तेषां धर्मविदां महर्षीणां शीघ्रमेव समवेतानां धर्मानुसारं संवादः संजातः—"एष कश्चन कौशिकवंशसम्भूतः क्रोधपरायणः महर्षिः। यद्यत् अनेन उक्तं, तत्तद् अवश्यं क्रियेत; स हि पूज्यः अग्निसमः क्रुद्धः शापं दास्यति। तस्मात्, एष यज्ञः सम्पद्यतां, येन इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः त्रिशङ्कुः विश्वामित्रबलात् सशरीरः स्वर्गं यातु।" इत्येवं निश्चित्य, सर्वे महर्षयः यज्ञारम्भाय प्रवृत्ताः। विश्वामित्रः तेजस्वी तत्र यज्ञकृत् अभवत्; अन्ये च ऋत्विजः मन्त्रकुशलाः स्वस्वकर्माणि यथाविधि सम्यक् अकुर्वन्। समस्तानि कर्माणि विधिपूर्वकं समाप्य, कालेन महता, विश्वामित्रः महातपाः सर्वदेवताभ्यः हविर्दानाय आहुतिं जुहाव। तत्रापि कस्यचित् देवस्यागमनं नाभवत्। तदा विश्वामित्रः महर्षिः क्रोधसंयुक्तः स्रुवं समुत्क्षिप्य, क्रुद्धः त्रिशङ्कुम् इदं वचनं प्रोवाच—"पश्य राजन्, मम तपसो बलम्। स्वशक्त्या त्वां सशरीरं स्वर्गं नेष्यामि। त्वं सशरीरः स्वर्गं गच्छ, यद् दुर्लभं; मम तपसः किञ्चित् फलम् अवाप्तम्।" एवं उक्ते महर्षौ, त्रिशङ्कुः सशरीरः ऋषिभिः पश्यद्भिः तस्मिन्नेव काले स्वर्गं प्राप। त्रिशङ्कोः स्वर्गलोकं प्राप्तिं दृष्ट्वा, इन्द्रः सर्वैः देवगणैः सहितः वचनम् अब्रवीत्—"त्रिशङ्को, पुनः प्रतिगच्छ; त्वं स्वर्गस्थानं न अर्हसि।" "गुरुशापेन पतितः मूढ, ऊर्ध्वशिराः पृथिवीं पत," इति महेन्द्रेण उक्तः त्रिशङ्कुः पुनः पतितः। "त्रातुम् माम्!" इति क्रन्दमानस्य त्रिशङ्कोः वचनं श्रुत्वा, तपोधनः कौशिकः महाक्रोधेन "तिष्ठ, तिष्ठ!" इति उवाच। स ऋषिमध्ये प्रजापतिसमः बभूव। स क्रोधात् दक्षिणायां मार्गे सप्तर्षीन् नवसृज्य, तारागणं चान्यं ससृजे। क्रोधाविष्टः सः महर्षिः अन्यमिन्द्रं सृजामि वा, अथवा लोकः अनिन्द्रः स्यात्, इति घोषयन्, देवगणान् अपि सृजितुम् आरब्धवान्। ततः सर्वे महर्षयः, देवाः, असुराश्च, भयभीता, विश्वामित्रं महात्मानं प्रणम्य शमयन्तः वचनम् ऊचुः—"एष राजा गुरोः शापदग्धः; तपोधन, सशरीरः स्वर्गारोहणं न अर्हति।" एतद् देववचनं श्रुत्वा, कौशिकः महर्षिः सर्वान् देवतान् बलवता वचसा अभ्यभाषत—"त्रिशङ्कोः सशरीरस्वर्गारोहणं प्रतिज्ञातम्; मम मिथ्यावृत्तिः न शक्या। सशरीरः त्रिशङ्कुः स्वर्गे नित्यं वसतु; एते मम सप्तर्षयः तारागणश्च स्थिराः स्युः। यावत् लोकाः तिष्ठन्ति, तावत् एते अपि तिष्ठन्तु; यद् देवैः कृतं, तत् अनुज्ञातव्यम्।" एवं उक्त्वा, सर्वे देवाः महर्षये प्रत्युवाचुः—"एवं अस्तु; सर्वे एते तिष्ठन्तु, शुभं भवतु।" अग्निमार्गात् बहिः, तत्र व्योम्नि, बहवः तारा दिव्यप्रभासु तिष्ठन्ति। त्रिशङ्कुः ऊर्ध्वशिराः अमरवत् तिष्ठतु; एते च प्रकाशाः तं राजानं अनुयान्तु। एवं कृतार्थः, कीर्तिमान्, स्वर्गलोकं प्राप्तः धर्मात्मा विश्वामित्रः सर्वैः देवगणैः स्तुतः। ऋषिमध्ये, बलिनां तपस्विनां च मध्ये, देवाः "एवं अस्तु" इति उक्त्वा, सर्वे महात्मानः देवाः तपस्विनश्च यज्ञावसाने यथागतं प्रतस्थिरे। एवं कथायाः समाप्तौ, शृणु श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय बालयाने एकषष्टितमं सर्गम्। ततः महातेजाः विश्वामित्रः, सर्वान् तान् वने वसन्तः मुनीन् निर्गच्छतः दृष्ट्वा, नरर्षभ, वचनम् अब्रवीत्—"दक्षिणदिग्वर्तिनि महती विघ्नः उत्पन्नः; अन्यत्र गच्छामः, तत्र तपः कुर्मः। पश्चिमे महाविस्तीर्णे पुष्करे रमणीयं तपः करिष्यामः; तद्वनं तपस्यैव उपयुक्तम्।" इत्येवम् उक्त्वा, स महर्षिः महावीर्यः पुष्करे घोरं दुस्तरं तपः कृतवान्, मूलफलभोजनः। तस्मिन्नेव काले, अयोध्यायाः महाबलः, अम्बरीष इति प्रसिद्धः, राजा यज्ञाय समारम्भम् अकरोत्। तस्य यजमानस्य, इन्द्रेण पशुः हृतः। पशुना लुप्ते, ऋत्विजः राजानं प्राहुः—"राजन्, यज्ञीयः पशुः तव अलक्ष्येण नष्टः; नराधिप, अप्रतिपालकस्य दोषाः नाशयन्ति। एषा महती प्रायश्चित्तिः, नरश्रेष्ठ; शीघ्रं पशुं आनय, यज्ञकर्म प्रवर्तते।" इति। गुरुवचनं श्रुत्वा, राजा अम्बरीषः प्राज्ञः, महायशाः, सहस्रशः गवां मध्ये पशुं अन्वेष्टुम् आरब्धवान्।