तदा क्रोधसंयुक्तः महर्षिः विश्वामित्रः स्रुक्मुद्रां समुत्क्षिप्य त्रिशङ्कवे रोषपूर्णं वचनमुवाच। "पश्य राजन्, तपसो मे बलं! स्वबलात् त्वां देहसहितं स्वर्गलोकं नयामि।" इत्युक्त्वा, "गच्छ देहसहितः स्वर्गं, यद् दुर्लभं, मे तपसः किञ्चिद् फलमस्ति," इति पुनः राजानं प्रति शपथपूर्वकं व्याहरत्। विश्वामित्रस्य वचनेन, राज्ञः त्रिशङ्को देहसहितः तदा स्वर्गं जगाम, सर्वैः ऋषिभिः निरीयमानः। त्रिशङ्कुं स्वर्गमार्गमुपगतम् दृष्ट्वा, इन्द्रः सर्वैः देवगणैः सहितः तमुवाच— "त्रिशङ्को, पुनरावर्तस्व; त्वं स्वर्गे स्थानं न प्राप्स्यसि।" "गुरोः शापेन, मूढ, शिरसा भूमिं पत," इति महेन्द्रेणोक्तः स राजा स्वर्गात् पुनः पतितः। पतन् "रक्ष मे!" इति विश्वामित्रं तपोधनं प्रार्थयामास। तस्य शब्दं श्रुत्वा, कौशिकः महर्षिः तीव्रकोपसमाविष्टः "तिष्ठ, तिष्ठ!" इति उच्चैः शशंस। स ऋषिसंघमध्ये प्रजापतिसमः बभूव। क्रोधात्, दक्षिणदिशि सप्तर्षीन्सृज्य, तारागणं चान्यं ससर्ज। दक्षिणदिशं प्रति स महर्षिः, ऋषिभिः परिवृतः, तारागणं क्रोधवशात् ससर्ज। कोपसमाविष्टः स विश्वामित्रः "अन्यमिन्द्रं करिष्यामि, अथवा लोकोऽयं निरिन्द्र एव भवतु," इति देवगणानपि स्रष्टुम् आरब्धवान्। तदा सर्वे ऋषयः, देवाः, असुराश्च, भयाकुला, महात्मानं विश्वामित्रं सान्त्वनपूर्वकं प्राञ्जलयः प्रपेदिरे। "एष राजा, भाग्यवन्, गुरोः शापपीडितः; तपोधन, सः देहसहितः स्वर्गं न अर्हति," इति तं प्रार्थयामासुः। तेषां देववचः श्रुत्वा, कौशिकः महर्षिः सर्वान् देवतान् प्रत्यूच्य उच्चैः शब्देन— "त्रिशङ्को देहसहितः स्वर्गारोहणाय प्रतिज्ञातः; मया मिथ्यावचनं कर्तुं न शक्यते।" "त्रिशङ्कवे स्वर्गः देहसहितः नित्यं भवतु, मम एते तारागणाश्च स्थिरा भवन्तु।" "यावत् लोकाः स्थिताः, तावत् एते तिष्ठन्तु; देवगणैः यत् कृतं, तद् अनुमोदनीयम्।" एवं उक्त्वा, सर्वे देवगणाः तम् ऋषिं प्रत्यवदन्— "एवं अस्तु; सर्वे एते तिष्ठन्तु, शुभं ते भवतु।" अग्निपथात् बहिः ताः बहवः तारागणाः दिव्यदीप्तिषु द्युतिमन्तः बभासिरे। त्रिशङ्कुः शिरसा अधः स्थित्वा, अमरवत् तत्रैव स्थितः; एते च प्रकाशाः तं राजानं अनुवर्तन्ते। एवं स्वकार्यं सिद्धं कृत्वा, कीर्तिं च प्राप्य, स्वर्गलोकमुपगम्य, विश्वामित्रः धर्मात्मा सर्वैः देवगणैः स्तूयमानः बभूव। ऋषिसंघमध्ये, देवाः, बलवन्तः तपस्विनश्च, "एवं अस्तु" इति वदन्तः, यज्ञसमाप्तौ समागताः सर्वे महात्मानः देवाः तपस्विनश्च स्वस्थानं प्रतिपेदिरे। अथ श्रृणु वाल्मीकिरामायणे बालकाण्डे एकषष्टितमः सर्गः। विश्वामित्रः महातेजाः तान् ऋषीन् प्रयान्तान् दृष्ट्वा, तत्रस्थांश्च तपस्विनः सर्वान् वने निवसतः नरश्रेष्ठं प्रति उवाच— "दक्षिणदिशि महद् विघ्नमभवत्; अन्यां दिशं गच्छेम, तत्र तपः कुर्याम।" "पश्चिमदिशि विस्तीर्णे पुष्करे, सुखेन तपः करिष्याम; स वनं तपस्यर्थे रमणीयम्।" इति उक्त्वा, महातेजाः महर्षिः पुष्करे घोरं दुस्तरं तपः कृत्वा मूलफलभक्षी तस्थौ। तस्मिन्नेव काले, अयोध्यायाः राजा अम्बरीषः महाबलः, यज्ञाय समारभ्य, यजमानः बभूव। तत्र तस्य यजमानस्य, इन्द्रेण यज्ञपशुः हृतः। पशुं न लभमानः, पुरोहितः राजानं प्रति उवाच— "राजन्, यज्ञार्थं नीतः पशुः तव प्रमादात् नष्टः; नराधिप, रक्षां अकुर्वतः दोषाः नाशयन्ति।" "एष महाप्रायश्चित्तः; शीघ्रं पशुं आनय, यज्ञकर्मणः पूर्वम्।" इति पुरोहितवचनं श्रुत्वा, राजा बुद्धिमान् तेजस्वी च सहस्रशः गोषु यज्ञपशुं विचिन्वन् बभूव। स राजा देशान् नगराणि, वनानि, आश्रमांश्च विचरन्, अन्ते रघुवंशजः पुत्रपत्नीसमेतः भृगुपर्वते ऋचीकं स्थितं ददर्श। स तेजस्वी राजा, तं महर्षिं तपसा दीप्तम् अभिवाद्य, तस्य प्रीतिं प्राप्य, उवाच। ऋचीकस्य कुशलं पृष्ट्वा, स राजा तम् उवाच— "यदि रोचते, तव पुत्रं लक्षशः गोभिः विक्रयस्व।" "भगवन् भर्गव, यज्ञपशोः अर्थे धर्मतः सर्वत्र विचारितम्; न युक्तः पशुः लभ्यते।" "एकं पुत्रं मूल्येन देहि," इति उक्तः, बलवान् ऋचीकः प्रत्युवाच— "न कदापि ज्येष्ठं पुत्रं विक्रीणीयाम्।" ऋचीकस्य वचनं श्रुत्वा, तेषां महात्मनां मातरं राजा अपश्यत्।