयोजनपर्यन्तम् व्याप्तः। युद्धकाङ्क्षिणः वानराः सहसा निर्गत्यान्तर्भूतान्, दग्धाङ्गान् राक्षसान् समभिदुद्रुवुः। वानरराक्षसानां शब्दः, दशदिक्पृथिव्याप्लुतः, समुद्रं च व्याप्य, गम्भीरः अभवत्। तत्र रामलक्ष्मणौ, महात्मनौ, अक्षतौ, अविक्लवौ, उत्तमानि धनूंषि जगृहतुः। ततः रामः महद् धनुः सञ्जघान; तस्य घोषः राक्षसान् भयाकुलान् अकरोत्। स रामः, महद् धनुः सञ्जघान, कोपितः शिवः वेदमयधनुः इव, शोभमानः बभूव। वानरराक्षसानां शब्दः, रामधनुषः टंकारः च, एकत्रैव श्रूयते स्म। वानरराक्षसानां निनादः, रामधनुषः टंकारः च, सर्वदिक् व्याप्य व्यनदत्। तस्य धनुषः निष्क्रान्तैः बाणैः, नगशिखरकल्पः पुरद्वारशिखरः भूमौ भग्नः। ततः रामबाणान् गृहगृहे दृष्ट्वा, राक्षसराजानां मध्ये युद्धाय महान् कोलाहलः अभवत्। सिंहनादैः सज्जीकरणं कुर्वन्तः, राक्षसराजानां रात्रिः कालरात्रिरिव घोरतमा बभूव। ततः वानरयूथपाः, महात्मना सुग्रीवेण आदेशिताः, समीपस्थं द्वारं सम्प्राप्य युद्धाय सज्जाः अभवन्। यः कश्चन तत्र सत्यं नाचरिष्यति, स राजााज्ञालङ्घनकर्ता निगृह्य हन्तव्यः इति। तेषु वानरेषु, ज्वलज्ज्वालायुधधारिषु, द्वाराणि रक्षिषु, रावणस्य कोपः प्रविवेश। तस्य जृम्भमाणस्य, विक्षिप्यमाणस्य च, दशदिक् संमिश्राः इव अभवन्; तस्य अङ्गेषु, रुद्रस्य कोपः मूर्तिमानिव, प्रादुरभवत्। ततः स कोपितः, कुम्भनिकुम्भौ कुम्भकर्णसुतौ, बहुभिः राक्षसैः सह, प्रेषयामास। यूपाक्षः, शोणिताक्षः, प्रजङ्घः, कम्पनः च, कुम्भकर्णसुतैः सह, रावणाज्ञया निर्गताः। स सर्वान् बलवन्तः राक्षसान् आज्ञापयत्—'अद्य राक्षसाः सिंहनादेन निर्गच्छन्तु' इति। ततः तेन प्रेरिताः, राक्षसाः दीप्तायुधधारिणः, सिंहनादं कुर्वन्तः, लङ्कात् निर्जग्मुः। राक्षसाभरणदीप्त्या, स्वतेजसा, वह्निज्वालाभिः च, वानरैः सह गगनं प्रकाशितम्। तत्र चन्द्रदीप्तिः, तारकाप्रभा, भूषणदीप्तिः च, एकत्र गगनं व्याप्य बभासिरे। चन्द्ररश्मिः, भूषणदीप्तिः, ज्वलद्ग्रहप्रभा च, वानरराक्षससेनां सर्वतः प्रकाशितवत्यः। तत्र समुद्रः, ससङ्गमजलतरङ्गः, अर्धदीप्तगृहप्रभया अधिकं बभासे। पताकाध्वजैः, उत्तमखड्गपरशुभिः, विक्रान्ताश्वरथगजैः, विविधबलसमाकुलः, तद्राक्षसबलं, बलपराक्रमसमन्वितम्, दीप्तिशूलमुसलखड्गशक्तितोमरधनुष्मद् दृष्टम्। ज्वलज्ज्वालायुधैश्च, शतघण्टारवयुक्तैः, सुवर्णजालभूषितबाहुभिः, पार्श्वस्थपरशुधारिभिः, राक्षसबलं तत्र बभौ।