ते तु सर्वे ऋत्विजः विधिपूर्वकं सर्वकर्माणि समाप्य, दीर्घकालं तत्र स्थित्वा, महान् तपस्वी विश्वामित्रः स्वयम् सम्यक् नियमानुसारं देवतानां हविर्भागार्थं आह्वानं चकार। तस्मिन्न् काले, देवाः केऽपि तत्र न आगच्छन् हविर्ग्राहाय। तदा महर्षिः विश्वामित्रः क्रोधसंयुतः स्रुक् गृहित्वा, रोषेण त्रिशङ्कुम् इदं वचनम् उवाच— "पश्य मे तपसो वीर्यं, राजन्! स्वयमेव बलात् त्वां देहसहितं स्वर्गं नेष्यामि। देहसहितः स्वर्गं गच्छ, राजन्, यः दुरापः; मम तपसः किञ्चिद् फलम् अवाप्तम् अस्ति।" एवं उक्त्वा, स महर्षिः त्रिशङ्कुं देहसहितं स्वर्गारोहणाय प्रवृत्तः। तदा स राजा, महर्षेः वचनेन, देहसहितः स्वर्गं जगाम, ऋषयः च तं पश्यन्तः तस्थुः। त्रिशङ्कुं स्वर्गलोकं प्राप्तवन्तं दृष्ट्वा, इन्द्रः सर्वैः देवगणैः सहितः इदं वचनम् अब्रवीत्— "त्रिशङ्को, पुनरावर्तस्व; त्वं स्वर्गे स्थानं न अर्हसि।" "गुरोः शापहतः, मूढ, मूर्ध्ना भूमौ पत," इति महेन्द्रेण उक्तः त्रिशङ्कुः पुनः पतितः। पतमानः त्रिशङ्कुः "रक्ष माम्!" इति तपोधनं विश्वामित्रं आक्रोशत्। तस्य विलपन्तस्य वचनं श्रुत्वा, कौशिकः महातपाः अतिवेगेन क्रुद्धः "तिष्ठ, तिष्ठ!" इति प्रजापतेरिव तेजसा ऋषिसङ्घे विराजमानः अवदत्। स कोपात् दक्षिणदिकं प्रति सप्तर्षीन् पुनः ससृजे, तारागणं चापि स्वयम् उत्पादयामास। क्रोधाविष्टः स महर्षिः दक्षिणदिशं मुखं कृत्वा, अन्यैः ऋषिभिः परिवृतः, तारागणस्य नवं वंशं ससृजे। ततः स क्रोधसंरक्तः "अन्यं इन्द्रं सृजामि, अथवा इन्द्रवर्जितं लोके स्यात्," इति देवगणानपि सृष्टुम् आरब्धवान्। तदा समस्ताः ऋषयः, देवाः, असुराश्च, भीताः, महात्मानं विश्वामित्रं सान्त्वनवचोभिः प्रणम्य प्रार्थयामासुः— "एष राजा, भगवन्, गुरोः शापेन बाधितः; तपसा धन्य, स देहसहितः स्वर्गारोहणं न अर्हति।" एवं देववचनं श्रुत्वा, महर्षिः कौशिकः सर्वान् देवतान् प्रभाववत् वचः उवाच— "त्रिशङ्को राज्ञः देहसहितस्य स्वर्गारोहणं प्रतिज्ञातम्; मया मिथ्या कर्तुं न शक्यते। त्रिशङ्कोः स्वर्गः देहसहितः नित्यः भवतु, मम एते तारागणाः अपि स्थिराः सन्तु। यावद् इमे लोकाः तिष्ठन्ति, तावत् एते अपि सन्तु; देवैः यत् कृतं, तद् अनुमोदनीयम्।" एवं उक्ते, सर्वे देवाः महर्षिं प्रत्युवाचुः— "एवं भवतु; एते सर्वे स्थिराः सन्तु, सौम्यं ते भवतु।" अग्निपथस्य बहिः, ताः बहवः तारा दिव्यदीप्तिषु विराजमानाः आसन्। त्रिशङ्कुः अपि मूर्धानं अधः कृत्वा, अमरवत् तत्र स्थित्वा, ताः तारा तं राजानं अनुगच्छन्। एवं स्वकार्यं सिद्धं कृत्वा, यशः च प्राप्य, स्वर्गलोकं प्राप्तः स धर्मात्मा विश्वामित्रः सर्वैः देवैः प्रशंसितः। ऋषिसङ्घमध्ये, बलिनः तपस्विनश्च, सर्वे देवाः "एवं भवतु" इति उक्त्वा, यज्ञसमाप्तौ समागताः महात्मानः देवाः तपस्विनश्च यथागतम् प्रतस्थिरे। इदानीं श्रीमद्रामायणे बालकाण्डे एकषष्टितमः सर्गः शृणु। तस्मिन् समये, तेजस्वी विश्वामित्रः तान् ऋषीन् प्रयान्तं दृष्ट्वा, सर्वान् वनवासिनः तपस्विनः उवाच— "दक्षिणदिशि महद् विघ्नम् उत्पन्नम्; अन्यां दिशं गच्छामः, तत्र तपः कुर्मः। पश्चिमदिशि विशालायां पुष्करे सुखेन तपः स्थास्यामः; तद् वनं तपसि रमणीयम्।" इति उक्त्वा, महातेजाः स महर्षिः पुष्करे घोरं दुस्तरं तपः कृत्वा, मूलफलभक्षी तत्र स्थितवान्। तस्मिन्न् एव काले, अयोध्याधिपः अम्बरीषो नाम महाबलः यज्ञाय समारभ्यत। तस्य यजमानस्य यज्ञपशुः इन्द्रेण हृतः। पशुं लब्ध्वा, होता राजानं उवाच— "राजन्, यज्ञार्थं नीतः पशुः तव प्रमादात् नष्टः; नृपते, रक्षिता न रक्षति, तस्य दोषैः नश्यति। एष महान् प्रायश्चित्तः, नरश्रेष्ठ, शीघ्रं पशुं आनय यज्ञे प्रवृत्ते।" एवं गुरुवचनं श्रुत्वा, राजा बुद्धिमान् श्रीमान् गोसहस्रेषु तं पशुं अन्वेष्टुम् आरब्धवान्। राजा विविधान् देशान्, नगराणि, वनानि, आश्रमांश्च अन्वेष्टुम् आरब्धवान्। स रघुवंशसम्भवः राजा, पुत्रपत्नीसमेतः, भृगुपर्वते ऋचीकं मुनिं उपविष्टं दृष्ट्वा। स राजा, अनन्ततेजाः, प्रणम्य, तपसा दीप्तं तं महर्षिं प्रीतिं कृत्वा, उवाच। सर्वत्र ऋचीकस्य कुशलं पृष्ट्वा, स राजा वचनम् उवाच— "यदि रोचते, शतसहस्रगोदक्षिणया पुत्रं विक्रीणहि। भर्गवश्रेष्ठ, यज्ञपशोः कृते मया कृतं कृत्यम्; सर्वेषु देशेषु अन्विष्टम्, युक्तः पशुः न लभ्यते।